alt

Της Έλενας Μαρούτσου*

Ένα καράβι κουρασμένο απ’ τις τρικυμίες του παλιού του ιδιοκτήτη αδυνατεί να πιάσει λιμάνι στην αγκαλιά μιας εγκύου. Ναυάγια και σπασμένα νερά. Ένας πίνακας ζωγραφικής σε ρόλο καθρέφτη. Κάποιος που ανοίγεται με τη βάρκα του πέρα απ’ την ξέρα της ζήλειας. Τα μηχανήματα ενός οφθαλμίατρου που πάνε στον πάτο της θάλασσας. Οι μπουρμπουλήθρες των ερωτικών υποσχέσεων. Επιθυμίες που ξεβράζονται σε σεντόνια. Ένα μάθημα γραφής απέναντι από ένα μάθημα τάνγκο. Μια καλοκαιρινή εκδρομή που καταλήγει σε οινοποσία με φόντο ταριχευμένα ζώα. Η σκυτάλη των ημερών και των ανθρώπων, άλλοτε σκληρή και φθαρμένη απ’ τη χρήση κι άλλοτε γυαλιστερή, πολύχρωμη, παιχνιδιάρικη, περνάει από διήγημα σε διήγημα σε αυτή τη συλλογή της Ελένης Μουσαμά, που ονομάζεται «Το κοινό μυστικό».

Σε κάποιο απ’ τα διηγήματα η αφηγήτρια λέει πως το παιχνίδι με τις λέξεις μοιάζει με το κέντημα. Διαβάζοντας το βιβλίο της Ελένης είχα κι εγώ την αίσθηση του κεντήματος. Η εικόνα μάλιστα όμως που μου ήρθε στο μυαλό ήταν η εξής: Η συγγραφέας έχει πάρει ένα νήμα, αλλά αντί να πλέξει με αυτό μια μακροσκελή αφήγηση, όπως γίνεται συνήθως στα μυθιστορήματα, εκείνη το έχει κόψει μικρά κομματάκια, και με κάθε κομματάκι έχει δέσει κόμπο μια ιστορία. Κάθε ιστορία του βιβλίου της είναι πολύ μικρή. Πολύ πολύ μικρή. Ένας μικροσκοπικός κόμπος που όμως αν πλησιάσεις από πολύ κοντά, θα δεις μέσα του να κρύβει, το σχέδιο ενός ολόκληρου χαλιού. Είναι φυσικά θέμα οπτικής γωνίας, όπως λέει κι η ίδια στο διήγημα «Οπτικές γωνίες». Όπου ένας άντρας παρακολουθεί, αβαρής, απ’ το ταβάνι τον εαυτό του ν’ αργοπεθαίνει στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου.

Όταν μιλάμε για διηγήματα, για ιστορίες δηλαδή που ολοκληρώνονται σε λίγες σελίδες, η έλλειψη βάρους είναι χαρακτηριστική. Όταν μάλιστα έχουμε να κάνουμε με το σπάνιο είδος των πολύ σύντομων διηγημάτων, που στα αγγλικά είθισται να αποκαλούνται short short stories, η έλλειψη βάρους τα κατατάσσει αυτόματα στην κατηγορία φτερού. Ξέρουμε όμως πως στην πάλη συχνά η κατηγορία φτερού μπορεί να ρίξει κάτω έναν ελέφαντα, ίσως γαργαλώντας του την φτέρνα, πόσο μάλλον έναν ανυποψίαστο αναγνώστη που πάσχει από μικροψία.

Θα ομολογήσω πως μόλις διάβασα τον τίτλο με την αρκετά «κοινή» έκφραση «Το κοινό μυστικό» να ακολουθείται από την αρκετά εξεζητημένη «και άλλες μικροψίες», χρειάστηκε να καταφύγω σε λεξικό. Εκεί βρήκα την εξής ερμηνεία «μικροψία: πάθηση της όρασης κατά την οποία τα πράγματα φαίνονται μικρότερα από το πραγματικό τους μέγεθος». Ετοιμάζοντας λοιπόν αυτή την παρουσίαση, βρέθηκα ν’ αναρωτιέμαι αν την πάθηση την έχει ο συγγραφέας, ο οποίος μας παρουσιάζει πράγματα μεγαλύτερου μεγέθους ως μικρά ενώ ο αναγνώστης καλείται ως οφθαλμίατρος να επιδιορθώσει την βλάβη αποδίδοντας σε κάθε ιστορία το πραγματικό της μέγεθος ή το αντίστροφο: αν δηλαδή πράγματα και στιγμές που παραβλέπονται στη ροή της καθημερινότητας, πάει από πάνω τους ο συγγραφέας με το μεγεθυντικό του φακό και μας τα παρουσιάζει σε όλο τους το μέγεθος και τη βαρύτητα. Καθώς σκεφτόμουν μάλιστα αυτά, μια τρίτη εκδοχή ξεπήδησε από το μυαλό μου: απ’ τη μια μεριά του μεγεθυντικού φακού να είναι το μάτι του συγγραφέα κι απ’ την άλλη το εκείνο του αναγνώστη κοιτάζοντας το ένα μάτι το άλλο μη ξέροντας ποιος είναι ο γιατρός και ποιος ο πελάτης, ποιος πάσχει και πώς τελικά θα ιαθεί, όπως στο διήγημα της Ελένης: «επιλεκτική όραση». Εκεί, ένας οφθαλμίατρος καταφθάνει σ’ ένα νησί για να γιατρέψει τους κατοίκους απ’ την ελαττωματική τους όραση. Αυτά όμως που πια καθαρά βλέπουν ο ένας στον άλλον καθόλου δεν συντελούν στην ευτυχία τους, με αποτέλεσμα να καταλήξει ο ίδιος στην θάλασσα μαζί με τ’ ακριβά του μηχανήματα να βυθίζονται βγάζοντας μπουρμπουλήθρες. 

Προηγουμένως πιάστηκα απ’ την λέξη αβαρής για να μιλήσω για την έλλειψη βάρους των πολύ σύντομων διηγημάτων, τώρα –με εξαιρετική πρωτοτυπία– θα πιαστώ απ’ τις «μπουρμπουλήθρες». Έχουν δοθεί τόσα ονόματα για ν’ αποδοθεί το είδος των μικροσκοπικών αυτών διηγημάτων, που απορώ πως η «μπουρμπουλήθρα», σύντομη κι αυτή κι εντυπωσιακή, δεν συγκαταλέγεται στον μακρύ κατάλογο. Δεν πρόκειται να κάνω πραγματεία πάνω σε αυτό το θέμα, όμως έχει ενδιαφέρον νομίζω να ακούσουμε μερικά από αυτά τα ονόματα: ιστορίες «μπονζάι», ιστορίες «καρτ ποστάλ» (υπό την έννοια πως μπορούν να χωρέσουν μέσα σε μια καρτ ποστάλ), ιστορίες παλάμης, όπως αρέσκονται να τις αποκαλούν οι Κινέζοι (εδώ αυτός ο όρος θα κινδύνευε να πάρει άλλη εντελώς χροιά) ή ιστορίες τσιγάρου. Πάλι οι Κινέζοι είναι που ονομάζουν έτσι τις ιστορίες που διαρκούν όσο να καπνίσεις ένα τσιγάρο. Μπονζάι, καρτ ποστάλ, τσιγάρο ή παλάμη, το θέμα είναι πως αρετή σε αυτό είδος είναι η συμπύκνωση. Ο συγγραφέας μέσα σε λίγες σελίδες, συχνά σε λίγες μόνο παραγράφους πρέπει να αιχμαλωτίσει το θύμα του, τον αναγνώστη, και να του προσφέρει σαν χαπάκι την μικροσκοπική ιστορία που λιγότερα λέει και περισσότερα υπαινίσσεται. Αυτές τις δυο αρετές, την αφηγηματική οικονομία και την υπαινικτικότητα η Ελένη Μουσαμά τις κατέχει στην εντέλεια.

Όταν διάβαζα «Το κοινό μυστικό» –με καμάρι μπορώ να πω, καθώς η Ελένη υπήρξε μέλος μιας απ’ τις ομάδες δημιουργικής γραφής που συντονίζω– όταν έφτασα στο τέλος και διάβασα τα χαϊκού με τα οποία κλείνει την συλλογή διηγημάτων της, τότε μου παρουσιάστηκε με αρκετή διαύγεια η εξής σκέψη: ίσως πιο πολύ κι από συμπύκνωση ενός ευρύτερου κόσμου, τα διηγήματά της να αποτελούν ανάπτυξη ενός χαϊκού. Για παράδειγμα, η ιστορία με αυτόν που βλέπει τον εαυτό του απ’ το ταβάνι να πεθαίνει πάνω στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου, δεν θα μπορούσε να είναι ανάπτυξη του παρακάτω χαϊκού:

Βιογραφία,
προδιαγεγραμμένη
δυσαρμονία
ή του εξής:
οχληρότερο
το πένθος μιας ιδέας
απ’ το θάνατο.

Ή η άλλη ιστορία με τον οφθαλμίατρο που τον ρίχνουν στη θάλασσα μαζί με τα μηχανήματά του δεν θα μπορούσε να είναι ανάπτυξη αυτού του χαϊκού:
Γοργά το νερό
καταπίνει τα ίχνη
δεν κολύμπησα;

Πάντως, είτε συμπυκνωμένα μυθιστορήματα, είτε ανεπτυγμένα χαϊκού, το σίγουρο είναι πως η ουσία των μικροσκοπικών διηγημάτων είναι η συντομία. Σεβόμενη αυτή την ουσία θέλω κι η παρουσίασή μου να είναι όσο το δυνατόν σύντομη κι έτσι θα κλείσω εξομολογούμενη μια αμαρτία. Γράφοντας χρόνια τώρα ιστορίες στις οποίες συχνά πρωταγωνιστούσαν συγγενείς, εραστές και φίλοι, ή εν πάση περιπτώσει ήταν εμπνευσμένες από το σμάρι όλων αυτών που μπαινόβγαιναν ή θρονιάζονταν κανονικά στη ζωή μου, ένιωσα ένα περίεργο γαργαλητό όταν σε μια απ’ τις ιστορίες της Ελένης, βρέθηκα για πρώτη φορά όχι απ’ την πλευρά του συγγραφέα, ούτε από αυτή του αναγνώστη αλλά ανάμεσά τους, δηλαδή στις σελίδες ενός βιβλίου. Δεν μπορώ να κρύψω τη χαρά μου αλλά κι ένα περίεργο μούδιασμα, που συχνά είχα διακρίνει στο παρελθόν και στους δικούς μου φίλους, όταν βρέθηκα αιχμαλωτισμένη, καρφιτσωμένη θαρρείς, σαν έντομο ανάμεσα σε άλλα ανήμπορα έντομα –ανήμπορα να καθορίσουμε πια τη μοίρα μας– μέσα σε μια συλλογή ενός συγγραφέα-εντομολόγου. Συνειδητοποίησα πως τέτοια ήταν η χαρά μου που θα περνούσα στην αθανασία ως ηρωίδα βιβλίου, που πρόθυμα αποποιήθηκα την ελευθερία μου. Ίσως μάλιστα να είναι κοινό μυστικό πως η αθανασία είναι πάντα το ζητούμενο ανεξαρτήτως τιμήματος, όπως και στο ομώνυμο διήγημα της συλλογής «Κοινό Μυστικό», το οποίο είναι κι ένα απ’ τα καλύτερα κατά τη γνώμη μου αλλά το θέμα του δεν θα σας το αποκαλύψω. Ας παραμείνει μυστικό μέχρι να κοινοποιηθεί στο καθένα σας ξεχωριστά και ψιθυριστά, όπως όλα τα μυστικά.

*Η Έλενα Μαρούτσου είναι συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο, η νουβέλα "Το νόημα", κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος. Το παραπάνω κείμενο διαβάστηκε κατά την παρουσίαση του βιβλίου σε εκδήλωση στο βιβλιοπωλείο Ευριπίδης, στις 18 Απριλίου 2013.

altΤο κοινό μυστικό
... και άλλες μικροψίες

Ελένη Μουσαμά
Εκδόσεις Φαρφουλάς 2012
Τιμή € 11,00, σελ.128

alt

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ