breath2-390

Για το μυθιστόρημα Άχνα του Στρατή Χαβιαρά (εκδ. Κέδρος)

Του Γιώργου Βέη

Διακρίνω εδώ τρεις θεματικούς άξονες: την ανάκτηση του κρίσιμου εκείνου τμήματος του παρελθόντος, το οποίο κατεξοχήν γαλούχησε Εαυτόν, την απόλυτη διαστολή της στιγμής, προκειμένου να χωρέσει ει δυνατόν ολόκληρο το συγγραφικό σύμπαν και την πρόσληψη της εξ αντικειμένου πραγματικότητας χωρίς να εξανδραποδισθεί η εξ υποκειμένου σύστοιχή της. Δύο είναι οι κύριες προθέσεις του μυθιστορήματος, εν πολλοίς αιρετικού: να αναδειχθεί πάση θυσία η σημαίνουσα Διαφορά λόγου και να κρατήσει όσο γίνεται περισσότερο, υπακούοντας ταυτοχρόνως στους νόμους των ατομικών ποιοτήτων, η τελετή της γραφής.

Ο Στρατής Χαβιαράς σκοπίμως δεν αφήνει να πέσει τίποτα κάτω, στο έδαφος της λήθης. Ούτε αφήνει ν΄ αναληφθεί κάτι στον ουρανό των αοράτων, αν δεν το αποδελτιώσει πρώτα στο χαρτί της εμπειρικής, της μετά κόπου πολλού πραγματοποιήσιμης τέχνης του. Από το κρώξιμο, το ασφαλώς σιβυλλικό της αρχέγονης κουρούνας της Αργολίδας, από το σκίρτημα της νοήμονος σουσουράδας, ως τις εξομολογήσεις του Αντώνη του κουρέα, τα καθέκαστα περί τον αλλώνυμο Νίκο και τις περιπέτειες της απρόβλεπτης Αντριάνας διανύονται βεβαίως στάδια πολλά. Ο εποπτικός νους επιτηρεί άυπνος: η μουσική διατηρείται αλώβητη, οι συλλαβές παράγουν δράμα. Διακρίνω άλλωστε τη μητρική παρτιτούρα πίσω, μέσα και πάνω από τις αράδες του τυπωμένου τελικού προϊόντος. 

Όψεις της Κατοχής, του Εμφυλίου, της ανασυγκρότησης μιας ταλαιπωρημένης, άδικα και βάναυσα, πατρίδας, συνέχονται ή υπονοούνται στο σύνολο των έργων του Στρατή Χαβιαρά. 

Το φάντασμα του χρόνου

Το αφηγηματικό πλαίσιο διευρύνεται από σελίδα σε σελίδα, από παράγραφο σε παράγραφο. Τα 485 υποκειμενίδια, εκκλησιδάκια ευσεβούς γραφέως, τα οποία απαρτίζουν το όλο έργο, λειτουργούν ως σπόνδυλοι μιας εμφανώς καλώς συγκερασμένης καταγραφής ένδον τριβών, ρήξεων, συμφιλιώσεων, ανορθώσεων, ακυρώσεων του συμβατικού χρόνου, επιδιορθώσεων ενός συνήθως τραυματικού χθες, πόθων επαναφοράς στην κανονικότητα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας, αποκήρυξής της εν συνεχεία, και άλλων παρεμφερών. Όψεις της Κατοχής, του Εμφυλίου, της ανασυγκρότησης μιας ταλαιπωρημένης, άδικα και βάναυσα, πατρίδας, συνέχονται ή υπονοούνται στο σύνολο των έργων του Στρατή Χαβιαρά. Τα συμφραζόμενά τους διαρθρώνουν έναν αυτοτελή οργανισμό, τον χωρόχρονο δηλαδή του διακεκριμένου αυτού δημιουργού λόγου. Το φάντασμα του χρόνου εννοείται ότι εξανθρωπίζεται επαρκώς. Πλην όμως εδώ έρχεται σήμερα η ελληνική λαλιά, πρώτη φορά στην πεζογραφική διαδρομή, να τα εξάρει όλα αυτά ως τα αυθεντικότερα των Παθών. Μετά από σαράντα χρόνια ασκήσεων και δοκιμών περίσκεψης, η γλώσσα ακούγεται πολλές φορές σαν καινούργια. Δομημένη από μια ελαφρώς τιθασευμένη έξαψη-έξαρση, ανακτά ορισμένα εδάφη προ πολλού χαμένα ή ξεχασμένα της πεζογραφικής μας έλξης. Φρονώ δε ότι το συχνά πυκνά επαναλαμβανόμενο ερωτηματικό «τι», πότε ως κατάλοιπο εφιάλτη, πότε ως απόδοση γνωσιολογικής λαχτάρας, αντηχεί με τον αρχαίο τρόπο των ημέτερων Πατέρων προσωκρατικών. Ναι, τώρα, που επιμελούμαι άλλη μια φορά αυτές τις γραμμές, το συλλαμβάνω και ως εμβατήριο τρόμου υποχθόνιου: ναι, το «τι» της Άχνας και με τον βηματισμό της οιδιπόδειας επαναφοράς του άγους καλώς συνάδει, ήτοι: «τυφλός τα τ' ώτα τον τε νουν τα τ' όμματ' ει».

stratis-haviaras-2
   Ο Στρατής Χαβιαράς
 

Συνοψίζοντας, θεωρώ ότι η Άχνα είναι πρωτίστως συναξάρι Κόσμου. Ενός Κόσμου μισο-ιδεατού, μισο-Αληθούς. Ως εγκόλπιο υφολογικών υβριδίων, το έργο αυτό διαβάζεται όντως με αμείωτο ενδιαφέρον. Ως νουνεχής κατάθεση τιμαλφών μιας διευρυμένης ηλικίας θαυμάτων και αποκαλύψεων, δικαιώνει εξ ολοκλήρου μάλιστα τις αφορμές, τα αίτια και τα αιτιατά της οικοδόμησής του. Το λαχάνιασμα του υποκειμένου δράσης, η πρόδηλη γραμματοσυντακτική αλκή, η προσήλωση στην αδιάπτωτη ροή του συνειδησιακού υγρού στοιχειοθετούν ταυτότητα αφηγηματικών παλμών. Οι ορισμοί επιμορφώνουν εν γένει την ανάγνωση. Ένα παράδειγμα: «Στην αφήγηση η μνήμη των πραγμάτων παλίνδρομη προβάλλει σαν αβέβαιη αίσθηση τόπου και χρόνου. [...] Αλήθεια είναι αυτό που ξεχνάς κι επινοείς εξαρχής αλήθεια θα πει φαντασία».

Η Άχνα εκλαμβάνεται και μεταφράζεται πολλαχώς. Θήλυ και μη θήλυ, τυφλή ή πολυόμματη, πολύφθογγη δύναμη Όντος, ορμή γονιμοποίησης, αρδεύει από μύχια τινά.

Συγκρατώ επίσης ότι το ειδικότερο αισθητικό μόρφωμα παραπέμπει σε μιαν ευρύτερη επικράτεια διαδοχικών αλλαγών γωνιών θέασης του γίγνεσθαι, ριζικών μεταμορφώσεων του διάκοσμου και παραγωγικών συνειρμών, οι οποίοι τρόπον τινά ξέρουν πώς να συνέχουν τη διαδικασία συναντίληψης των όντων. Έστω εξ όνυχος το εξής ενδεικτικό εισαγωγικό απόσπασμα: «Παλιά μισοξυπνούσαν τα παιδιά πειραγμένα απ' το θάνατο τα 'νιωθες να ζηλεύουν την τύχη σου μα όταν ξανάπεφταν στον ύπνο σε πειράζανε το τι σου σέρνανε σαν κάτω από τα πόδια τους γδέρνοντας τις πατούσες για την ώρα επιμένει αμετάφραστο. Τα θυμάσαι η αίσθηση καθόλου δυσάρεστη μήπως τα ανήλικα που τυραννιούνται νύχτα μέρα ξέρουν καλύτερα. Τι ανάποδη στροφή απειλούσαν τα πράγματα μια ώρα δρόμο από το Ανάπλι στον Ίναχο εσύ μαζεύοντας ζόρι να το αδειάσεις πού. Με το καλό στο βάλτο του Ερασίνου να γίνει ο βάλτος βατός Στην ερημιά της συνήθειας τα παιδιά ένα τσούρμο αγίων η δεύτερη επάνω δεξιά μια από τους δώδεκα ή δεκατρείς Μάγδα Ευρυδίκη Ελένη ποια απ' όλες τας θύρας τας θύρας υψώνει γυαλισμένο δισκοπότηρο λάβετε καταλάβετε κι έρχονται οι καλιακούδες οι κουρούνες οι κάργιες να πιουν το κρασί και εσύ κορακιάζεις».

Το ιαματικό Νυν της γραφής

Αν «το μυθιστόρημα είναι ένας θάνατος», όπως έχει ήδη διδαχθεί στο πολύτροπο κέντρο των Παρισίων, διηγητικές πράξεις σαν τη διηγητική πράξη της Άχνας συνιστούν εμμέσως πλην σαφώς επαναφορά βίου. Το εγώ μαθαίνεται μέσα από το Άλλο, μέσα από το φασματικό Αυτό, μέσα από το επινοημένο, ασφαλώς ιαματικό Νυν της γραφής. Η πραγματικότητα προσεγγίζεται συνεπώς άλλη μια φορά με τα σύνεργα της απόλαυσης, όπως θα μας υπογράμμιζε η λακανική φορά των πραγμάτων. Η Άχνα εκλαμβάνεται και μεταφράζεται πολλαχώς. Θήλυ και μη θήλυ, τυφλή ή πολυόμματη, πολύφθογγη δύναμη Όντος, ορμή γονιμοποίησης, αρδεύει από μύχια τινά. Σκοτεινή και φωτεινή μάζα έμπνευσης. Ισχυρίζομαι πάντως ότι ως κομβικό, ιερατικό τετραγράμματο, η Άχνα, σχηματίζεται από τα αρχικά των εξής λέξεων: Αποκαλυπτικά Χνάρια Νεωτερικής Αυτογνωσίας.

Το εγχείρημα σημαίνει εν ολίγοις φώτιση.

Οίκοθεν νοείται ότι η λέξη επείγεται στην προκειμένη περίπτωση να τεθεί στη υπηρεσία του αριστοτελικού μηχανισμού παραγωγής αγαθού. Συσχετίζω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής από τα Ηθικά Νικομάχεια Α΄: «Πᾶσα τέχνη καὶ πᾶσα μέθοδος, ὁμοίως δὲ πρᾶξίς τε καὶ προαίρεσις, ἀγαθοῦ τινὸς ἐφίεσθαι δοκεῖ· διὸ καλῶς ἀπεφήναντο τἀγαθόν, οὗ πάντ᾽ ἐφίεται. Διαφορὰ δέ τις φαίνεται τῶν τελῶν· τὰ μὲν γάρ εἰσιν ἐνέργειαι, τὰ δὲ παρ᾽ αὐτὰς ἔργα τινά.» Παρά την όποια διαφορά των «τελών» ή σκοπών καθ΄ ημάς, το μυθιστορηματικό εκτόπισμα της Άχνας διακρίνεται για την πληρότητα των τροπισμών του. Οι προσωπικές χαράξεις, οι οποίες το στελεχώνουν, ξεφεύγουν από τον φράκτη του Εγώ και ταξιδεύουν στη θάλασσα του Εσύ: το εγχείρημα σημαίνει εν ολίγοις φώτιση.

 * Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.

axnaΆχνα
Στρατής Χαβιαράς
Κέδρος 2014
Σελ. 240, τιμή € 12,50

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗ ΧΑΒΙΑΡΑ

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ