postmodern390

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η νέα γενιά συγγραφέων είναι πολύ μορφωμένη, πολύ ενημερωμένη για τα διεθνή ρεύματα, πολύ κοντά στο λογοτεχνικά τρέντυ. Έχει πτυχία και μεταπτυχιακά, διαβάζει πολλή ξένη λογοτεχνία, έρχεται σε επαφή με την Ευρώπη και την Αμερική, περιηγείται στον παράλληλο κόσμο του διαδικτύου και διευρύνει τους ορίζοντές της, έχει ποικίλα ενδιαφέροντα και πολλαπλασιάζει συνεχώς το βαρύ υλικό του εγκεφάλου της με πληροφορίες και γνώσεις που αιωρούνται παντού.

Όταν λοιπόν αποφασίζει να μετατρέψει όλα αυτά σε μυθιστόρημα, τίθεται ένα ζήτημα ελ-λογοτεχνισμού του χαοτικού υλικού και μετουσίωσής του σε ένα αρραγές κειμενικό σύμπαν. Ή μήπως η μεταμοντέρνα αισθητική δεν απαιτεί συμπαγείς αφηγήσεις, ούτε οργανική δομή με εσωτερική αλληλουχία και ενδοκειμενικές συνδέσεις; Και τελικά σε τι αποσκοπεί αυτή η αποκέντρωση της αφήγησης; 

Μεταμοντέρνος τρόπος

Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ

Το βιβλίο του Λευτέρη Καλοσπύρου ακολουθεί τις μεταμοντέρνες προδιαγραφές της αποσπασματικότητας, της διακειμενικότητας και της αυτοαναφορικότητας. Η οικογένεια Αριθμέντη αποτελείται από τους γονείς και τα δύο μεγάλα πλέον αγόρια της, μια οικογένεια αρχιτεκτόνων όπου τα άρρενα μέλη της είναι και συγγραφείς. Ο αφηγητής βέβαια απλώς δυνάμει, αφού το μόνο που έχει σκαρώσει έως τώρα είναι ένα θεατρικό έργο. Το σκηνικό αλλάζει συνεχώς, οι αφηγηματικοί τρόποι εναλλάσσονται, τα είδη κειμένων διεισδύουν το ένα στο άλλο, ενίοτε ημιτελή, σε ένα πολυπρισματικό κολλάζ που στα καθ' ημάς θυμίζει την Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου και τα Πορφυρά γέλια του Μισέλ Φάις.

Η γλώσσα ποικίλλει ανάλογα με το είδος του κειμένου, αλλά κυριαρχεί η προφορική, ενίοτε συντετμημένη και συντομογραφική όπως στα μηνύματα στα κινητά, νεανική ιδιόλεκτος του αφηγητή, που δεν νοιάζεται για την καλλιέπεια, αλλά αφήνει ειρωνικές αιχμές, πλάγιες ματιές και γερές υπονομεύσεις της καθωσπρέπει γλώσσας. Η εντύπωση που αφήνει αυτό το αυτοαναφορικό παιχνίδι, με τα συγγραφικά σχεδιάσματα που κατά καιρούς γράφουν οι συγγραφείς της οικογένειας, είναι μια διαρκής ειρωνεία, μια λογοτεχνική παρωδία και μια μεταμοντέρνα καρναβαλοποίηση της γραφής.

altΣτην ουσία το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος αποτελεί το εγκιβωτισμένο θεατρικό έργο που γράφει ο Αντρέας Αριθμέντης. Πρόκειται για μια μοναδική οικογένεια, στην οποία οι γονείς Μιχάλης και Μάρθα ανησυχούν για την ιδιοφυΐα της κόρης τους Χριστίνας, η οποία δεν μπορεί να βρει περιβάλλον ανάλογο με την ιδιοσυγκρασία της, και συν τοις άλλοις αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα, όταν σκοτώνεται η καλύτερή της φίλη και η μητέρα της σε αυτοκινητικό δυστύχημα (τελικά συνέβη;).

Ιστορίες μέσα στις ιστορίες

Ίσως το βασικό πρόβλημα της πρώτης αυτής απόπειρας του Λ. Καλοσπύρου δεν είναι –κι αυτό αποτελεί λάθος πολλών νέων συγγραφέων- ότι η συγγραφική του φούρια οδηγεί τον τριαντατριάχρονο πεζογράφο στο να παραγεμίσει το κείμενο με γνώσεις, λογοτεχνικά διακείμενα, επιστημονικές αλήθειες, που δείχνουν διάθεση επίδειξης και υπερφορτώνουν το έργο με περιττές λεπτομέρειες, λεπτομέρειες που φαίνονται σαν μεταξωτά μαντίλια πάνω σε στραπατσαρισμένα αυτοκίνητα. Υπό άλλες συνθήκες ο έμπειρος μορφωμένος συγγραφέας δεν δείχνει την παιδεία του, αλλά τη διυλίζει πριν την εντάξει στο σώμα του κειμένου του. Ο άπειρος επείγεται να αποδείξει και να επιδείξει την αξία του με υπερσυσσώρευση.

Οι μεταμοντέρνοι δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα

Το βασικότερο βέβαια είναι η αποσπασματικότητα, που δυναμιτίζει την οργανικότητα των μερών. Πολλά ένθετα διηγήματα μπήκαν σαν καλοφουσκωμένα μαξιλάρια για να απορροφούν κραδασμούς και κατά βάθος δεν εξυπηρετούν την οικονομία της αφήγησης, αν και προθετικά θα ήθελε ο πεζογράφος να υπάρχει μια υποδόρια σύνδεση. Πρόκειται για μια αδιέξοδη μεταμοντέρνα αισθητική των διαρκών εγκιβωτισμών ("το ιδανικό μυθιστόρημα θα πρέπει να αποτελείται από ιστορίες-μέσα-στις-ιστορίες", σελ. 170), αν μπορούσε να στηριχτεί σε ένα πλέγμα εσωτερικών παραπομπών, πράγμα που ο Λ. Καλοσπύρος αποφεύγει ή δεν πετυχαίνει. Θα την υποστήριζα, αν μπορούσε να δείξει το χάος του κόσμου και της γραφής μέσα από το λογοτεχνικό πλάνο μιας στοχευμένης άρσης της ολότητας. Οι μεταμοντέρνοι όμως δεν πιστεύουν στο σχέδιο αλλά στο τυχαίο, δεν πιστεύουν στο πρόγραμμα αλλά στο χύδην, δεν πιστεύουν καν στις αντανακλάσεις που να επανερμηνεύουν την πραγματικότητα· κι ο Λ. Καλοσπύρος έφτιαξε τον λαβύρινθό του έχοντας πεποίθηση στη νέα (παλιά πλέον) αισθητική.

Οι ήρωές του είναι νάρκισσοι, ελιτιστές που σκέφτονται διανοουμενίστικα, συζητάνε αυτάρεσκα, μιλάνε εξεζητημένα. Είναι μια μεταμοντέρνα κοινωνία που γράφει ημιτελή έργα, γιατί δεν μπορεί να τα ολοκληρώσει, που σκαρφίζεται συνεχώς κείμενα, αλλά ποτέ δεν μπορεί να συνθέσει από τις καλές αρχές, τις έξυπνες ιδέες και τις διακειμενικές αφορμές ένα ολοκληρωμένο έργο.

Κλείνω με τον προβληματισμό που φαίνεται να ξεπετάγεται μέσα από τη συνολική εκτίμηση τέτοιων κειμένων: η μεταμοντέρνα λογοτεχνία αυτού του είδους προωθεί τη σκέψη ή την καθηλώνει σε μια ενδοσκοπική ματιά; Το παιχνίδι της αποσπασματικότητας αντανακλά κοινωνικές τάσεις ή απλώς σκηνοθετεί τον εαυτό του; Μπορεί η λογοτεχνία της αυτοαναφορικότητας να σηκώσει το βάρος της λογοτεχνικής πρωτοπορίας ή είναι καταδικασμένη να βουλιάξει μέσα στην αδράνειά της;

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΗ μοναδική οικογένεια
Λευτέρης Καλοσπύρος
Πόλις 2013
Σελ. 309, τιμή € 14,00

alt

  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Απόδραση από τη Θεσσαλονίκη

Για το βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού «Θύματα Ειρήνης» (εκδ. Γκοβόστη)

Του Κώστα Αγοραστού

Το μυθιστόρημα Θύματα Ειρήνης (εκδ. Γκοβόστης, Εισαγωγή: Θανάσης Αγάθος) είναι το δεύτερο βιβλίο του Βασίλη Βα...

Γρανάζια από μελάνι

Γρανάζια από μελάνι

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οφείλουμε να ξεχάσουμε τον Αχιλλέα Κυριακίδη ως μεταφραστή του Μπόρχες· να ξεχάσουμε τον εισαγωγικό του ρόλο, να απαλλαγούμε από τη σκέψη του μεσάζοντα, να λησμονήσουμε κάθε άλλη του ιδιότητα. Η ίδια...

Η Κατερίνα και ο λύκος

Η Κατερίνα και ο λύκος

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος λόγου, που ονομάζεται «εξομολογητικό μυθιστόρημα»· σε τι διαφέρει όμως από την υπόλοιπη αυτοβιογραφική πεζογραφία; Στο ότι αποκαλύπτει ένα μυστικό, ένα προσωπ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ