gargouille360

Του Γιώργου Βέη

Ο ανώνυμος ώριμος άντρας, ο οποίος φτάνει μια νύχτα σε μια άγνωστη πόλη, επιχειρώντας συνειδητά να αλλάξει κεφάλαιο στη μάλλον νευρωσική ζωή του, διακρίνεται αμέσως για την αποφασιστικότητά του. Δεν είναι ένα ακόμη τυπικό ανδρείκελο, πλατωνικών προδιαγραφών, της κοινωνικής κυψέλης.

Θέλει πρωτίστως ν' απαλλαγεί ανεκκλήτως από μια κατάρα, η οποία συγκαταλέγεται σε αυτές οι οποίες επιμένουν παραδόξως να απαντούν ακόμη σε διάφορα μέρη του κόσμου, «πολιτισμένα» και μη, «εξωτικά» και όχι.

Παρά τον εξορθολογισμό, τον οποίο συστηματικά επικαλούνται καταστατικά οι σύγχρονες δομές των κοινωνιών, το ποσοστό της μαγείας, άσπρης ή μαύρης, φαίνεται ότι δεν είναι ακόμη ευκαταφρόνητο, δηλώνει εμμέσως πλην σαφέστατα το πρωταγωνιστικό θύμα, κληρωτό κι αυτό του μετανεωτερικού, συχνά εξαιρετικά βίαιου Παραλόγου. Πρόκειται, για να το διατυπώσω διαφορετικά, για το περιώνυμο «πονηρόν ποίημα», το άθλιο δηλαδή υποσελήνιο κατασκεύασμα, τη «μισητή ζωή», η οποία, ως θέαμα και άλλο τόσο ως βίωμα, βγάζει από τα ρούχα του τον διάσημο βιβλικό πεισιθάνατο, τον Εκκλησιαστή.

Δυστοπικά οράματα

Συγκρατώ επίσης ότι το τοπίο ανάγεται ευθέως στα ειδικότερα, εφιαλτικά, δύστοπα περιγράμματα, με τα οποία ήρθαμε σε επαφή από τα πρώτα κιόλας έργα του Δημήτρη Μαμαλούκα. Το αστικό και ενίοτε μικροαστικό περιβάλλον και η όλη δυστροπία, η οποία το συνέχει εξ ορισμού σχεδόν, συνιστά εν ολίγοις άμεση προέκταση του διηγητικού φορέα και αντιστρόφως. Αυτή η καταναγκαστική σύμπνοια του «ένδον» - «έξω» προϊδεάζει, οίκοθεν νοείται, την ανάγνωση για το τι κατά προσέγγιση θα επακολουθήσει. Το χαοτικό «έξω» συμβολοποιώντας με ακρίβεια το Κακό είναι εξ ορισμού πανέτοιμο να απορροφήσει πλήρως το «ένδον» του άτυχου δίποδου της λογικής. Και μάλιστα χωρίς κανέναν απολύτως ενδοιασμό. Ο καφκικός τροπισμός είναι δηλαδή και πάλι δυναστικά παρών, ένας καταλύτης του βίου, όπως προσφυώς κατέδειξε προσφάτως η κριτικός της λογοτεχνίας Ανθούλα Δανιήλ. Επιδεικνύοντας πάντως μιαν υποδειγματική φιλανθρωπία, ο αντί-ήρωας αυτός φορά συνεχώς τα γάντια του, προκειμένου να κρατήσει μόνον για τον εαυτό του τον ιό αυτής της πανίσχυρης, εξόχως μολυσματικής κατάρας. Θα μπορούσε να ήταν βέβαια ο οποιοσδήποτε άπελπις της εποχής μας, αλλά και ένας από αυτούς τους χαρακτηριστικούς τύπους, οι οποίοι κυκλοφορούν με άνεση και άλλη τόση επινοητικότητα στα λεγόμενα κλασικά μαύρα μυθιστορήματα, φέρ’ ειπείν εκείνα του Ζορζ Σιμενόν (βλ. π. χ. Η φυγή του κυρίου Μοντ, μετάφραση: Αργυρώ Μακάρωφ, εκδόσεις Άγρα, 2012) ή ακόμη και του κατά πολύ νεώτερου και επιτυχημένου δασκάλου του είδους της «αφηγηματικής αγωνίας» Στέφεν Κινγκ.

mamaloukas

Έχοντας μοναδικό πλέον σκοπό του τη συγγραφή του βιβλίου του, το οποίο θα λειτουργήσει μαθηματικά ως ξόρκι, ο εμμανής στο Κράτα μου το χέρι επιχειρεί να υψώσει πάση θυσία υψηλά τείχη γύρω του, για να απομονώσει εκ του αφαλούς κάθε ανώφελο πειρασμό και κάθε αντιπαραγωγική πρόκληση της θλιβερής, πλην αδίστακτης καθημερινότητας. Τα χρήματα, τα οποία εν τέλει του έχουν απομείνει, από μια καθόλα ευπρεπή εργασία, παρεμφερή μάλιστα με εκείνη του κ. Γκον, του «καλύτερου νοσοκόμου του θεραπευτηρίου», τον οποίο γνωρίσαμε από κοντά στο προηγούμενο μυθιστόρημα του Δημήτρη Μαμαλούκα, με τίτλο Κοπέλα που σε λένε Φίνι, (εκδόσεις Α. Α. Λιβάνη, 2009) του επιτρέπουν να νοικιάσει προσωρινά ένα μικροσκοπικό διαμέρισμα στο πίσω μέρος μιας καθόλα «γοτθικής» πολυκατοικίας. Στην πρόσοψή της λειτουργεί ένας μεγάλος κινηματογράφος, ο άκρως επιθετικός θόρυβος από τα ηχεία του οποίου αναγκάζει τον επίδοξο συγγραφέα να ξοδεύει τις ώρες των προβολών αρκετά μακριά από την ως εκ των πραγμάτων πολύτιμη φωλιά - οχυρό του. Δεν θα αργήσει όμως να συναντήσει ένα κορίτσι, επίσης ανώνυμο, το οποίο υπό την επήρεια ναρκωτικών εκδίδεται για λογαριασμό τρίτου. Σε αντίθεση με τη Φίνι, η οποία προσωποποιεί μια ακόμη εκδοχή της ύπαρξης, η οποία αγωνίζεται μέχρις εσχάτων για την απόκτηση και περαιτέρω διατήρηση του απόλυτου Αγαθού, η αρνητική ηρωίδα στο Κράτα μου το χέρι έχει περάσει ήδη εκούσα άκουσα στους τελευταίους κύκλους της επίγειας Κόλασης. Η προσωρινή της αποτοξίνωση δεν μπορεί κατά συνέπεια να έχει αίσιο τέλος. Επιστρέφει στη χρήση των ναρκωτικών ουσιών, όπως συμβαίνει σε πλείστες ανεπιτυχείς θεραπείες. Ο δε φόνος που έπεται περισσότερο υπονοείται παρά τελείται στο χαρτί. Και είναι, φρονώ, φόνος καθαρής και πολυπόθητης λύτρωσης, παρά πράξη μιας περιττής εκδίκησης.

Διακειμενικότητα

Σημειώνω ότι εδώ ο προσεκτικός αναγνώστης θα θυμηθεί και την παρεμφερή άτυχη, αρχετυπικά τραγική Σοφία Μακντόναλντ στην Κόψη του ξυραφιού του Σόμερσετ Μωμ. Έχω ήδη επισημάνει, μεταξύ άλλων, τα εξής σημαίνοντα γνωρίσματα των υφολογικών και άλλων εμπεδώσεων του συγγραφέα: επαρκείς αποδόσεις των μεταπτώσεων της συμπεριφοράς των χαρακτήρων, συνεπείς καταγραφές των κλιμακώσεων της δράσης, προσεκτική μελέτη τόσο των εσωτερικών κραδασμών των πρωταγωνιστών, όσο και των εξωτερικών χώρων, εύστοχα διαλογικά μέρη, ελεγχόμενη ποιητικότητα στις εξακτινώσεις των περιγραφών, διακριτική ανάδειξη των χαρακτήρων σε καθολικότερες περσόνες, οι οποίες γνωρίζουν πώς να αναφέρονται σε καθιερωμένα λογοτεχνικά πρότυπα, χωρίς να χάνουν τη θεματική αυτονομία τους. Έτσι το διαβολικό κόκκινο σημειωματάριο, το οποίο δεν αποχωρίζεται ποτέ ο μοιραίος ανώνυμος στο τελευταίο αυτό έργο του Δημήτρη Μαμαλούκα, παραπέμπει με τη σειρά του στο δαιμονοποιημένο γαλάζιο σημειωματάριο ενός άλλου καταραμένου συγγραφέα, του κεντρικού δηλαδή χαρακτήρα στο λαμπρό μυθιστόρημα του Πολ Όστερ με τίτλο Oracle night Η νύχτα των χρησμών, μετάφραση Βίκυ Κυριαζή, εκδόσεις Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος, 2004). Αντίστοιχα ισχύουν με το ρόλο των εμφανώς δυσοίωνων, δήθεν διαφημιστικών επιγραφών στο Κράτα μου το χέρι, οι οποίες συνομιλούν με τα όσα υπαινίσσονται οι όμοιές των στο αναλόγως «μαύρο», επαρκέστατα συγκερασμένο μυθιστόρημα Σκοτεινές επιγραφές του Αλέξη Πανσέληνου, το οποίο εκδόθηκε από το Μεταίχμιο το 2011.

Πρόκειται εν ολίγοις για μια δημιουργική, ευέλικτη γραφή, η οποία ξέρει να αξιοποιεί στο έπακρον τις δυνατότητές της, χωρίς να παύει να ανανεώνει κάθε φορά το στοίχημα της περαιτέρω αναβάθμισής της, καθρεφτιζόμενη με περίσκεψη στη λίμνη των προτύπων της. Προικίζοντας μάλιστα διαδοχικά τα διηγητικά της υποκείμενα με πειστική σωματική υπόσταση και ψυχική κατά περίπτωση επάρκεια, εξακολουθεί να προσδίδει στο τελικό αισθητικό προϊόν μια γερή δόση πραγματικότητας, ικανή και αναγκαία να εξισορροπήσει όσα η ασίγαστη φαντασία ξετύλιξε προηγουμένως στον κειμενικό καμβά.

kratamoutoheriΚράτα μου το χέρι
Δημήτρης Μαμαλούκας
Εκδόσεις Ψυχογιός, 2012
Τιμή € 12,20, σελ. 184

politeia-link

 

 

 

 

 

 

ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ