Για τη συλλογή διηγημάτων του Φίλιππου Δρακονταειδή «Προ πολλού και προ ολίγου» (εκδ. Κέδρος). Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας «Το κοντσέρτο για φλάουτο του Μεγάλου Φρειδερίκου στο Σαν-Σουσσί» του Άντολφ φον Μέντσελ.
Γράφει ο Κώστας Λογαράς
Πρωτότυπη γραφή, λόγος ευφυής και διάθεση φιλοσοφική χαρακτηρίζουν τα διηγήματα της τελευταίας συλλογής του Φιλίππου Δρακοντοειδή Προ πολλού και προ ολίγου (εκδόσεις Κέδρος) που μόλις κυκλοφόρησε. Περιέχει 28 ευσύνοπτα διηγήματα, χωρισμένα σε δύο χρονικές ενότητες: 14 διηγήματα τοποθετούνται στο απώτερο παρελθόν (το «προ πολλού») και άλλα 14 βρίσκονται πολύ κοντά στην εποχή μας (το «προ ολίγου»).
Ο συγγραφέας βυθίζει τον αναγνώστη του στις λέξεις του -λέξεις μιας εξαιρετικά επεξεργασμένης γλώσσας- και στο story που τo αφηγείται σαν παραμύθι. Δεν ξέρεις αν αυτό που διαβάζεις είναι ιστορική πραγματικότητα -οι ήρωες, η ζωή τους, τα λόγια τους σε εισαγωγικά- ή μήπως είναι μια ευφάνταστη κατασκευή. Απολαμβάνεις τις φαντασιώσεις του αφηγητή, την περίπλοκη καταγραφή των γεγονότων μέχρι που αποφασίζεις να γκουγκλάρεις χαρακτηριστικές λέξεις του κειμένου, π.χ. «ψηλός νεαρός ιππότης έλληνας» και ω! του θαύματος βρίσκεις το λήμμα στον παγκόσμιο ιστό.
Έψαξα όντως στο διαδίκτυο και βρήκα τον Ιερώνυμο Πλακωτό (1680-1728), ζωγράφο με καταγωγή από τη Ζάκυνθο. Φιλοτέχνησε πίνακες με θέματα από τη φύση, την οικογενειακή ζωή καθώς και αγιογραφίες.
Ειδικά για το διήγημα «Ιερώνυμος Πλακωτός, ο πιτόρος» είχα την έντονη υποψία ότι ο συγγραφέας έχει στήσει αναμφισβήτητα κάποια παγίδα στον αναγνώστη του -η αφήγηση πήγαινε προς τον ευτράπελο Ραμπελαισιανό κόσμο, τον τόσο οικείο στον συγγραφέα- και από μια γωνιά θα γέλαγε βλέποντάς με να πιστεύω στα ψέματα που μού έλεγε με τόση αληθοφάνεια. Έψαξα όντως στο διαδίκτυο και βρήκα τον Ιερώνυμο Πλακωτό (1680-1728), ζωγράφο με καταγωγή από τη Ζάκυνθο. Φιλοτέχνησε πίνακες με θέματα από τη φύση, την οικογενειακή ζωή καθώς και αγιογραφίες. Προσβλήθηκε από πανούκλα και πέθανε στο εργαστήρι του το οποίο, με διαταγή της διοίκησης της Ζακύνθου, πυρπολήθηκε για το φόβο της μετάδοσης μικροβίων.
Άρα το υλικό που χρησιμοποιεί ο Δρακονταειδής, κατέληξα, αφορά ιστορικά γεγονότα. Όμως περιπλέκοντας ο συγγραφέας με τον πιο πρωτότυπο τρόπο την αφήγησή του παρασέρνει τον αναγνώστη του να πιστέψει τη συγγραφική εκδοχή της μεγάλης Ιστορίας.
Ξεκινώντας από μια ασήμαντη και αμελητέα λεπτομέρεια που ξενίζει τον αναγνώστη, στήνει ολόκληρα σκηνικά, άλλοτε με χιούμορ, άλλοτε αρκούντως σοβαρά, μέσα στα οποία αναπλάθει τη δική του οπτική της Ιστορίας – με απόλυτο σεβασμό στην αλήθεια των ιστορικών γεγονότων. Για παράδειγμα, η αρχή στο διήγημα «Προ πολλού ιστορίες αγάπης-Σιγισμόνδος»: «Η νύχτα με τεντωμένα αυτιά άκουγε τον καλπασμό του αλόγου του Σιγισμόνδου. Ο αέρας παραμέριζε για να περάσει. Μόνο οι κουκουβάγιες είχαν ανοιχτά τα μάτια τους, ο ύπνος είχε γείρει στις επάλξεις τού κάστρου, ήρεμες αναπνοές» (σελ. 116-117).
Έχοντας πετύχει έτσι με ευφάνταστες και ελκυστικές λεπτομέρειες να κερδίσει το ενδιαφέρον τού αναγνώστη, όπως συμβαίνει στη μυθιστορία, καθιστά αληθοφανή τη δική του ιστόρηση.
Ο συγγραφέας κατασκευάζει το σκηνικό της δράσης, δημιουργεί προσεκτικά την ατμόσφαιρα τού περιβάλλοντος χώρου όπου θα τοποθετήσει τα γεγονότα. Έχοντας πετύχει έτσι με ευφάνταστες και ελκυστικές λεπτομέρειες να κερδίσει το ενδιαφέρον τού αναγνώστη, όπως συμβαίνει στη μυθιστορία, καθιστά αληθοφανή τη δική του ιστόρηση.
Με πραγματικές αλήθειες αλλά και κατασκευασμένες πραγματικότητες, ο Φίλιππος Δρακονταειδής μάς χαρίζει 28 διηγήματα. Ιστορίες που μιλούν για τον Λεονάρντο ντα Βίντσι, τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, τον Ότο φον Μπίσμαρκ, τον Φρειδερίκο τον Μεγάλο κλπ. Αλλά και σύγχρονα ιστορικά ντοκουμέντα, όπως τα διηγήματα «Αγνώστου φωτογράφου», «Σωστό ατσάλι», «Φραντς Κάφκα του Χέρμαν» κ.ά. Σε όλα τα διηγήματα μικρές λεπτομέρειες στηρίζουν τον κύριο κορμό της αφήγησης .
Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, με μυθικές διαστάσεις
Τι πετυχαίνει άραγε η συγκεκριμένη λογοτεχνική επεξεργασία εκ μέρους του συγγραφέα; Δεν μπορείς παρά να σκεφτείς ότι ακόμα και τα πιο μεγάλα ιστορικά γεγονότα είναι καμωμένα με τα υλικά της καθημερινότητας. Ότι συντελέστηκαν μέσα σε ένα συνηθισμένο περιβάλλον και συμβατικό – πριν τα παραλάβει ο μύθος και τους δώσει τις ξεχωριστές τους, τις μεγαλειώδεις διαστάσεις που τα κάνει αξιομνημόνευτα.
Ο σαρκασμός και το χιούμορ αποτελούν δομικά στοιχεία της γραφής του.
Καθοριστικής σημασίας ρόλο στα έργα του Δρακονταειδή -και στην πρόσφατη αυτή συλλογή διηγημάτων, φυσικά- έχει το χιούμορ. Ο σαρκασμός και το χιούμορ αποτελούν δομικά στοιχεία της γραφής του. Δεν επηρεάζουν μόνον τη δραματουργική επεξεργασία και το ύφος του συγγραφέα -ύφος υπαινικτικό, παιγνιώδες- αλλά και τη συγκρότηση του λόγου του. Στο μυαλό του έχει ο συγγραφέας το χιούμορ ως πρώτιστο μέλημά του. Δεν είναι υλικό προς ελάφρυνση του ύφους αλλά προς ανάδειξη του θέματος.
Ας δούμε τον τρόπο γραφής του Δρακονταειδή στο διήγημα «Ιερώνυμος Πλακωτός»:
«Η πανούκλα τρώει τον φτωχό, βρίσκει και τον πλούσιο. Αν σου τύχει η μαύρη, διάκριση δεν κάνει. Βγαίνουν οι άνθρωποι από τη φάκα του σπιτιού τους, τουμπανιάζουν στις άκρες και στις μέσες των δρόμων, ο παπα-Δομένικος σπρώχνει με το ιερό στυλιάρι ψόφια γατιά και σκύλους, μωρά νεκρά της κούνιας, για να αδειάσουν τα σκαλοπάτια του ναού των Αγίων Ασωμάτων, να καθαρίσει ο τόπος, να μπορούν κουτσά στραβά να ανεβαίνουν οι άρρωστοι προς προσκύνηση των ιερών εικόνων, όχι προς γιατρειά του σώματος αλλά προς σωτηρία της ψυχής, που βγαίνει από στιγμή σε στιγμή. Δεν φοβάται ο παπα-Δομένικος μήπως κολλήσει το θανατικό, έτοιμος πάντα είναι προς αναχώρηση για τον Παράδεισο, η πύλη είναι ανοιχτή για την υποδοχή του, εξομολογημένες οι αμαρτίες του. Αφήνει τον καντηλανάφτη, κουτσό, τυφλό και γέροντα, να έχει τον νου του στην ευδοκίμηση του παγκαριού και, με μια πετσέτα βουτηγμένη στον αγιασμό να καλύπτει το πρόσωπό του, με βήμα αργό στρίβει στη γωνία, στέκεται στην πόρτα του πιτόρου Πλακωτού και φωνάζει: "Ιερώνυμε, σε θέλω"» [..]
1) Περιγράφει το θέμα του κάνοντας μια γενικόλογη αναφορά 2) Εισάγει στην αφήγηση τα δευτερεύοντα πρόσωπα που θα διαδραματίσουν έναν ρόλο στη συνέχεια, εδώ τον παπα- Δομένικο 3) Φέρνει στο προσκήνιο τον περί ού ο λόγος πρωταγωνιστή, εδώ τον Ιερώνυμο Πλακωτό, τον πιτόρο 4) Ο Ιερώνυμος ανοίγει έναν ευτράπελο διάλογο με τον παπα-Δομένικο, όπου το χιούμορ, η ειρωνεία, ο σαρκασμός προσφέρονται αφειδώς.
Τί είναι τελικά η συλλογή του Φίλιππου Δρακονταειδή; Η Ιστορία ως φάρσα, ως ειρωνεία, ως παραδοξότητα: 28 ιστορικά γεγονότα που η πένα του συγγραφέα τα μετατρέπει σε 28 κανονικά διηγήματα. Σαν άλλος θαυματοποιός βάζει στο καπέλο του αυτούσιο το ιστορικό γεγονός και βγαίνουν ατμόσφαιρες, ήρωες πρωτεύοντες και δευτερεύοντες, σχήματα πρωθύστερα και αναχρονίες, φλας μπακ αφηγήσεις, συγκρουσιακές καταστάσεις, σχεδιασμένη εξελικτική πορεία, σταδιακή κορύφωση. Ευφάνταστη γραφή και σαγηνευτική.
＊Ο ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΓΑΡΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο το μυθιστόρημα «Διπλή ζωή» (εκδ. Καστανιώτη).
Δυο λόγια για τον συγγραφέα
Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1962 και έχει δημοσιεύσει μυθιστορήματα, νουβέλες και συλλογές διηγημάτων.
Το δοκιμιακό έργο του αναφέρεται σε σύγχρονα προβλήματα, όπως η πολιτική του τρόμου στον 20ό αιώνα (Ο Φεβρουάριος αιών), η εξέλιξη της λογοτεχνίας από την Αναγέννηση ως τις μέρες μας (Παραμύθι της λογοτεχνίας), οι αλλαγές που κομίζει η τεχνολογία στην αντίληψη της προσωπικής και συλλογικής ιστορικής μνήμης (Μνήμη και μνήμη), η αντιμετώπιση του ερωτήματος τι; ως υποχρέωσης του σκέπτεσθαι (Λόγος ερειπίων).
Οι μεταφράσεις του, από τα γαλλικά και ισπανικά, φέρνουν για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό τα πλήρη και σχολιασμένα κείμενα του Μισέλ ντε Μονταίνι (Δοκίμια), του Φρανσουά Ραμπελαί (Γαργαντούας και Πανταγκρυέλ), του Ισπανού ιερωμένου και στοχαστή Μπαλτάσαρ Γκρασιάν (Χρησμολόγιο και τέχνη της φρόνησης, Ο Ήρωας), του Πορτογάλου ποιητή Φερνάντο Πεσσόα (Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καγιέιρο), του Μεξικανού πεζογράφου Χουάν Ρούλφο (Η πεδιάδα στις φλόγες). Επιπλέον, μετέφρασε για το Θέατρο Τέχνης- Κάρολος Κουν το έργο του Ραμόν Μαρία δελ Βάγιε Ινκλάν Θεϊκά λόγια, το οποίο ανέβηκε στη σκηνή της οδού Φρυνίχου.
Ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, Ιππότης της Τάξης Τεχνών και Γραμμάτων της Γαλλίας, Ιππότης της Τάξης της Ισαβέλλας της Καθολικής (Ισπανία), μέλος της Ελληνικής Λέσχης Αστυνομικής Λογοτεχνίας, β’ κρατικό βραβείο μυθιστορήματος (1981), συνεργάστηκε και συνεργάζεται με λογοτεχνικά έντυπα, αρθρογραφεί και παρουσιάζει βιβλία Ελλήνων και ξένων συγγραφέων και στοχαστών σε περιοδικά και εφημερίδες. Το 2015, δώρισε το προσωπικό αρχείο του (1955-2010), λογοτεχνικά και επιστημονικά βιβλία, ξένα περιοδικά και αντικείμενα τέχνης, στο Μουσείο Μπενάκη, τις συλλογές του λογοτεχνικών περιοδικών στην Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών-Μουσείο Σολωμού και βιβλία τέχνης στο υπό ίδρυση Μουσείο Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή στην Αθήνα.
