raptopoulos360

Της Ελένης Καρρά 

Με το τελευταίο του μυθιστόρημα, ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος αγγίζει, με δέος και σεβασμό, την πιο κρυφή πληγή της νεότερης ελληνικής ιστορίας, για να ανασκευάσει από το απωθημένο υλικό της μια σύγχρονη ερωτική ιστορία.

Ο Ραπτόπουλος καταφέρνει να παντρέψει αριστοτεχνικά την προσωπική με τη συλλογική Ιστορία, χρησιμοποιώντας τα Δεκεμβριανά του '44 και την εμφύλια σύρραξη όχι ως φόντο στην ερωτική ιστορία, αλλά ως συστατικό υλικό της. Ο κόσμος τον οποίο σταδιακά οικοδομεί έχει τις ρίζες του στην πρωταρχική εγκατάλειψη και εντέλει στις θεμελιώδεις συγκρούσεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας - πληγές τις οποίες ουδέποτε κατάφερε η ελληνική κοινωνία να διαχειριστεί, με αποτέλεσμα να παραπαίει ανάμεσα στην παράνοια και την αποσύνθεση.

Ο κεντρικός ήρωας και αφηγητής, ο Μιχάλης, είναι ηθοποιός. Το 2010, απομονωμένος σε κάποιο εξοχικό για να μελετήσει τον ρόλο του Οιδίποδα (του βασιλιά που μεγαλώνει ακριβώς χωρίς να γνωρίζει το σκοτεινό παρελθόν του, και πεθαίνει απ’ αυτό), αποφασίζει να περιγράψει την ιστορία του έρωτά του με την Νίκη – έναν έρωτα που γεννήθηκε στο Περιστέρι το 1976 και φτάνει μέχρι το Σύνταγμα, τους Αγανακτισμένους, και το αφηγηματικό παρόν. Γύρω από τις δυο αυτές κεντρικές φιγούρες, κινούνται επηρεάζοντας πρόσωπα και καταστάσεις οι δυο οικογένειες (και κυρίως, ο πατέρας και ο παππούς του Μιχάλη, και η μητέρα και η αδερφή της Νίκης) και ο Λευτέρης («Άβερελ»), ερωτικός αντίζηλος του Μιχάλη στη διεκδίκηση της Νίκης. Παράλληλα με την κεντρική ερωτική ιστορία, η οποία «πηγάζει» μ’ έναν ιδιόμορφο τρόπο από τα Δεκεμβριανά (δηλαδή, από ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη πολλά χρόνια πριν από τη γέννηση των βασικών ηρώων), παρακολουθούμε κι άλλες, πολλές ιστορίες, τις οποίες διηγείται ο Μιχάλης, σκηνοθετώντας- τες συγχρόνως, είτε στην πραγματικότητα (όπως την «Εξαφάνιση» του Αριστοτέλη Νικολαΐδη), είτε φαντασιακά, και με ηθοποιούς πάντα τα κεντρικά πρόσωπα της παιδικής του ηλικίας. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι άξονας της αφήγησης είναι «η πιο κρυφή πληγή» - κάτι που εξ’ ορισμού οφείλεις να προσεγγίζεις πολύ προσεκτικά, και για τον χειρισμό της οποίας ο συγγραφέας έχει κινητοποιήσει όλους τους μηχανισμούς «κυκλωτικής» προσέγγισης, κι όλα τα τερτίπια της τέχνης. Γιατί πράγματι, χρειάζονται «παιχνίδια ρόλων», φανταστικές προβολές και μια μεγάλη οθόνη (ο θερινός κινηματογράφος Αστέρι είναι εκ των «πρωταγωνιστών» του μυθιστορήματος), για να μπορέσει κανείς να μιλήσει για το ανείπωτο. Γι’ αυτό κι ο αφηγητής στήνει το προσωπικό του θέατρο, μοιράζοντας στα βασικά πρόσωπα του παιδικού του κόσμου ρόλους στο παρελθόν και το μέλλον – πότε γκροτέσκους και πότε τραγικούς, πότε βγαλμένους από την αρχαία τραγωδία και πότε από φιλμ νουάρ και κόμικς.

Ο εμφύλιος τροφοδοτεί και σήμερα την λογοτεχνική παραγωγή, με πρόσφατα παραδείγματα το Χαστουκόδεντρο του Άρη Μαραγκόπουλου (εκδ.Τόπος), Το ταξίδι στην Ελλάδα του Δημήτρη Νόλλα (Ίκαρος), τον Ζωγράφο του Μπελογιάννη του Νίκου Δαββέτα (Μεταίχμιο) και το Δυο φορές αθώα της Έλενας Χουζούρη (Κέδρος). Και βέβαια τη μελέτη Εμφύλιος και Λογοτεχνία του Δημήτρη Ραυτόπουλου (Πατάκης).

Στο μυθιστόρημα του Ραπτόπουλου, ο εμφύλιος λειτουργεί με τρόπο υποδόριο. Η πιο κρυφή πληγή του παιδιού, του σύγχρονου ανθρώπου, αλλά και της ελληνικής Ιστορίας, όλες τέμνονται, σ’ ένα πολυεπίπεδο κείμενο που ξεγυμνώνει, εντέλει, την σημερινή ελληνική πραγματικότητα, τους σκελετούς στα ντουλάπιά της, την αποφορά από τα πτώματα που παρέμειναν άθαφτα και η οποία φτάνει μέχρι την σημερινή αναβίωση ακραία συγκρουσιακών, νέο-εμφυλιακών καταστάσεων.

Ο Ραπτόπουλος δεν βουτάει άμεσα στον εμφύλιο, αλλά τον ατενίζει μέσα από αναπαραστάσεις, φωτογραφίες, λογοτεχνικά κείμενα. Διακειμενικότητα, δάνεια από άλλα είδη τέχνης, δημοσιογραφικός λόγος, όλα άρτια μιξαρισμένα, επιτρέπουν στον συγγραφέα να διατρέξει την φρίκη χωρίς το κείμενό του να είναι βαρύ, να θίξει σοβαρά και ακανθώδη θέματα όπως αυτό της ουδετερότητας (μπορεί να παραμένει κανείς αμέτοχος σε περιόδους κρίσης και πόλωσης;), χωρίς να γίνεται διδακτικός ή να δίνει απαντήσεις.

Πέρα όμως από το πρωταρχικό τραύμα και τις σχέσεις με τον Πατέρα («χάσαμε τον Μπαμπά, εντάξει, σύμφωνοι, στην εποχή μας και ποιος δεν τον έχει χάσει;» όπως γράφει ο Ραπτόπουλος σε παλαιότερο μυθιστόρημά του), και πέρα από την πολιτική, Η πιο κρυφή πληγή μιλάει για τον έρωτα, ως πάθος και ως πόθο, ως διεκδίκηση, νόσο και αίτημα διαχρονικό και αέναο. 

raptopoulosΗ πιο κρυφή πληγή
Βαγγέλης Ραπτόπουλος
Εκδόσεις Ίκαρος, 2012
Τιμή € 17,90, σελ. 461

alt

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ιζαμπέλ Ιπέρ ξανά στη Στέγη με «Γυάλινο κόσμο»

Ο «Γυάλινος Κόσμος» του Tennessee Williams, σε σκηνοθεσία του Ivo van Hove, με την Isabelle Huppert, παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης για μόνο 3 παραστάσεις στις 13 & 14 Νοεμβρίου.

Επιμέλεια: Book Press

Δυο σταρ του θεάτρου, ο Ίβο ...

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ