thanatosanthropon220

Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Όνειρο, τρέλα ή πραγματικότητα;

Τι πρέπει να πιστέψει ο αναγνώστης απ’ όσα διαβάζει σε ένα μυθιστόρημα;

Με άλλα λόγια, είναι απόλυτη η συναίνεσή του στη σύμβαση ότι όσα βλέπει στις σελίδες ενός λογοτεχνικού έργου είναι και "ποιητική αδεία" πραγματικά, εκτελεσμένα σ’ έναν κόσμο που συντηρεί τις προδιαγραφές τής ενδοκειμενικής του αληθοφάνειας; Ή πρέπει συνεχώς να ανησυχεί ότι ο συγγραφέας τού ετοιμάζει ένα τέχνασμα, όπως στα παιδικά βιβλία όπου αποκαλύπτεται στο τέλος ότι τα πάντα ήταν ένα όνειρο; Αυτό κάνει λ.χ. ο Γ. Μακριδάκης στην “Άλωση της Κωνσταντίας”, καθώς στο τέλος τού βιβλίου του ανατρέπει το όλο πλαίσιο. Κάτι παρόμοιο κάνει κι εδώ ο Δ. Σωτάκης με τον αναξιόπιστο αφηγητή του, ο οποίος μας μεταφέρει μια πραγματικότητα όπως τη συλλαμβάνει, χωρίς καταρχάς να αφήνει περιθώρια για αμφιβολίες.

Σε ένα απόμακρο χωριό, λοιπόν, τη Θάλχη, όλα κυλούν μακάρια και ανώδυνα, ώσπου ένα ολόκληρο κοπάδι πρόβατα βρίσκεται ακαριαία νεκρό χωρίς εμφανή λόγο θανάτου. Σταδιακά και οι άνθρωποι πέφτουν ημιθανείς, φλέγονται χωρίς το θερμόμετρο να δείχνει πυρετό, ζουν δίχως να βρίσκονται σε επαφή με το περιβάλλον κ.ά. Η ιατρική σηκώνει τα χέρια ψηλά, μια αποστολή με αρρώστους που φεύγει προς τη μεγάλη πόλη τού Μόγνα δεν επιστρέφει, άλλοι που έμειναν πίσω καταλήγουν, το χωριό βρίσκεται σ’ ένα ναρκωμένο παραλήρημα, η μάγισσα του διπλανού χωριού μιλάει διφορούμενα κι ο Μάριος που αφηγείται την ιστορία βλέπει το αδιέξοδο να είναι οριστικό.

Όποιος διαβάζει Δημήτρη Σωτάκη, θα αντιληφθεί τον οριακό κόσμο στον οποίο στήνει τα μυθιστορήματά του. Κι εκεί ανάμεσα στο απόλυτα, ρεαλιστικά, πραγματικό και στο μετέωρα εξωπραγματικό, κυριαρχεί μια εμμονή, συχνά καφκικού τύπου, που διαστρεβλώνει τον κόσμο, ειδικά στα μάτια τού αφηγητή και κεντρικού χαρακτήρα, ο οποίος εκλαμβάνει την πραγματικότητα με το παραμορφωτικό πρίσμα της προσωπικής του ιδεοληψίας. Στα προηγούμενα έργα του, η “πράσινη πόρτα” γίνεται φαντασιακός στόχος, η “παραφωνία” αποβαίνει εγκληματική ενέργεια που περιθωριοποιεί και εξοντώνει τον ήρωα, το δωμάτιο γεμίζει με αντικείμενα μέχρις αδυναμίας του πρωταγωνιστή να αναπνεύσει… Στα βιβλία τού συγγραφέα παρελαύνουν παράδοξες εμμονές που εμφανίζονται σε φυσιολογικούς μέσους ανθρώπους, σαν ο πεζογράφος να μας κλείνει το μάτι, υπονοώντας ότι κανείς δεν είναι η απόλυτη κανονικότητα, κανείς δεν μπορεί να ζήσει σε αγαστή ισορροπία μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού κόσμου του.

Στον “θάνατο των ανθρώπων” η αφήγηση κυλάει ράθυμα αλλά όχι βαρετά, καθώς το μυστήριο με τους αδόκητους θανάτους κρατά την ανάγνωση σε εγρήγορση. Το αδιέξοδο φαντάζει αναπόφευκτο, αλλά όλο και κάποια εξήγηση στο ανεξήγητο ελπίζουμε, αν και η σωτακική συνταγή δεν μας κάνει να ευελπιστούμε. Και το τέλος γκρεμίζει όλες τις βεβαιότητες. Εν κατακλείδι, τι σημαίνει αυτή η αυτοαναιρούμενη αφήγηση; Ήταν απλώς μια τεταμένη ιστορία που στο τέλος ξαναγυρίζει τους πάντες στους πρότερούς τους ρυθμούς; Ή μήπως η τρέλα τού αφηγητή μπορεί να υπονοεί κάτι άλλο;

Ο βασικός προβληματισμός μου είναι αν όλα αυτά που αποδεικνύονται καταληκτικά μια αυταπάτη είναι ένα μυθιστορηματικό παιχνίδι και μόνο. Αν ισχύει αυτό, τότε απολαύσαμε μια ωραία ιστορία, γραμμένη με το ιδιαίτερο κλίμα που πολύ τεχνηέντως πέτυχε ο συγγραφέας, μπήκαμε ολόκορμοι στο κλίμα της Θάλχης, πιστέψαμε ολοκληρωτικά ότι κάτι αλλόκοτο συμβαίνει με τον θάνατο να χτυπά ανεξήγητα τα θύματά του, και στο τέλος μάθαμε τι πραγματικά συμβαίνει, όχι στην εξωτερική πραγματικότητα αλλά στο αφηγηματικό μάτι που την κοιτάζει.

Θα ήθελα προσωπικά να μην είναι απλώς και μόνο αυτό. Δεν θα ήθελα να μείνω σε μια μεταμοντέρνα αφηγηματική σκανδαλιά που τελικά ξεμπροστιάζει τις μυθοπλαστικές της αταξίες. Θα ήθελα να βρω μέσα στο κείμενο κάτι άλλο, κι αυτό που σκέφτηκα δεν ξέρω αν είναι προϊόν του ίδιου του κειμένου ή της δικής μου ευφάνταστης αναζήτησης. Μήπως λ.χ. ο θάνατος δεν είναι μια πραγματικότητα, λέει κλείνοντας το μάτι ο Δ. Σωτάκης, αλλά μια επώδυνη αδυναμία του ανθρώπου να δει φίλους, γνωστούς, συγγενείς να φεύγουν από τη ζωή του, ενώ στην ουσία συνεχίζουν να ζουν τη δική τους ζωή; Πεθαίνει δηλαδή όποιος εξαφανίζεται, πεθαίνει στη συνείδησή μας, η οποία όμως δεν είναι πάντα φερέγγυα;

thanatosanthroponΟ θάνατος των ανθρώπων
Δημήτρης Σωτάκης
Εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 2012
Τιμή:  € 15,50, σελ. 299

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΩΤΑΚΗ

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ