kolliakou2

Του Γιώργου Βέη

«Οι καθηγητές στην Οξφόρδη γνωρίζουν πολύ περισσότερα για το τι είναι η μπύρα παρά τι είναι τα ελληνικά γράμματα». Τζορντάνο Μπρούνο, Το δείπνο της Τετάρτης των Τεφρών 
Τέταρτο πεζογραφικό έργο της Δήμητρας Κολλιάκου. Πρόκειται για ένα καλώς συγκερασμένο, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, όπου η εξ αντικειμένου πραγματικότητα και η συγγραφική φαντασίωση αλληλοϋποστηρίζονται, δρουν ως επί το πλείστον παραπληρωματικά και εναλλάσσονται κατά σύστημα ρυθμικά, προκειμένου ν΄ αναπτυχθεί το πρωταρχικό κειμενικό σχέδιο.

 

Η ψυχογραφία των κυρίων προσώπων είναι πλήρης, οι δε εναλλαγές των χρόνων τελούνται κατά κανόνα ανεπαισθήτως, γεγονός που συμβάλλει αποφασιστικά στην πληρέστερη, αλλά και ανεμπόδιστη πρόσληψη των μηνυμάτων. Κι αυτό είναι ασφαλώς το κυριότερο των αισθητικώς ζητουμένων. Η όλη σκηνοθεσία των διαδοχικών τόπων είναι σαφώς και εντέχνως εναρμονισμένη με τα όσα ακριβώς, αιτιολογημένα ή μη, διαδραματίζονται ένδον, στο μέσα δηλαδή κόσμο των πρωταγωνιστών. Έτσι, τα υποκείμενα της αφηγηματικής ανέλιξης και οι δείκτες των τοπίων συνομιλούν υποδορίως από σελίδα σε σελίδα.

Απομονώνω εν συνεχεία τα εξής: ένα ανδρόγυνο, δεκάξι χρόνια μαζί στο Ηνωμένο Βασίλειο του σήμερα, ήτοι ο βρετανός Σαμ και η ελληνίδα Νεφέλη, ο δεκάχρονος, κρυψίνους και άλλο τόσο απρόβλεπτος γιος τους, κράμα μεσογειακής εξωστρέφειας αλλά και αγγλικής επιφυλακτικότητας, ονόματι Νικόλας, και μια αλαφροΐσκιωτη γειτόνισσα, ιδιότυπη φωτογράφος -«συλλέκτρια νεφών», περιορισμένων βιογραφικών δεδομένων, κάτι μεταξύ μέντιουμ και γόνου Δρυίδων, η κυρία Μάριον Μπελ, συναποτελούν τα κύρια πρόσωπα του έργου. Ο μεγαλύτερος εχθρός του ζευγαριού, εκτός από την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση και τις παρεπόμενες δυσκολίες της ζωής, παραμένει σε όλη την έκταση της αφήγησης σταθερά ανώνυμος. Θα τον ονομάσω, πιστεύω όχι αναιτίως, ανία. Πρόκειται δηλαδή, για τον χειρότερο εχθρό, σύμφωνα με τον Αρθούρο Σοπενχάουερ, του ανθρώπινου είδους, ίσως πιο διαβρωτικό και πιο αδυσώπητο κι από τον ίδιο τον καρκίνο. Η ανία δεν επιτρέπει, ως γνωστόν, συνδιαλλαγές: υπονομεύει ό,τι ακριβώς λάτρεψαν κάποια στιγμή αμφότεροι οι εραστές. Η ανία καθιστά το χρόνο μίασμα. Κοινώς μαύρη τρύπα του Όντος. Η αποτίμηση της συγγραφέως στο σημείο αυτό είναι αρκούντως διαφωτιστική. Παραθέτω από τη σελ. 260: «Κι ας μην το ήξεραν τότε, τα πρώτα χρόνια ήταν και τα καλύτερα, όσο κι αν ήδη από τότε είχαν αρχίσει να παίρνουν τα πράγματα περίεργη τροπή. Τι έφταιγε, δεν ήταν σε θέση (ο Σαμ) να πει». Στη θέση του ετέρου κυκλοφορεί πλέον ένα φάντασμα. Εν ολίγοις άλλη μια φορά επαληθεύεται στην κειμενική εμπέδωση ο λακανικός κανόνας: «η αγάπη είναι ανέφικτη, και η σεξουαλική σχέση βυθίζεται στο μη νόημα, πράγμα όμως που δεν μειώνει καθόλου το ενδιαφέρον που πρέπει να έχουμε για τον Άλλον». Το ενδιαφέρον του Σαμ, δια του Νικόλα, αγγίζει τη Νεφέλη και αντιστρόφως. Δεν αρκεί όμως για να σωθεί η ουσιαστική επικοινωνιακή ανταλλαγή. Η πεμπτουσία του ερωτικού δούναι και του απολαυστικού λαβείν συνιστά αναπόφευκτα τον απολεσθέντα Παράδεισο του ζεύγους.

Καταφύγιο στη συγγραφή

Μάλιστα, όταν ο σύζυγος απολύεται από την πανεπιστηµιακή του θέση, εγκαταλείπει τα πάντα για να γράψει ένα αμιγώς αλληγορικό έργο περί της ριζικής κι άλλο τόσο ολέθριας μετάλλαξης του status quo, το οποίο τον ακύρωσε αδίστακτα. Στα βήματα του κ. Μοντ, αρχετυπικού ήρωα του Ζορζ Σιμενόν (βλ. Η φυγή του κυρίου Μοντ, μετάφραση: Αργυρώ Μακάρωφ, εκδόσεις Άγρα, 2012), αλλά και στα βήματα του κ. Wakefield, εκείνου του από κάθε άποψη συναρπαστικού χαρακτήρα, τον οποίο με υφολογική μαεστρία ανέδειξε υποδειγματικά ο στυλίστας Nathaniel Hawthorne, ο Σαμ τολμά να ζήσει ως αναχωρητής. Διατηρώντας, σε εφαρμογή μιας απόλυτης, άκρως συνειδητής ειρωνείας, απόκρυφο προγραμματικά το ατομικό του καταφύγιο, στην ίδια ακριβώς πόλη, όπου διαβιούν η ανυποψίαστη γυναίκα του και το παιδί τους, ο Σαμ αυτοεξορίζεται κατ΄ ουσίαν εις εαυτόν. Ό,τι θλιβερό απέμεινε, εν ολίγοις, από το πρώην οικογενειακό τους τρόπαιο, βρίσκεται στον αντίποδα μιας ελπιδοφόρας, πλην φρούδας διάφυλης εκκίνησης. Πρόκειται σαφώς για μια διπλή αλληγορία. Πέραν από την αλληγορία του καθαρά διηγητικού διαβήματος, ενυπάρχει και διαφαίνεται για τους υποψιασμένους αναγνώστες η αλληγορική πράξη της λύτρωσης του εγώ δια της γραφής. Ο Σαμ υποστασιοποιεί έναν ναυαγοσώστη των φαινομένων, που τον αφορούν, αλλά και του ίδιου του Σαμ. Επιδιώκει να περάσει στην απέναντι όχθη, εκεί δηλαδή όπου το φαντασιακό και η Αλήθεια επιτέλους ομονοούν, όντας τελικώς «αυτός που δίνει στην ανήσυχη λαλιά της μυθοπλασίας τις ενότητές της, τους δεσμούς της συνάφειάς της και την ενσωμάτωσή της μέσα στο πραγματικό» όπως υπέδειξε ο Μισέλ Φουκώ. (Βλ. Η τάξη του λόγου, εναρκτήριο μάθημα στο Collège de France-1970, μετάφραση: Χ. Χρηστίδης - Μ. Μαϊδάτσης, εκδόσεις Ηριδανός, χ. χ. σ. 21).

Ο έρωτας για την κατά πάσα πιθανότητα ανεκκλήτως απούσα ετερότητα μεταμορφώνεται, για να το διατυπώσω διαφορετικά, σε απροκάλυπτο έρωτα για το συγγραφικό γίγνεσθαι. Η ποθητή αυτολύτρωση δια της γραφής, αφήνει να εννοηθεί εμμέσως πλην ξεκάθαρα η έμπειρη συγγραφέας, θα σώσει μάλλον υπαρξιακά τον Σαμ, έναν ακόμη παρ΄ ολίγον Οθέλο, δικαιώνοντάς τον πρωτίστως στα δικά του μάτια. Άλλωστε, φρονώ, ότι ο Σαμ, ο οποίος δεν φαίνεται ότι θέλει ν΄ αποκρύψει τα ναρκισσιστικά του συμπλέγματα, οφείλει να θυμάται και θυμάται πολύ καλά, από ό, τι μπορώ ν΄ αντιληφθώ, το μείζον δίδαγμα ενός από τους διασημότερους συμπατριώτες του, του Oscar Wilde, ήτοι «καθένας σκοτώνει ό,τι αγαπά κι όλοι ας ξέρουμε πως ο νέος σκοτώνει με τα μάτια γεμάτα μίσος, άλλοι με χαϊδευτικά λόγια, ο δειλός μ' ένα φιλί κι ο αντρείος με το σπαθί». (Βλ. Η μπαλάντα της φυλακής του Ρήντινγκ, μετάφραση: Κατερίνα Παπά, εκδόσεις Κοροντζή, 1977). Από την άποψη αυτή είναι ο πλέον ρεαλιστικός χαρακτήρας του μυθιστορήματος.

Η κατακερματισμένη, ελαφρώς συγχυσμένη Νεφέλη µετακοµίζει σε µικρότερο σπίτι µε τον γιο τους. Υπακούοντας μάλιστα μαθηματικά στον σιδερένιο νόμο της ανταπόδοσης, την τρομερή lex talionis του σεξουαλικού ήθους, που διέπει, ως γνωστόν, όλες ανεξαιρέτως τις αντιδράσεις των εκασταχού εκάστοτε προδομένων ερωτικά θηλέων, έχει προλάβει να συνάψει εμφανώς εκδικητική, πρόσκαιρη ερωτική σχέση στην Ελλάδα μ' έναν φίλο από το παρελθόν της. Ο Νικόλας έχει στο μεταξύ αντικαταστήσει τον λακανικό καθρέφτη με τον κειμενικό καθρέφτη του Χάρι Πότερ. Εξ ου και οι πρωτοβουλίες του, οι οποίες τείνουν στη συγγραφική υπεράσπιση του πατέρα του. Η μείξη των χειρογράφων του τελευταίου με μια ανέκδοτη μαρτυρία ζωής του προ πολλού αποβιώσαντος πατέρα της προαναφερομένης μυστηριακής γειτόνισσας είναι το σωτήριο έργο, το οποίο επιτελεί εν αγνοία όλων ο αγαθός αρχισυνωμότης Νικόλας. Μ' αυτόν τον αδόκιμο, αλλά επιτυχή τρόπο, ο Σαμ προβλέπεται να περάσει στην επικράτεια, την οποία ορίζουν οι εκδιδόμενοι από τρίτους φερέλπιδες συγγραφείς. Η ευτυχής κατάληξη αναφέρεται μόνον σε ό,τι αφορά τον συγγραφέα, αλλά όχι και τον σύζυγο Σαμ, σύμφωνα με τις δεδομένες συνδηλώσεις. Το ιδιόμορφο αυτό, κατά το ήμισυ μόνον, happy end προκαλεί και τη χαρμολύπη, αυτή την επαμφοτερίζουσα ημιαπαισιοδοξία ηρωικής υφής, η οποία διαποτίζει και το μεγαλύτερο μέρος των όσων έχει καταθέσει έως σήμερα η πολυβραβευμένη Δήμητρα Κολλιάκου.

altΤο πρόσωπο του ουρανού
Δήμητρα Κολλιάκου
Εκδόσεις Πατάκη 2013
Σελ. 360, τιμή € 15,90 

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ