«Του καιρού που επιμένει» της Μαρίας Στασινοπούλου (κριτική) – Στιγμές ζωής, ανθρώπινες στιγμές

Μια γηραιά κυρία, η οποία έχει φτιάξει τον τάφο της και καθημερινά τον περιποιείται και τον καμαρώνει. Η χήρα που πίνει κάθε απόγευμα τον καφέ της δίπλα στον τάφο του άντρα της και του λέει τα νέα της ημέρας. Οι πενηντάχρονες φιλενάδες που θυμούνται τις ερωτικές ιδιαιτερότητες των συντρόφων τους. Ο μύθος περί της μειωμένης ερωτικής διάθεσης στις γυναίκες άνω των εξήντα ετών. Η σχέση με τον απόντα πατέρα και το κενό της απουσίας του. Η αθυροστομία των γονιών που αθέλητα περνάει και στα παιδιά. Οι συνήθειες που δύσκολα κόβονται. Η προτροπή των παλαιότερων να είναι κανείς προετοιμασμένος για τα πάντα, και δη για τα αρνητικά. Τα συναισθήματα που βιώνει κάποιος μπροστά σε έναν ζητιάνο με δακρυσμένα μάτια. Ο ορισμός της γοητείας. Οι αλήθειες που μόνο το στόμα ενός παιδιού ή ενός τρελού τολμά να ξεστομίσει.

Αυτές είναι μερικές από τις ιστορίες της συλλογής της Μαρίας Στασινοπούλου. Στα ογδόντα δύο, τα περισσότερα μικρής έκτασης, κείμενα που μας παραθέτει, η συγγραφέας συγκεντρώνει στιγμές ζωής, κάποιες, πιθανώς προσωπικές, άλλες όχι, στιγμές που σίγουρα αποτελούν βίωμα και πολλών από εμάς. Αποτυπώνει καταστάσεις παράξενες, όχι όμως και τόσο ασυνήθιστες, άλλοτε αστείες, άλλοτε συγκινητικές. Η συγγραφέας απλώς τις καταγράφει. Από απόσταση. Με τον φωτογραφικό της φακό εστιάζει σε κάτι φαινομενικά ασήμαντο, στη λεπτομέρεια, η οποία χρωματίζει την κάθε στιγμή, και την κάνει αξιομνημόνευτη, της δίνει ένα ξεχωριστό νόημα.

Πολλαπλή θεματολογία

Πολλά είναι τα θέματα που θίγει η Μαρία Στασινοπούλου μέσα από τη συγκεκριμένη συλλογή. Η φιλία, οι οικογενειακές σχέσεις, οι μεγάλες και συχνά απρόσμενες αλλαγές της ζωής, ο θάνατος, η ματαίωση, η μοναξιά, η απώλεια, μα και η αισιοδοξία και η ψυχική δύναμη που διαθέτουν κάποιοι, το χιούμορ και η παιγνιώδης διάθεση, που συχνά σώζουν, οι προλήψεις, οι επιθυμίες και οι προσδοκίες των μεγαλύτερων από τους νεότερους, αλλά και το πόσο απλά γίνονται τα πράγματα όταν αρχίζουμε κι εμείς να τα αντιμετωπίζουμε ως τέτοια.

Η συγγραφέας, άλλοτε με χιούμορ και σαρκασμό, κι άλλοτε τρυφερά, με ευαισθησία και συγκίνηση, έρχεται να μας θυμίσει ότι όλοι έχουμε δει ή έχουμε ζήσει παρόμοια πράγματα, όλοι έχουμε τέτοιου τύπου εμπειρίες. Όλοι έχουμε πονέσει, έχουμε γελάσει, έχουμε ή μας έχουν πειράξει, έχουμε αγαπήσει ή μισήσει. Δεν είμαστε οι μοναδικοί που έχουμε νιώσει συναισθήματα, θετικά ή αρνητικά. Ο καιρός περνάει, αλλά η ανθρώπινη φύση παραμένει ίδια: ανθρώπινη. Με τις χαρές και τις λύπες της, με τις καλοσύνες και τις κακίες της, με τις μικρότητες και τις αδυναμίες της, μα και το πείσμα, την επιμονή και την συχνά κρυμμένη δύναμή της.

Απόσταγμα εμπειριών και λαϊκής σοφίας

Το βιβλίο αποτελεί ένα απόσταγμα εμπειριών και λαϊκής σοφίας, που παρατίθεται μπροστά μας σαν να μας λέει: ναι, καλώς ή κακώς, είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτά συνέβαιναν και συμβαίνουν ακόμα στον κόσμο. Δεν είναι απαραίτητο να νιώθει κανείς πόνο, πίκρα, ενοχές ή νοσταλγία για το παρελθόν. Αυτά που έγιναν δεν μπορούν να αλλάξουν. Η ζωή πάει παρακάτω. Ο χρόνος θα δώσει στο κάθε τι την αξία που του αναλογεί.

Έρχεται λοιπόν η συγκεκριμένη συλλογή να μας καθησυχάσει, να φέρει στην επιφάνεια το αστείο της υπόθεσης, και το πόσο ανθρώπινο είναι να συμβαίνουν όλα αυτά. Επίσης, έρχεται να τονίσει την ανάγκη να δει ο καθένας τι είναι σημαντικό και ουσιαστικό για τον ίδιο. Την ανάγκη να συνειδητοποιήσει ότι δεν υπάρχει λόγος να μένει κανείς σε αυτά που έχασε, αλλά να εστιάζει σε αυτά που κέρδισε στην πορεία της ζωής του. Το βιβλίο μιλάει για τον καιρό που επιμένει να περνάει μη δίνοντας σημασία σε αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο, μα και για τον άνθρωπο που επιμένει να προσπαθεί και συχνά να τα καταφέρνει, κόντρα στον καιρό και στις δυσκολίες που του εμφανίζει. Ευχής έργον, να μπορέσει στο τέλος ο καθένας να πει όπως η συγγραφέας: «πολλά δεν έκανα, αλλά πολύ περισσότερα έκανα».

^＊Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

Γοητεία

Δεν ήξερε τι ακριβώς είναι η γοητεία. Εκείνο που απολάμβανε όμως από τότε που κατάλαβε τον εαυτό του ήταν η διάθεση των φίλων να τον εξυπηρετούν και να είναι πλάι του στις δύσκολες στιγμές. Και ήρθε το τσιτάτο από τον Καμύ, ο οποίος κι άλλες φορές του είχε δώσει λύσεις: «Γοητεία είναι ένας τρόπος να παίρνεις την απάντηση “ναι”, χωρίς να έχεις κάνει κάποια ξεκάθαρη ερώτηση».

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Μαρία Στασινοπούλου γεννήθηκε το 1945 στην Καλαμάτα. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετεκπαιδεύτηκε στο Διδασκαλείο Μέσης Εκπαιδεύσεως. Εργάστηκε ως φιλόλογος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και συνεργάστηκε με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Ίδρυμα Μελετών Λαμπράκη στην παραγωγή και εφαρμογή ηλεκτρονικών μέσων διδασκαλίας. Ασχολείται με τη μελέτη και την κριτική της νεοελληνικής λογοτεχνίας.

Έχει εκδώσει τα βιβλία: Χρονολόγιο-Εργοβιογραφία Γιώργου Σεφέρη (Μεταίχμιο 2000), Πίσω από τις γραμμές. Σελίδες κριτικής (University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2005), Κυρία, με θυμάστε; (Κίχλη 2010), Χαμηλή βλάστηση (Κίχλη 2018) και Ασκήσεις αντοχής στον χρόνο (Κίχλη 2021). Σε συνεργασία με τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο: Ο βίος και το έργο του Κ.Π. Καβάφη (Μεταίχμιο 2002· νέα συμπληρωμένη έκδοση 2013) και Κ.Π. Καβάφης, Ποιήματα. Επιλογή (Μεταίχμιο 2003). Έχει επιμεληθεί την έκδοση του τρίτομου Κοινού λόγου της Έλλης Παπαδημητρίου (Ερμής 2003) και του δεύτερου τόμου της Αλληλογραφίας Μαρώς–Γ. Σεφέρη (Ίκαρος 2005). Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και γράφει κριτική βιβλίου στο περιοδικό της Θεσσαλονίκης Εντευκτήριο και στην αθηναϊκή Εφημερίδα των Συντακτών. Συνεργάζεται επίσης με τα ηλεκτρονικά περιοδικά Διάστιχο και Χάρτης.