Γρανάζια από μελάνι

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οφείλουμε να ξεχάσουμε τον Αχιλλέα Κυριακίδη ως μεταφραστή του Μπόρχες· να ξεχάσουμε τον εισαγωγικό του ρόλο, να απαλλαγούμε από τη σκέψη του μεσάζοντα, να λησμονήσουμε κάθε άλλη του ιδιότητα. Η ίδια η πεζογραφία του μπορεί να αποτελέσει ένα αυτόνομο κεφάλαιο στο βιογραφικό του, καθώς τα μικρά κείμενά του λειτουργούν ως η ελληνική εκδοχή ενός χωνεμένου μεταμοντερνισμού, όπου η μορφή και η ευφυής εκδοχή τής κατασκευαστικότητας υπηρετεί ένα περιεχόμενο με φιλοσοφικές, επιστημονικές και υπαρξιακές προεκτάσεις.

Η νουβέλα του με τον τίτλο 360 υπαγορεύει μια κίνηση τριακοσίων εξήντα μοιρών, όπως αυτή των δεικτών του ρολογιού που υποβάλλει τη δωδεκάωρη εξέλιξη αλλά και την κυκλική πορεία του χρόνου. Από την άλλη, υποδεικνύει το σχήμα κύκλου που διέπει την αφήγηση, καθώς το κείμενο ξεκινά από το κεφάλαιο 1, όπου ένα ταξί προσκρούει πάνω σε έναν πεζό και τον σκοτώνει, και τελειώνει με το κεφάλαιο 1, όπου η ίδια πράξη εξηγείται πιο αναλυτικά και διευκρινίζεται. Το σημαντικό είναι βέβαια οι ενδιάμεσες ενότητες, που φωτίζουν προκαταβολικά την ανάγνωση του τελευταίου μέρους με ποικίλες λεπτομέρειες και σχόλια, τα οποία δομικά μάς βοηθούν να ξαναδιαβάσουμε το ίδιο συμβάν με άλλα γυαλιά.

Σπονδυλωτό κείμενο σκυταλοδρομίας

Τα ενδιάμεσα κεφάλαια οδηγούν τον αναγνώστη να δει αυτό το συμβάν ως γεγονός, που αποτελεί δομικό συστατικό μιας ολόκληρης μηχανής παραγωγής γεγονότων. Ο μηχανισμός του κειμενικού ρολογιού του Αχ. Κυριακίδη αποτελείται στην ουσία από πάμπολλα μικρογρανάζια, που με ακρίβεια συντέθηκαν σε μια αλυσιδωτή αλληλεξάρτηση. Εννέα μικρά επεισόδια με αφηγητές που δρουν και στοχάζονται μέσα σε ένα δωδεκάωρο, εκτός από την Ίνγκε η οποία αναφέρεται στην είσοδο των Αμερικανών στη Βιέννη μετά το πέρας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Όλοι οι άλλοι, έξι τον αριθμό, αφηγούνται με την εσωτερική εστίασή τους ένα στιγμιότυπο από τη μέρα εκείνη του 2013, στην οποία όλοι αυτοί παρεμπιπτόντως, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, συνέπεσαν γύρω από το αυτοκινητικό δυστύχημα του πεζού με το ταξί. Και σε κάθε αφήγηση οι πρωταγωνιστές των άλλων περνοδιαβαίνουν, άλλοι φευγαλέα κι άλλοι πιο έκδηλα, σε ένα σπονδυλωτό κείμενο σκυταλοδρομίας. Σαν το ένα γρανάζι να κινητοποιεί το επόμενο και συνάμα να δίνει ώθηση σε άλλα, μικρά, δευτερεύοντα, περιφερειακά, τα οποία όμως κανείς δεν ξέρει αν θα γίνουν λίγο αργότερα ακρογωνιαίοι λίθοι της ιστορίας.

Ένας μικρός κύκλος τυχαίων συναντήσεων και πολλαπλών διασταυρώσεων

Η ζωή, λέει ο Αχ. Κυριακίδης, είναι ένας μικρός κύκλος τυχαίων συναντήσεων και πολλαπλών διασταυρώσεων. Στην καθημερινή μας περιδιάβαση συναντάμε πολλούς γνωστούς, με τους οποίους δεν έχουμε πάντα τις καλύτερες σχέσεις, ακόμα κι αν είναι συγγενείς μας, αλλά και αγνώστους, οι οποίοι μπορεί να παίξουν καθοριστικό ρόλο στο μέλλον. Τα συμβάντα γύρω μας ενδέχεται να είναι γεγονότα, στιγμές σε μια ιστορία εν τω γίγνεσθαι, τα οποία συνεχώς ανανεώνεται, σαν τον χρόνο που περνά, ευθύγραμμα ή κυκλικά, ίσως σπειροειδώς, σε μια πορεία που κάνει τους κύκλους της για να ξανασυναντήσει το χθες και να βρει το αύριο.

Το μικρό βιβλιαράκι του συγγραφέα διαβάζεται σαν ένα μεταμοντέρνο παιχνίδι, όπου τα λιπόσαρκα αφηγηματικά κομματάκια συνθέτουν ένα άκεντρο παζλ. Πολλές φορές αυτά τα κολλαζιακά παιχνίδια αποδεικνύονται σκέτη βιτρίνα, κούφια πρωτοπορία, πειραματικές συνταγές που δεν αποσκοπούν σε τίποτα άλλο παρά στη δημιουργία μιας ενδολογοτεχνικής συνθήκης, χωρίς εξωτερικά ερείσματα. Ο Αχ. Κυριακίδης αποφεύγει αυτή την παγίδα, παρά τον κλειστό χαρακτήρα της διακειμενικότητας, παρά την ελιτίστικη εικόνα των πολλών επιφανών ονομάτων και έργων. Γιατί; Γιατί ευθαρσώς δηλώνει ότι ο κύκλος των 360 μοιρών δεν έχει κέντρο, αλλά όλα γυρίζουν γύρω από αυτό το κενό. Κι ο αναγνώστης γρήγορα καταλαβαίνει τους κανόνες αυτού του παιχνιδιού...

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ | gperand@yahoo.gr