postmodern390

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η νέα γενιά συγγραφέων είναι πολύ μορφωμένη, πολύ ενημερωμένη για τα διεθνή ρεύματα, πολύ κοντά στο λογοτεχνικά τρέντυ. Έχει πτυχία και μεταπτυχιακά, διαβάζει πολλή ξένη λογοτεχνία, έρχεται σε επαφή με την Ευρώπη και την Αμερική, περιηγείται στον παράλληλο κόσμο του διαδικτύου και διευρύνει τους ορίζοντές της, έχει ποικίλα ενδιαφέροντα και πολλαπλασιάζει συνεχώς το βαρύ υλικό του εγκεφάλου της με πληροφορίες και γνώσεις που αιωρούνται παντού.

Όταν λοιπόν αποφασίζει να μετατρέψει όλα αυτά σε μυθιστόρημα, τίθεται ένα ζήτημα ελ-λογοτεχνισμού του χαοτικού υλικού και μετουσίωσής του σε ένα αρραγές κειμενικό σύμπαν. Ή μήπως η μεταμοντέρνα αισθητική δεν απαιτεί συμπαγείς αφηγήσεις, ούτε οργανική δομή με εσωτερική αλληλουχία και ενδοκειμενικές συνδέσεις; Και τελικά σε τι αποσκοπεί αυτή η αποκέντρωση της αφήγησης; 

Μεταμοντέρνος τρόπος

Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ

Το βιβλίο του Λευτέρη Καλοσπύρου ακολουθεί τις μεταμοντέρνες προδιαγραφές της αποσπασματικότητας, της διακειμενικότητας και της αυτοαναφορικότητας. Η οικογένεια Αριθμέντη αποτελείται από τους γονείς και τα δύο μεγάλα πλέον αγόρια της, μια οικογένεια αρχιτεκτόνων όπου τα άρρενα μέλη της είναι και συγγραφείς. Ο αφηγητής βέβαια απλώς δυνάμει, αφού το μόνο που έχει σκαρώσει έως τώρα είναι ένα θεατρικό έργο. Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ που στα καθ' ημάς θυμίζει την Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου και τα Πορφυρά γέλια του Μισέλ Φάις.

Η γλώσσα ποικίλλει ανάλογα με το είδος του κειμένου, αλλά κυριαρχεί η προφορική, ενίοτε συντετμημένη και συντομογραφική όπως στα μηνύματα στα κινητά, νεανική ιδιόλεκτος του αφηγητή, που δεν νοιάζεται για την καλλιέπεια, αλλά αφήνει ειρωνικές αιχμές, πλάγιες ματιές και γερές υπονομεύσεις της καθωσπρέπει γλώσσας. Η εντύπωση που αφήνει αυτό το αυτοαναφορικό παιχνίδι, με τα συγγραφικά σχεδιάσματα που κατά καιρούς γράφουν οι συγγραφείς της οικογένειας, είναι μια διαρκής ειρωνεία, μια λογοτεχνική παρωδία και μια μεταμοντέρνα καρναβαλοποίηση της γραφής.

altΣτην ουσία το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος αποτελεί το εγκιβωτισμένο θεατρικό έργο που γράφει ο Αντρέας Αριθμέντης. Πρόκειται για μια μοναδική οικογένεια, στην οποία οι γονείς Μιχάλης και Μάρθα ανησυχούν για την ιδιοφυΐα της κόρης τους Χριστίνας, η οποία δεν μπορεί να βρει περιβάλλον ανάλογο με την ιδιοσυγκρασία της, και συν τοις άλλοις αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα, όταν σκοτώνεται η καλύτερή της φίλη και η μητέρα της σε αυτοκινητικό δυστύχημα (τελικά συνέβη;).

Ιστορίες μέσα στις ιστορίες

Ίσως το βασικό πρόβλημα της πρώτης αυτής απόπειρας του Λ. Καλοσπύρου δεν είναι –κι αυτό αποτελεί λάθος πολλών νέων συγγραφέων- ότι η συγγραφική του φούρια οδηγεί τον τριαντατριάχρονο πεζογράφο στο να παραγεμίσει το κείμενο με γνώσεις, λογοτεχνικά διακείμενα, επιστημονικές αλήθειες, που δείχνουν διάθεση επίδειξης και υπερφορτώνουν το έργο με περιττές λεπτομέρειες, λεπτομέρειες που φαίνονται σαν μεταξωτά μαντίλια πάνω σε στραπατσαρισμένα αυτοκίνητα. Υπό άλλες συνθήκες ο έμπειρος μορφωμένος συγγραφέας δεν δείχνει την παιδεία του, αλλά τη διυλίζει πριν την εντάξει στο σώμα του κειμένου του. Ο άπειρος επείγεται να αποδείξει και να επιδείξει την αξία του με υπερσυσσώρευση.

Οι μεταμοντέρνοι δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα

Το βασικότερο βέβαια είναι η αποσπασματικότητα, που δυναμιτίζει την οργανικότητα των μερών. Πολλά ένθετα διηγήματα μπήκαν σαν καλοφουσκωμένα μαξιλάρια για να απορροφούν κραδασμούς και κατά βάθος δεν εξυπηρετούν την οικονομία της αφήγησης, αν και προθετικά θα ήθελε ο πεζογράφος να υπάρχει μια υποδόρια σύνδεση. Πρόκειται για μια αδιέξοδη μεταμοντέρνα αισθητική των διαρκών εγκιβωτισμών ("το ιδανικό μυθιστόρημα θα πρέπει να αποτελείται από ιστορίες-μέσα-στις-ιστορίες", σελ. 170), αν μπορούσε να στηριχτεί σε ένα πλέγμα εσωτερικών παραπομπών, πράγμα που ο Λ. Καλοσπύρος αποφεύγει ή δεν πετυχαίνει. Θα την υποστήριζα, αν μπορούσε να δείξει το χάος του κόσμου και της γραφής μέσα από το λογοτεχνικό πλάνο μιας στοχευμένης άρσης της ολότητας. Οι μεταμοντέρνοι όμως δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα· κι ο Λ. Καλοσπύρος έφτιαξε τον λαβύρινθό του έχοντας πεποίθηση στη νέα (παλιά πλέον) αισθητική.

Οι ήρωές του είναι νάρκισσοι, ελιτιστές που σκέφτονται διανοουμενίστικα, συζητάνε αυτάρεσκα, μιλάνε εξεζητημένα. Είναι μια μεταμοντέρνα κοινωνία που γράφει ημιτελή έργα, γιατί δεν μπορεί να τα ολοκληρώσει, που σκαρφίζεται συνεχώς κείμενα, αλλά ποτέ δεν μπορεί να συνθέσει από τις καλές αρχές, τις έξυπνες ιδέες και τις διακειμενικές αφορμές ένα ολοκληρωμένο έργο.

Κλείνω με τον προβληματισμό που φαίνεται να ξεπετάγεται μέσα από τη συνολική εκτίμηση τέτοιων κειμένων: η μεταμοντέρνα λογοτεχνία αυτού του είδους προωθεί τη σκέψη ή την καθηλώνει σε μια ενδοσκοπική ματιά; Το παιχνίδι της αποσπασματικότητας αντανακλά κοινωνικές τάσεις ή απλώς σκηνοθετεί τον εαυτό του; Μπορεί η λογοτεχνία της αυτοαναφορικότητας να σηκώσει το βάρος της λογοτεχνικής πρωτοπορίας ή είναι καταδικασμένη να βουλιάξει μέσα στην αδράνειά της;

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΗ μοναδική οικογένεια
Λευτέρης Καλοσπύρος
Πόλις 2013
Σελ. 309, τιμή € 14,00

alt

  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Για το βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Θύματα Ειρήνης» (εκδ. Γκοβόστη)

Του Κώστα Αγοραστού

Το μυθιστόρημα Θύματα Ειρήνης (εκδ. Γκοβόστης, Εισαγωγή: Θανάσης Αγάθος) είναι το δεύτερο βιβλίο του Βασίλη Βα...

Γρανάζια από μελάνι

Γρανάζια από μελάνι

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οφείλουμε να ξεχάσουμε τον Αχιλλέα Κυριακίδη ως μεταφραστή του Μπόρχες· να ξεχάσουμε τον εισαγωγικό του ρόλο, να απαλλαγούμε από τη σκέψη του μεσάζοντα, να λησμονήσουμε κάθε άλλη του ιδιότητα. Η ίδια...

Η Κατερίνα και ο λύκος

Η Κατερίνα και ο λύκος

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος λόγου, που ονομάζεται «εξομολογητικό μυθιστόρημα»· σε τι διαφέρει όμως από την υπόλοιπη αυτοβιογραφική πεζογραφία; Στο ότι αποκαλύπτει ένα μυστικό, ένα προσωπ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ