Για τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Αδάμ Βουδούρη «Πολλών ετών αγόρι» (εκδ. Πατάκη)
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Αγόρια που προσπαθούν να ενηλικιωθούν σε υπαινικτικά διηγήματα. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια ευσύνοπτη περιγραφή του τελευταίου βιβλίου του ολιγογράφου Νίκου Αδάμ Βουδούρη. Από το 2008 έως το 2024 έχει εκδώσει τρία μόλις έργα, από τη συλλογή διηγημάτων Ο βυθός είναι δίπλα μέχρι το πρόσφατο «Πολλών ετών αγόρι», με τη μεσολάβηση του μυθιστορήματος Καϊάφας το 2016. Η γραμμή του συγγραφέα αφήνει πίσω της σιωπηλά πάθη, αποσυνάγωγες ιδιαιτερότητες, ταξίδια εντός και εκτός του μυαλού, δραπετεύσεις και άσκοπες περιηγήσεις.
Κέντρο στον παρόντα τόμο είναι ο άνδρας όχι όμως στις μεγάλες ηλικίες αλλά ως επί το πλείστον ως παιδί ή ως νέος. Η προσπάθειά του να ανδρωθεί προσκρούει όχι τόσο στη δική του αφέλεια, αλλά κυρίως στις δυσκολίες μέσα στην οικογένεια και σταδιακά στις ευρύτερες διαπροσωπικές σχέσεις. Μια σειρά στιγμιότυπα, από τον κακοποιητικό πατέρα έως τον επώδυνο χωρισμό κι από το ομοφυλοφιλικό βίωμα μέχρι την επαγγελματική αποτυχία, καθορίζουν τα δεκατέσσερα διηγήματα, καλειδοσκοπικές εκδοχές μιας καθόλου ανέφελης παιδικότητας, μιας ομαλής εφηβείας και μιας φυσιολογικής ενηλικίωσης. Παντού ένας άλλος, συνήθως ανιών συγγενής ή μια ερωτική σχέση, περισφίγγει τα περιθώρια που έχει ο εκάστοτε πρωταγωνιστής να απογαλακτιστεί από το περιβάλλον του και να ευτυχήσει, πατώντας στα δικά του πόδια.
Τα βασικά μοτίβα
Τα βασικά μοτίβα τα οποία διατρέχουν εγκάρσια τα διηγήματα και τα συνδέουν μεταξύ τους σε μια αποσπασματική αλλά εμφανή γραμμή είναι φυσικά η φύση της αγορίσιας ανάπτυξης, η οικογένεια, η ενδοοικογενειακή βία, η σεξουαλική αφύπνιση, τα γκέι υπονοούμενα, η καταπίεση, η ανάγκη εξόδου από την (οικονομική, κοινωνική, προσωπική κ.λπ.) ασφυξία… Ο άντρας σήμερα, είναι σαν να λέει ο Ν. Βουδούρης, μεγαλώνει εισπράττοντας τις παθογένειες της οικογένειας και τις ριπές από σεξουαλικές επιθέσεις που δέχεται τόσο από τον εαυτό του όσο και από το ερωτικό γίγνεσθαι της κοινωνίας, το οποίο οδηγεί άλλοτε στην ηδονή κι άλλοτε στον φόβο. Παράλληλα, σαν παράπλευρες μορφές αδικίας, περνάνε η ταξική διαστρωμάτωση, η εξάρτηση από τους γονείς ακόμα κι όταν το παιδί έχει γίνει άνδρας, αφού τα γηρατειά απαιτούν αφοσίωση και θυσίες, η ερωτική ματαίωση κ.λπ., όλα παράδρομοι σε μια διαρκή ανικανότητα.
Αυτά και άλλα αποκτούν στέρεα λογοτεχνική αξία όχι επειδή αναδεικνύουν τον ψυχισμό του αγοριού-άνδρα, αλλά επειδή δίνονται από τον συγγραφέα με έξοχες νότες υπαινικτικότητας.
Αυτά και άλλα αποκτούν στέρεα λογοτεχνική αξία όχι επειδή αναδεικνύουν τον ψυχισμό του αγοριού-άνδρα, αλλά επειδή δίνονται από τον συγγραφέα με έξοχες νότες υπαινικτικότητας. Σχεδόν τα πάντα ο αναγνώστης τα ψυχανεμίζεται, τα καταλαβαίνει πλαγίως αλλά τόσο σαφώς, τα αντιλαμβάνεται στο περιθώριο της κύριας αφήγησης και στο κλίμα μιας υποβολιμαίας ατμόσφαιρας. Όσα γίνονται δεν παρουσιάζονται ευθέως, αλλά μέσω διακριτικών επισημάνσεων, καίριων υπαινιγμών και πλάγιων αναφορών. Τα ίχνη των πατουσών -σε ένα διήγημα- ανήκουν σε έναν άνδρα και σε μια γυναίκα που συγκλίνουν («Πάτα όπου πατάω»), η ζωγραφιά του μικρού εαυτού πριν από πολλά χρόνια θυμίζει έμμεσα τη σεξουαλική παρενόχληση που υφίστατο μικρός στις λάσπες («Γάντια λασπέξ»), οι μελανιές στη μάνα υπονοούν ξυλοδαρμούς και πατρική βία, ή σε άλλο διήγημα ο εξευτελιστικά ματσό τρόπος με τον οποίο ο σατράπης άνδρας φέρεται στη γυναίκα (μητέρα του μικρή αφηγητή) την οδηγεί να ξεσπάσει με εκδικητικό τρόπο («Ο Τάκης»).
Η αντίθεση του έκθαμβου παιδιού με τον δυναστικό συνήθως πατέρα, αλλά και οι ποικίλες αντιστίξεις φύλων, σεξουαλικοτήτων, συνομήλικων, οι έμμεσα εκφρασμένες αιμομιξίες και οι σεξουαλικές νύξεις μετατρέπουν τα φαινομενικά επίπεδα διηγήματα σε ναρκοπέδια σχέσεων και προσωπικών παθών.
＊ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο πρώτος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 13 διηγημάτων με τίτλο «Από το τοπικό στο παγκόσμιο» (εκδ. Διόπτρα).
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Μα έγιναν όλα αυτά;
Το μόνο τεκμήριο της ανάμνησης είναι αυτή η ζωγραφιά, αλλά μια ζωγραφιά μπορεί να είναι και προϊόν φαντασίας. Δεν είναι φωτογραφία. Η φωτογραφία θα ήταν αδιάσειστο ντοκουμέντο. Έγιναν λοιπόν όλα αυτά; Και το παιδί, πεσμένο στις λάσπες, ένα βράδυ με πανσέληνο, την άκουσε άραγε την άγρια, τη σκληρή προστακτική; Άκουσε δηλαδή να του λένε: “Σκούξε τώρα, γουρουνάκι”;»
Δυο λόγια για τον συγγραφέα
Ο Νίκος Αδάµ Βουδούρης γεννήθηκε στο Γλυκορρίζι Μεσσηνίας. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Από τις Εκδόσεις Πατάκη έχουν κυκλοφορήσει τα βιβλία του Ο βυθός είναι δίπλα (διηγήµατα· 2008), Καϊάφας (µυθιστόρηµα· 2016), Πολλών ετών αγόρι (διηγήματα· 2024).
