Του Κώστα Αγοραστού
Η Αναχώρηση είναι το τελευταίο βιβλίο του Νίκου Θέμελη, και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Η ιστορία που μας αφηγείται ξεκινά αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821 και φτάνει μέχρι και τις μέρες μας.
Η ιστορία
Ήρωας του βιβλίου είναι ο Λάζαρος Χατζημιχαήλ, ένας ευϋπόληπτος τσιφλικάς, με κτήματα λίγο έξω από το Ναύπλιο, στα οποία φιλοξενεί τον Μισέλ Ντε Κριγιόν, φιλέλληνα, γιατρό. Οι απόψεις των δύο αντρών, τόσο για την Επανάσταση και τους χειρισμούς των Ελλήνων όσο και γενικότερα για τη θρησκεία και τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο, τους δημιουργεί πολλά προβλήματα, θέτοντάς τους στο κοινωνικό περιθώριο. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου ερχόμαστε στο σήμερα, και συγκεκριμένα στο 2009, και συναντούμε τον Λάζαρο Χατζημιχαήλ, απόγονο του πρώτου. Ο Χατζημιχαήλ είναι ανώτερος δικαστικός και η αφήγηση ξεκινά την ημέρα της συνταξιοδότησής του. Υπαρξιακά αδιέξοδα, αναθεώρηση της μέχρι τώρα ζωής του, αναψηλάφηση του παρελθόντος.
Η αναχώρηση και των δύο δεν θα αργήσει, ομως θα γίνει, με πολύ διαφορετικό τρόπο για τον καθένα
Ο Χατζημιχαήλ, τόσο ο πρόγονος όσο και ο απόγονός του, είναι χαρακτήρες ιδιαίτεροι, ενταγμένοι μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο της εκάστοτε εποχής. Παλεύοντας να διατηρήσουν στο ακέραιο τις αξίες τους έρχονται αντιμέτωποι με το κοινωνικό σύνολο, το οποίο, αναπόφευκτα, τους συνθλίβει. Ο Χατζημιχαήλ, πίσω στο 1823, δέχεται στο κτήμα του δύο Τουρκάκια και τα μεγαλώνει μαζί με τα παιδιά των ελληνικών οικογενειών που δουλεύουν γι' αυτόν. Παράλληλα, φιλοξενεί τον γαλλικής καταγωγής γιατρό, όπως επίσης και μια δασκάλα για τα μαθήματα των παιδιών. Τέλος, έχει μια μεγάλη και σπάνια βιβλιοθήκη, με βιβλία που έρχονται από την Ευρώπη και καταγράφουν τα πιο σύγχρονα ρεύματα της διανόησης και φιλοσοφίας. Όλα αυτά είναι προκλητικά για την τοπική κοινωνία κι εν τέλει ασυγχώρητα. Η αναχώρηση και των δύο δεν θα αργήσει, όμως θα γίνει με πολύ διαφορετικό τρόπο για τον καθένα.
Η έκδοση
Ο Νίκος Θέμελης είχε μιλήσει για το συγκεκριμένο βιβλίο στην επιμελήτριά του, την Ελένη Μπούρα, όπως η ίδια μας πληροφορεί στο εισαγωγικό σημείωμα. Συνήθιζε να μην δίνει υλικό αν δεν αισθανόταν ότι ήταν έτοιμο, κι έτσι η αρρώστια τον πρόλαβε και δεν το παρέδωσε. Το έκανε η σύζυγός του, Μαριάννα Θέμελη, ανασύροντάς το από τον υπολογιστή του. Η επιμέλεια, όπως συμπληρώνει η Ελένη Μπούρα, ήταν ιδιαίτερα δύσκολη γι' αυτή, μιας και η σχέση της με τον Θέμελη ήταν μακροχρόνια και ξεπερνούσε τα στενά επαγγελματικά όρια, φτάνοντας στο επίπεδο της φιλίας.
Η Αναχώρηση, όπως τυπώθηκε και κυκλοφορεί δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ολοκληρωμένο μυθιστόρημα. Θα λέγαμε ότι πρόκειται μάλλον για σημειώσεις για ένα μυθιστόρημα, το οποίο ο Θέμελης θα ανέπτυσσε ισομερώς και στο οποίο θα είχε την ευκαιρία να ξεδιπλώσει τους χαρακτήρες του μέσα από πολλά περισσότερα γεγονότα και διαλόγους, χωρίς να αρκείται σε περιγραφές των σκέψεων και των προθέσων των ηρώων του, όπως κυρίως κάνει εδώ. Το εργαστήρι του συγγραφέα βρισκόταν σε πλήρη λειτουργία, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε και από το παρόν κείμενο, και είναι βέβαιο ότι θα παρήγαγε ακόμη ένα μυθιστόρημα, αντάξιο των μέχρι τώρα βιβλίων του.
ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ
Η αναχώρηση
Νίκος Θέμελης
Μεταίχμιο 2014
Σελ. 165, τιμή € 10,00
