paivanas360
Του Γ. Ν. Περαντωνάκη

Βία και αφήγηση. Ιστορία, ιδεολογία και εθνικός πολιτισμός στην πεζογραφία του Θανάση Βαλτινού

Μια μονογραφία για το έργο ενός καταξιωμένου ζώντος συγγραφέα σίγουρα συμβάλλει στην αποτύπωση των τρόπων με τους οποίους οι σύγχρονοι έλληνες λογοτέχνες συλλαμβάνουν τον εαυτό τους και την κοινωνία και καταγράφουν το στίγμα της σύγχρονης πεζογραφίας μας.

Κι είναι ανάγκη να εκπονούνται τέτοιες συνθετικές εργασίες, οι οποίες θα οδηγήσουν σε σύγκλιση τις διάσπαρτες κριτικές καταγραφές, θα αξιολογήσουν την ισχύ τους και θα τις εντάξουν στο ιστορικό πλαίσιο τής πρόσληψης του συνολικού έργου τού δημιουργού.

Ο Δημήτρης Παϊβανάς περιδιάβηκε την πλούσια κριτικογραφία και τη συναφή βιβλιογραφία γύρω από το έργο τού Θανάση Βαλτινού και οργάνωσε την περιγραφή και την ερμηνεία τής πεζογραφίας του με βάση τη βία στο ιστορικό της βάθος. Από την «Κάθοδο των εννιά» (1963 / 1978) έως την «Ορθοκωστά» (1994) κι από τα «Τρία ελληνικά μονόπρακτα» (1978) ως τα «Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60» (1989) και τα δύο «Συναξάρια του Ανδρέα Κορδοπάτη» (1963 / 1972 και 2000) η πεζογραφία τού αρκάδα συγγραφέα τέμνει τη μεταπολίτευση, τη διασταυρώνει με την ελληνική ιστορία τού 20ού αιώνα και ξαναθέτει στο τραπέζι τις συνθήκες με τις οποίες βιώθηκε αυτή η ιστορία από την πλευρά του απλού, ανώνυμου εν πολλοίς, ανθρώπου.

Οι όροι με τους οποίους γράφει ο Θ. Βαλτινός, ενώ εστιάζουν στο τοπικό στοιχείο και απάδουν κάθε έννοια παγκοσμιοποίησης, είναι κατά βάση μεταμοντέρνοι. Αναθεωρούν την ιστορία αλλά και την ιστοριογραφία χρησιμοποιώντας ως δούρειο ίππο τις “αυθεντικές” μαρτυρίες των αυτοπτών μαρτύρων, αυθεντικές όσο και μυθοπλαστικές μαζί, οι οποίες έρχονται να ωθήσουν ακόμα και την επιστήμη να ξεφύγει από τις πάγιες (αριστερές) της θέσεις και να ξαναδεί με περισσότερο απο-ιδεολογικοποιημένη ματιά τον Εμφύλιο. Η «Ορθοκωστά» τάραξε τα λιμνάζοντα νερά, αφού προκάλεσε τη μήνη των αριστερών κριτικών, επειδή έφερε στο προσκήνιο τους ταγματασφαλίτες και τους τρόπους με τους οποίους κινήθηκαν μέσα στην Κατοχή. Ο Δ. Παϊβανάς, βέβαια, θεωρεί ότι η οργή τους ήταν άδικη, αφού το έργο δεν είναι μονόπλευρο και προβάλλει τα αίσχη των Γερμανών αλλά και των Ελλήνων και των δύο πλευρών, του ΕΑΜ και των δεξιών ταγματασφαλιτών. Ίσως αυτό που περισσότερο ενόχλησε ήταν ότι τα όρια του Εμφυλίου μετατοπίζονται άτυπα πίσω από το 1946 και φαίνεται έτσι ότι η βία, παιδί των φανατισμένων ιδεολογιών αμφοτέρων πλευρών, λειτούργησε με θολά κριτήρια τόσο προς τον κατακτητή όσο και προς τον ετερόδοξο.

Ο Δ. Παϊβανάς πιστεύει ότι το ιστορικό μυθιστόρημα δεν χρειάζεται να απέχει χρονικά από την περίοδο ζωής του συγγραφέα. Έτσι, και τα «Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60» –με αυτό το σκεπτικό- είναι ιστορικό μυθιστόρημα, καθώς αποδελτιώνει την εν λόγω δεκαετία, αλλά χωρίς σαφείς αναφορές στα βασικά ιστορικά γεγονότα της εποχής (δολοφονία Λαμπράκη, δικτατορία κ.λπ.). Γράφεται λοιπόν η ιστορία από τη σκοπιά των απλών ανθρώπων σε δύο κατά βάση επίπεδα, το προσωπικό-ερωτικό και το συλλογικό-μεταναστευτικό. Κι όλα αυτά με την τεχνική των τεκμηρίων, με διάσπαρτα χρηστικά κείμενα που συμπαρατίθενται για να αποδώσουν σαν παζλ τον ορίζοντα της εποχής. Η τεχνική αυτή χρησιμοποιήθηκε και παλιότερα στα «Τρία ελληνικά μονόπρακτα», όπου οι εμφυλιακοί απόηχοι ακούγονται δυνατά μέχρι και τη χούντα.

Εντέλει, το έργο τού Θ. Βαλτινού αμφισβητεί ιδεολογικές και λογοτεχνικές συντεταγμένες και έτσι αναιρώντας τις μεγάλες αφηγήσεις της νεωτερικότητας ξαναγράφει την ιστορία και τη λογοτεχνία. Ο Δ. Παϊβανάς κάνει μια συστηματική δουλειά, αφού συν-εκτιμά τα κείμενα και την πρόσληψή τους, εξηγεί τα μεν με βάση την κριτικογραφία και την αποδοχή και αξιολόγησή τους με βάση την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, για να δείξει ότι συγγραφείς, όπως ο Θ. Βαλτινός, ανορθόδοξοι εν πολλοίς, προκαλούν αμηχανία, αφού κλονίζουν στερεότυπα και ξαναθέτουν ερωτήματα που δεν μπορεί να έχουν οριστική λύση.

gperand@yahoo.gr

paivanas

Βία και αφήγηση. Ιστορία, ιδεολογία και εθνικός πολιτισμός στην πεζογραφία του Θανάση Βαλτινού
Δημήτρης Παϊβανάς
Εκδόσεις της Εστίας, 2012
Τιμή: € 15,00, σελ. 309

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΗ ΒΑΛΤΙΝΟΥ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

«Σα μαγεμένο το μυαλό μου» του Θανάση Σκρουμπέλου (κριτική) – Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα

Για το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου «Σα μαγεμένο το μυαλό μου – Ιστορίες και εικόνες, ταξίμια της λαϊκής ψυχής» (εκδ. Τόπος). Κεντρική εικόνα: Ο Βασίλης Αυλωνίτης από την ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» (1959) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Τσιφόρου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ