Για τη συλλογή διηγημάτων του Κίμωνα Καλαμάρα «Νάπολη και άλλες ιστορίες» (εκδ. Γκοβόστη). Εικόνα: Από τα «400 χτυπήματα» του Φρανσουά Τριφό.
Γράφει η Μαρία Μοίρα
Ο Κίμων Καλαμάρας είναι ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής, όπως διαβάζουμε στο βιογραφικό του. Ίσως γι’ αυτό στη διηγηματική συλλογή του Νάπολη και άλλες ιστορίες αποτυπώνει με τόση ζέση, ειλικρινές ενδιαφέρον και ευδιάκριτο ζήλο τα θαύματα, τα αινίγματα και τα τραύματα της παιδικής ηλικίας. Τότε που όλα έμοιαζαν λαμπερά και πρωτόγνωρα, τρομακτικά και δυσανάγνωστα. Σαν να καραδοκούσε η άβυσσος της εφηβείας και της ενηλικίωσης να καταπιεί την αθωότητα και τη μακαριότητα των μικρών πρωταγωνιστών, που είχαν ήδη κατακυριευθεί από την ανησυχία για το αύριο και τις αλλαγές που θα φέρει.
Των ανηλίκων ηρώων που ενώ είχαν μόλις τελειώσει το δημοτικό, αισθάνονταν να έχουν διαβεί, τελεσίδικα και χωρίς δυνατότητα επιστροφής, ένα σημαντικό κατώφλι της ζωής τους. Αφού, αλλάζοντας σχολικό περιβάλλον, θα έχαναν οριστικά και αμετάκλητα την προστασία της ομάδας, την οικειότητα και τη συνάφεια των φίλων συμμαθητών και των συμμαθητριών που προτιμούσαν.
Έτσι, στις ιστορίες του συγγραφέα, η Καλλιθέα, το Παλαιό Φάληρο, η Νέα Σμύρνη της δεκαετίας του ογδόντα και του ενενήντα γίνονται τόποι μυστηρίων και διαβατήριων τελετουργιών, αποχαιρετισμών και αποχωρισμών, απογοητεύσεων και θαρραλέων εξερευνήσεων. Είτε μιλάμε για το θερινό σινεμά Ετουάλ με τις μελό κομεντί και τους ρομαντικούς έρωτες των γοητευτικών πρωταγωνιστών, που ενέπνεαν υψηλόφρονα συναισθήματα στους εκστασιασμένους μικρούς θεατές, είτε για το επιβλητικό καμπαναριό της Αγίας Φωτεινής και όσα απίστευτα διαμείβονταν στο προαύλιο και στο γλυκύ ημίφως του ναού, υπό το βλέμμα των αγίων και τη σκέπη των αγγέλων, προοιωνίζοντας για τον ανυποψίαστο ήρωα ένα παράξενο και απρόβλεπτο μέλλον και μια απίστευτη καριέρα κληρικού.
Γιατί οι κινηματογραφικοί αστέρες, οι ταινίες και οι σκοτεινές αίθουσες όπου το κοινό κάθε ηλικίας ομονοούσε και διασκέδαζε με γέλια και χειροκροτήματα, ήταν μια ανάσα απελευθέρωσης και ένα πεδίο όπου δοκιμάζονταν τα όνειρα, οι ιδέες και οι προοπτικές του μέλλοντος.
Με τις απαγορεύσεις των γονιών να οριοθετούν με σαφήνεια την ασφαλή περίμετρο του μικρόκοσμού τους από τις άστοχες διακινδυνεύσεις και τις παράτολμες υπερβάσεις, και τα κορίτσια, απρόσιτα, τρυφερά και χαριτωμένα, να αποτελούν την άγνωστη, ανεξερεύνητη ήπειρο που πρέπει με κάθε τρόπο να κατακτηθεί. Ει δυνατόν με τον εντυπωσιακό, γλυκανάλατο τρόπο των αμερικάνικων ταινιών που έδειχναν τον δρόμο. Γιατί οι κινηματογραφικοί αστέρες, οι ταινίες και οι σκοτεινές αίθουσες όπου το κοινό κάθε ηλικίας ομονοούσε και διασκέδαζε με γέλια και χειροκροτήματα, ήταν μια ανάσα απελευθέρωσης και ένα πεδίο όπου δοκιμάζονταν τα όνειρα, οι ιδέες και οι προοπτικές του μέλλοντος.
Η κατασκήνωση με τους ξεχωριστούς κοιτώνες αγοριών και κοριτσιών, τη γλυκιά χαύνωση του μεσημεριού, τις αγγαρείες, την ρυθμικά επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα και τα πάρτι, ο στίβος στον οποίο έπρεπε να διακριθούν για να αποδείξουν πάση θυσία την αξία, την γενναιότητα και την τόλμη τους. Για να ξεχωρίσουν από τους άλλους, να γίνουν ορατοί, ώστε να εντυπωσιάσουν και να κατακτήσουν τις δέσποινες των λογισμών και των νυχτερινών φαντασιώσεών τους. Υπό τους ήχους τραγουδιών με σαφές νόημα, που δημιουργούσαν ομοψυχία, όπως το «We are the world», ή επέτρεπαν την ψυχική εκτόνωση και τη σωματική επαφή που τόσο λαχταρούσαν.
Και βέβαια, η σχολική τάξη, οι συμμαθητές, οι δάσκαλοι, οι διευθυντές που, ανάλογα με τις μεταφυσικές έξεις και τις προτιμήσεις τους στο ξύλο, στην πειθώ ή στην αποτελεσματικότητα των ψυχολογικών τεστ αυτογνωσίας, έθεταν τους μικρούς μαθητές προ των ανεξερεύνητων ακόμα δυνατοτήτων της ύπαρξής τους και των ευθυνών που θα αντιμετώπιζαν λίαν προσεχώς, έξω από τη μήτρα της σχολικής κοινότητας.
Οι αγωνίες μιας γενιάς
Ο συγγραφέας, υιοθετώντας διάφορες αφηγηματικές περσόνες, εξομολογείται στον αναγνώστη με προφορικό τρόπο τις αγωνίες μιας γενιάς, που ναι μεν θεωρούσε ότι οι σχέσεις και ο γάμος δεν είναι το ασφαλές ισόβιο καταφύγιο με τα πρόδηλα προνόμια, όπως συνέβαινε με τους γονείς τους, αλλά παλινδρομούσε, ακαταστάλακτη και αμήχανη, ανάμεσα στη φαντασίωση του απόλυτου και παθιασμένου, αιώνιου έρωτα και στα αιτήματα αυτοκαθορισμού, ανεξαρτησίας και αυτοδιάθεσης. Κλείνοντάς του το μάτι συνωμοτικά, ζητά τη συναίνεση και τη συγκατάθεσή του για την τροπή που θα πάρει η ιστορία, σαν να τον καλεί να προσχωρήσει και αυτός στην αφήγηση με τις δικές του εμπειρίες και αναμνήσεις. Σαν να συνεχίζεται μια κουβέντα που έχει αρχίσει από καιρό ανάμεσα σε φίλους με συγχρονισμένες καταδύσεις στη δεξαμενή της μνήμης και στα κοινά βιώματα.
Και ενώ οι ιστορίες από την παιδική ηλικία έχουν μια γλυκόπικρη αίσθηση απολεσθέντος παραδείσου, τον χαρακτήρα νοσταλγικών αναπολήσεων που σε κάνουν αδιόρατα να χαμογελάς, οι άλλες, οι αισθηματικές, των ενηλίκων ηρώων, κρύβουν την απογοήτευση για τους έρωτες που παρέρχονται και ξεφτίζουν, χωρίς να μοιάζουν ούτε στο ελάχιστο με τις άμεμπτες και λαμπερές κινηματογραφικές τους εκδοχές, φανερώνοντας την καλά κρυμμένη αγωνία για το άδηλο μέλλον μιας μοναχικής πορείας.
Τα μουσικά συγκροτήματα που φτιάχνονται σε μια παρόρμηση της στιγμής στη σφαίρα της φαντασίας, χωρίς όργανα και μουσικούς, απλά και μόνο για τη χαρά της κατάθεσης απόψεων, της ομαδικής συνεύρεσης και της ανταλλαγής ιδεών. Συντελώντας στη δημιουργία ενός κλίματος εξέγερσης και ανυπακοής, με καυστικούς εμπρηστικούς στίχους που θα εντυπωσίαζαν τους συμμαθητές στις σχολικές συνάξεις
Οι αποδράσεις σε φίλους στο εξωτερικό και οι λεπτομερείς ακριβείς καταγραφές στο ημερολόγιο των δρομολογίων, των οδοιπορικών, των συναισθηματικών μεταπτώσεων και κυρίως των διαψεύσεων. Τα εορταστικά πάρτι που κατακρημνίζουν τις προσδοκίες των ηρώων, αφήνοντας μια στιφή γεύση αμηχανίας και απογοήτευσης, αφού δεν έχουν την άκρως θετική και απολύτως επιτυχημένη εξέλιξη που λαχταρά η καρδιά τους. Το γήρας που αποδιοργανώνει και αποσυντονίζει τις λειτουργίες του σώματος και του μυαλού, αφήνοντας την απόσυρση και την παραίσθηση να πάρουν το πάνω χέρι. Τα μουσικά συγκροτήματα που φτιάχνονται σε μια παρόρμηση της στιγμής στη σφαίρα της φαντασίας, χωρίς όργανα και μουσικούς, απλά και μόνο για τη χαρά της κατάθεσης απόψεων, της ομαδικής συνεύρεσης και της ανταλλαγής ιδεών. Συντελώντας στη δημιουργία ενός κλίματος εξέγερσης και ανυπακοής, με καυστικούς εμπρηστικούς στίχους που θα εντυπωσίαζαν τους συμμαθητές στις σχολικές συνάξεις, αφήνοντας το αποτύπωμά τους στις νεανικές καρδιές και θα αιφνιδίαζαν τη διεύθυνση του σχολείου που θα κατέγραφε απορημένη το συμβάν στο ποινολόγιο.
Η πόλη, τότε και τώρα
Και η πόλη, με τις μικροαστικές της συνοικίες, τις φιλικές πλατείες όπου στήνονταν ματς για μπάλα κάθε Σάββατο με τα γειτονόπουλα και αυτοσχέδιες παραστάσεις, τα μικρομάγαζα και τις ταπεινές επιχειρήσεις άξιων τεχνιτών και αξιοπρεπών μικροεπαγγελματιών, τα συνοικιακά σινεμά που έτρεφαν τα όνειρα μικρών και μεγάλων, ήταν ακόμα χαρούμενη και αισιόδοξη ότι όλα θα πήγαιναν εσαεί από το καλό στο καλύτερο. Ενώ είχε αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση και σε λίγο όλοι αυτοί οι διακριτοί φιλικοί μικρόκοσμοι θα σαρώνονταν από την εμπορευματοποίηση και το δίκτυο συνοχής, αλληλεγγύης και οικειότητας θα εξαφανιζόταν από το κύμα του εκσυγχρονισμού και του εξευγενισμού.
Ήδη ανέτελλε η εποχή των malls, των multiplex, των πολυκαταστημάτων και των πολυώροφων πολυτελών πολυκατοικιών, της αποξένωσης και της απομόνωσης από τον αστικό περίγυρο. Η εποχή, που η χριστουγεννιάτική ατμόσφαιρα στα στολισμένα εορταστικά σπίτια ήταν trendy επιλογή και δεν σήμαινε απαραίτητα συντροφικότητα, τρυφερά αισθήματα και ζεστές αγκαλιές, αλλά μόνο πολύχρωμα φωτάκια που αναβόσβηναν ρυθμικά στο σκοτάδι.
Για την κρίση που θα ερχόταν σε δυο δεκαετίες να χτυπήσει την πόρτα του έθνους, ήταν ακόμα πολύ νωρίς.
＊Η ΜΑΡΙΑ ΜΟΙΡΑ είναι αρχιτέκτονας και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Κίμων Καλαμαράς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1976. Τα πρώτα ποιήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Ιδεοδρόμιο (2003). Διηγήματά του έχουν δημοσιευθεί σε ηλεκτρονικά περιοδικά (Μπονζάι, Νέο Πλανόδιο), καθώς και σε έγχαρτες εκδόσεις (Εντευκτήριο, Δέκατα). Το 2016 διήγημά του συμπεριλήφθηκε στην ανθολογία Ιστορίες Μπονζάι ’16 (εκδ. Γαβριηλίδη). Τον Απρίλιο 2020 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γκοβόστη, η επιστολική νουβέλα, Γράμματα σε έναν συγγραφέα.
Είναι ψυχολόγος και πιστοποιημένος συστημικός θεραπευτής οικογένειας. Επιπλέον είναι επόπτης και εκπαιδευτής συστημικής οικογενειακής θεραπείας. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
