postmodern390

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η νέα γενιά συγγραφέων είναι πολύ μορφωμένη, πολύ ενημερωμένη για τα διεθνή ρεύματα, πολύ κοντά στο λογοτεχνικά τρέντυ. Έχει πτυχία και μεταπτυχιακά, διαβάζει πολλή ξένη λογοτεχνία, έρχεται σε επαφή με την Ευρώπη και την Αμερική, περιηγείται στον παράλληλο κόσμο του διαδικτύου και διευρύνει τους ορίζοντές της, έχει ποικίλα ενδιαφέροντα και πολλαπλασιάζει συνεχώς το βαρύ υλικό του εγκεφάλου της με πληροφορίες και γνώσεις που αιωρούνται παντού.

Όταν λοιπόν αποφασίζει να μετατρέψει όλα αυτά σε μυθιστόρημα, τίθεται ένα ζήτημα ελ-λογοτεχνισμού του χαοτικού υλικού και μετουσίωσής του σε ένα αρραγές κειμενικό σύμπαν. Ή μήπως η μεταμοντέρνα αισθητική δεν απαιτεί συμπαγείς αφηγήσεις, ούτε οργανική δομή με εσωτερική αλληλουχία και ενδοκειμενικές συνδέσεις; Και τελικά σε τι αποσκοπεί αυτή η αποκέντρωση της αφήγησης; 

Μεταμοντέρνος τρόπος

Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ

Το βιβλίο του Λευτέρη Καλοσπύρου ακολουθεί τις μεταμοντέρνες προδιαγραφές της αποσπασματικότητας, της διακειμενικότητας και της αυτοαναφορικότητας. Η οικογένεια Αριθμέντη αποτελείται από τους γονείς και τα δύο μεγάλα πλέον αγόρια της, μια οικογένεια αρχιτεκτόνων όπου τα άρρενα μέλη της είναι και συγγραφείς. Ο αφηγητής βέβαια απλώς δυνάμει, αφού το μόνο που έχει σκαρώσει έως τώρα είναι ένα θεατρικό έργο. Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ που στα καθ' ημάς θυμίζει την Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου και τα Πορφυρά γέλια του Μισέλ Φάις.

Η γλώσσα ποικίλλει ανάλογα με το είδος του κειμένου, αλλά κυριαρχεί η προφορική, ενίοτε συντετμημένη και συντομογραφική όπως στα μηνύματα στα κινητά, νεανική ιδιόλεκτος του αφηγητή, που δεν νοιάζεται για την καλλιέπεια, αλλά αφήνει ειρωνικές αιχμές, πλάγιες ματιές και γερές υπονομεύσεις της καθωσπρέπει γλώσσας. Η εντύπωση που αφήνει αυτό το αυτοαναφορικό παιχνίδι, με τα συγγραφικά σχεδιάσματα που κατά καιρούς γράφουν οι συγγραφείς της οικογένειας, είναι μια διαρκής ειρωνεία, μια λογοτεχνική παρωδία και μια μεταμοντέρνα καρναβαλοποίηση της γραφής.

altΣτην ουσία το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος αποτελεί το εγκιβωτισμένο θεατρικό έργο που γράφει ο Αντρέας Αριθμέντης. Πρόκειται για μια μοναδική οικογένεια, στην οποία οι γονείς Μιχάλης και Μάρθα ανησυχούν για την ιδιοφυΐα της κόρης τους Χριστίνας, η οποία δεν μπορεί να βρει περιβάλλον ανάλογο με την ιδιοσυγκρασία της, και συν τοις άλλοις αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα, όταν σκοτώνεται η καλύτερή της φίλη και η μητέρα της σε αυτοκινητικό δυστύχημα (τελικά συνέβη;).

Ιστορίες μέσα στις ιστορίες

Ίσως το βασικό πρόβλημα της πρώτης αυτής απόπειρας του Λ. Καλοσπύρου δεν είναι –κι αυτό αποτελεί λάθος πολλών νέων συγγραφέων- ότι η συγγραφική του φούρια οδηγεί τον τριαντατριάχρονο πεζογράφο στο να παραγεμίσει το κείμενο με γνώσεις, λογοτεχνικά διακείμενα, επιστημονικές αλήθειες, που δείχνουν διάθεση επίδειξης και υπερφορτώνουν το έργο με περιττές λεπτομέρειες, λεπτομέρειες που φαίνονται σαν μεταξωτά μαντίλια πάνω σε στραπατσαρισμένα αυτοκίνητα. Υπό άλλες συνθήκες ο έμπειρος μορφωμένος συγγραφέας δεν δείχνει την παιδεία του, αλλά τη διυλίζει πριν την εντάξει στο σώμα του κειμένου του. Ο άπειρος επείγεται να αποδείξει και να επιδείξει την αξία του με υπερσυσσώρευση.

Οι μεταμοντέρνοι δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα

Το βασικότερο βέβαια είναι η αποσπασματικότητα, που δυναμιτίζει την οργανικότητα των μερών. Πολλά ένθετα διηγήματα μπήκαν σαν καλοφουσκωμένα μαξιλάρια για να απορροφούν κραδασμούς και κατά βάθος δεν εξυπηρετούν την οικονομία της αφήγησης, αν και προθετικά θα ήθελε ο πεζογράφος να υπάρχει μια υποδόρια σύνδεση. Πρόκειται για μια αδιέξοδη μεταμοντέρνα αισθητική των διαρκών εγκιβωτισμών ("το ιδανικό μυθιστόρημα θα πρέπει να αποτελείται από ιστορίες-μέσα-στις-ιστορίες", σελ. 170), αν μπορούσε να στηριχτεί σε ένα πλέγμα εσωτερικών παραπομπών, πράγμα που ο Λ. Καλοσπύρος αποφεύγει ή δεν πετυχαίνει. Θα την υποστήριζα, αν μπορούσε να δείξει το χάος του κόσμου και της γραφής μέσα από το λογοτεχνικό πλάνο μιας στοχευμένης άρσης της ολότητας. Οι μεταμοντέρνοι όμως δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα· κι ο Λ. Καλοσπύρος έφτιαξε τον λαβύρινθό του έχοντας πεποίθηση στη νέα (παλιά πλέον) αισθητική.

Οι ήρωές του είναι νάρκισσοι, ελιτιστές που σκέφτονται διανοουμενίστικα, συζητάνε αυτάρεσκα, μιλάνε εξεζητημένα. Είναι μια μεταμοντέρνα κοινωνία που γράφει ημιτελή έργα, γιατί δεν μπορεί να τα ολοκληρώσει, που σκαρφίζεται συνεχώς κείμενα, αλλά ποτέ δεν μπορεί να συνθέσει από τις καλές αρχές, τις έξυπνες ιδέες και τις διακειμενικές αφορμές ένα ολοκληρωμένο έργο.

Κλείνω με τον προβληματισμό που φαίνεται να ξεπετάγεται μέσα από τη συνολική εκτίμηση τέτοιων κειμένων: η μεταμοντέρνα λογοτεχνία αυτού του είδους προωθεί τη σκέψη ή την καθηλώνει σε μια ενδοσκοπική ματιά; Το παιχνίδι της αποσπασματικότητας αντανακλά κοινωνικές τάσεις ή απλώς σκηνοθετεί τον εαυτό του; Μπορεί η λογοτεχνία της αυτοαναφορικότητας να σηκώσει το βάρος της λογοτεχνικής πρωτοπορίας ή είναι καταδικασμένη να βουλιάξει μέσα στην αδράνειά της;

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΗ μοναδική οικογένεια
Λευτέρης Καλοσπύρος
Πόλις 2013
Σελ. 309, τιμή € 14,00

alt

  


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Για το βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Θύματα Ειρήνης» (εκδ. Γκοβόστη)

Του Κώστα Αγοραστού

Το μυθιστόρημα Θύματα Ειρήνης (εκδ. Γκοβόστης, Εισαγωγή: Θανάσης Αγάθος) είναι το δεύτερο βιβλίο του Βασίλη Βα...

Γρανάζια από μελάνι

Γρανάζια από μελάνι

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οφείλουμε να ξεχάσουμε τον Αχιλλέα Κυριακίδη ως μεταφραστή του Μπόρχες· να ξεχάσουμε τον εισαγωγικό του ρόλο, να απαλλαγούμε από τη σκέψη του μεσάζοντα, να λησμονήσουμε κάθε άλλη του ιδιότητα. Η ίδια...

Η Κατερίνα και ο λύκος

Η Κατερίνα και ο λύκος

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος λόγου, που ονομάζεται «εξομολογητικό μυθιστόρημα»· σε τι διαφέρει όμως από την υπόλοιπη αυτοβιογραφική πεζογραφία; Στο ότι αποκαλύπτει ένα μυστικό, ένα προσωπ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ