raptopoulos360

Της Ελένης Καρρά 

Με το τελευταίο του μυθιστόρημα, ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος αγγίζει, με δέος και σεβασμό, την πιο κρυφή πληγή της νεότερης ελληνικής ιστορίας, για να ανασκευάσει από το απωθημένο υλικό της μια σύγχρονη ερωτική ιστορία.

Ο Ραπτόπουλος καταφέρνει να παντρέψει αριστοτεχνικά την προσωπική με τη συλλογική Ιστορία, χρησιμοποιώντας τα Δεκεμβριανά του '44 και την εμφύλια σύρραξη όχι ως φόντο στην ερωτική ιστορία, αλλά ως συστατικό υλικό της. Ο κόσμος τον οποίο σταδιακά οικοδομεί έχει τις ρίζες του στην πρωταρχική εγκατάλειψη και εντέλει στις θεμελιώδεις συγκρούσεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας - πληγές τις οποίες ουδέποτε κατάφερε η ελληνική κοινωνία να διαχειριστεί, με αποτέλεσμα να παραπαίει ανάμεσα στην παράνοια και την αποσύνθεση.

Ο κεντρικός ήρωας και αφηγητής, ο Μιχάλης, είναι ηθοποιός. Το 2010, απομονωμένος σε κάποιο εξοχικό για να μελετήσει τον ρόλο του Οιδίποδα (του βασιλιά που μεγαλώνει ακριβώς χωρίς να γνωρίζει το σκοτεινό παρελθόν του, και πεθαίνει απ’ αυτό), αποφασίζει να περιγράψει την ιστορία του έρωτά του με την Νίκη – έναν έρωτα που γεννήθηκε στο Περιστέρι το 1976 και φτάνει μέχρι το Σύνταγμα, τους Αγανακτισμένους, και το αφηγηματικό παρόν. Γύρω από τις δυο αυτές κεντρικές φιγούρες, κινούνται επηρεάζοντας πρόσωπα και καταστάσεις οι δυο οικογένειες (και κυρίως, ο πατέρας και ο παππούς του Μιχάλη, και η μητέρα και η αδερφή της Νίκης) και ο Λευτέρης («Άβερελ»), ερωτικός αντίζηλος του Μιχάλη στη διεκδίκηση της Νίκης. Παράλληλα με την κεντρική ερωτική ιστορία, η οποία «πηγάζει» μ’ έναν ιδιόμορφο τρόπο από τα Δεκεμβριανά (δηλαδή, από ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη πολλά χρόνια πριν από τη γέννηση των βασικών ηρώων), παρακολουθούμε κι άλλες, πολλές ιστορίες, τις οποίες διηγείται ο Μιχάλης, σκηνοθετώντας- τες συγχρόνως, είτε στην πραγματικότητα (όπως την «Εξαφάνιση» του Αριστοτέλη Νικολαΐδη), είτε φαντασιακά, και με ηθοποιούς πάντα τα κεντρικά πρόσωπα της παιδικής του ηλικίας. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι άξονας της αφήγησης είναι «η πιο κρυφή πληγή» - κάτι που εξ’ ορισμού οφείλεις να προσεγγίζεις πολύ προσεκτικά, και για τον χειρισμό της οποίας ο συγγραφέας έχει κινητοποιήσει όλους τους μηχανισμούς «κυκλωτικής» προσέγγισης, κι όλα τα τερτίπια της τέχνης. Γιατί πράγματι, χρειάζονται «παιχνίδια ρόλων», φανταστικές προβολές και μια μεγάλη οθόνη (ο θερινός κινηματογράφος Αστέρι είναι εκ των «πρωταγωνιστών» του μυθιστορήματος), για να μπορέσει κανείς να μιλήσει για το ανείπωτο. Γι’ αυτό κι ο αφηγητής στήνει το προσωπικό του θέατρο, μοιράζοντας στα βασικά πρόσωπα του παιδικού του κόσμου ρόλους στο παρελθόν και το μέλλον – πότε γκροτέσκους και πότε τραγικούς, πότε βγαλμένους από την αρχαία τραγωδία και πότε από φιλμ νουάρ και κόμικς.

Ο εμφύλιος τροφοδοτεί και σήμερα την λογοτεχνική παραγωγή, με πρόσφατα παραδείγματα το Χαστουκόδεντρο του Άρη Μαραγκόπουλου (εκδ.Τόπος), Το ταξίδι στην Ελλάδα του Δημήτρη Νόλλα (Ίκαρος), τον Ζωγράφο του Μπελογιάννη του Νίκου Δαββέτα (Μεταίχμιο) και το Δυο φορές αθώα της Έλενας Χουζούρη (Κέδρος). Και βέβαια τη μελέτη Εμφύλιος και Λογοτεχνία του Δημήτρη Ραυτόπουλου (Πατάκης).

Στο μυθιστόρημα του Ραπτόπουλου, ο εμφύλιος λειτουργεί με τρόπο υποδόριο. Η πιο κρυφή πληγή του παιδιού, του σύγχρονου ανθρώπου, αλλά και της ελληνικής Ιστορίας, όλες τέμνονται, σ’ ένα πολυεπίπεδο κείμενο που ξεγυμνώνει, εντέλει, την σημερινή ελληνική πραγματικότητα, τους σκελετούς στα ντουλάπιά της, την αποφορά από τα πτώματα που παρέμειναν άθαφτα και η οποία φτάνει μέχρι την σημερινή αναβίωση ακραία συγκρουσιακών, νέο-εμφυλιακών καταστάσεων.

Ο Ραπτόπουλος δεν βουτάει άμεσα στον εμφύλιο, αλλά τον ατενίζει μέσα από αναπαραστάσεις, φωτογραφίες, λογοτεχνικά κείμενα. Διακειμενικότητα, δάνεια από άλλα είδη τέχνης, δημοσιογραφικός λόγος, όλα άρτια μιξαρισμένα, επιτρέπουν στον συγγραφέα να διατρέξει την φρίκη χωρίς το κείμενό του να είναι βαρύ, να θίξει σοβαρά και ακανθώδη θέματα όπως αυτό της ουδετερότητας (μπορεί να παραμένει κανείς αμέτοχος σε περιόδους κρίσης και πόλωσης;), χωρίς να γίνεται διδακτικός ή να δίνει απαντήσεις.

Πέρα όμως από το πρωταρχικό τραύμα και τις σχέσεις με τον Πατέρα («χάσαμε τον Μπαμπά, εντάξει, σύμφωνοι, στην εποχή μας και ποιος δεν τον έχει χάσει;» όπως γράφει ο Ραπτόπουλος σε παλαιότερο μυθιστόρημά του), και πέρα από την πολιτική, Η πιο κρυφή πληγή μιλάει για τον έρωτα, ως πάθος και ως πόθο, ως διεκδίκηση, νόσο και αίτημα διαχρονικό και αέναο. 

raptopoulosΗ πιο κρυφή πληγή
Βαγγέλης Ραπτόπουλος
Εκδόσεις Ίκαρος, 2012
Τιμή € 17,90, σελ. 461

alt

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Το λευκό κουστούμι» του Ξενοφώντα Μπρουντζάκη (κριτική) – τοιχογραφία μιας εποχής που παρήλθε

«Το λευκό κουστούμι» του Ξενοφώντα Μπρουντζάκη (κριτική) – τοιχογραφία μιας εποχής που παρήλθε

Για το μυθιστόρημα του Ξενοφώντα Μπρουντζάκη «Το λευκό κουστούμι», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Στην κεντρική εικόνα, έργο του Νίκου Λύτρα, «Βάρκα με πανί» (Πάνορμος, Τήνος), 1925.

Γράφει η Λεύκη Σαραντινού

Έ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Μαντώ Μάκκα: «Ασυνείδητα αποτύπωσα στο χαρτί όλα αυτά που μας κλέβουν την ανθρωπιά»

Μαντώ Μάκκα: «Ασυνείδητα αποτύπωσα στο χαρτί όλα αυτά που μας κλέβουν την ανθρωπιά»

Η Μαντώ Μάκκα μας συστήθηκε πρόσφατα με τη συλλογή διηγημάτων της «Όταν η ζωή σου δίνει λεμόνια», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας. «Αυτά που «ποτίζουν» το είναι μας δεν τα ορίζουμε», σημειώνει, μεταξύ άλλων.

Επιμέλεια: Ευλαλία Πάνου

Με πο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ