papadoyiannis-250

Του Μάκη Πανώριου

Το μεγάλο πρόβλημα με το σύντομο διήγημα, το αποκαλούμενο και μικρή φόρμα, είναι να κατορθώσει ο συγγραφέας του να «παγιδέψει» σε ένα πυκνό, «μικρό» κείμενο, όχι μόνο μια συγκεκριμένη ιστορία, με τις ανάλογες νοηματικές, και όχι μόνο, βέβαια, συμπαραδηλώσεις και διακλαδώσεις της, αλλά να του προσδώσει αληθοφάνεια.

Το εν λόγω αγχώδες πρόβλημα καθίσταται ιδιαιτέρως δυσεπίλυτο όταν πρόκειται για φανταστικό διήγημα. Διότι το υπερρεαλιστικό σύμβολο που το υποστηρίζει, χρειάζεται μέγιστη δεξιοτεχνία προκειμένου να λειτουργήσει ρεαλιστικά και να πείσει, τουλάχιστον μέσα στο φανταστικό τοπίο που ο συγγραφέας το έχει εγκαλέσει να δράσει.

Το επιτυγχάνει με εξαιρετικά λογοτεχνικά αποτελέσματα στην ανά χείρας συλλογή σύντομων διηγημάτων του ο Γρηγόρης Παπαδογιάννης. Στα έντεκα διηγήματα που συστεγάζει στο εν λόγω βιβλίο του, το εξωλογικό στοιχείο κάνει και πάλι την εντυπωσιακή εμφάνισή του, αλλά με αμφίβολη ιδιοσυστασία. Παρ’ όλη την ρεαλιστική, στιγμές στιγμές μάλιστα, νατουραλιστική μορφή του, μοιάζει, επί της ουσίας, ως προβολή των ανθρώπινων φαντασιώσεων, τις οποίες έχει γεννήσει ή προκαλέσει η περιρρέουσα πραγματικότητα. Η σύγχρονη επιστημονική-τεχνολογική επιφάνειά της, δίνει την εντύπωση ότι έχει απαλλαγεί από την μυθολογική συσκότιση του προϊστορικού παρελθόντος της. Το υπερφυσικό έχει υποχωρήσει δεχόμενο την απομυθοποιητική επίθεση της σημερινής εικονικής, ωστόσο, πραγματικότητας. Δεν έχει, όμως, απωλέσει εαυτόν. Αντιθέτως. Επανέρχεται ενίοτε δριμύτερο, ως προβολή, αφ’ ενός του προϊστορικού εαυτού ο οποίος και παραμένει στα εσωτερικά δώματα του ανθρώπινου οργανισμού, αφ’ ετέρου ως αντανάκλαση αυτού καθ’ εαυτού του εσαεί «τρομαγμένου» ανθρώπου.

Υπό αυτήν την έννοια η επίθεση της «σκοτεινιάς» δεν γίνεται μόνο εν φυλακαίς νυκτός, αλλά και υπό το φως μιας ηλιόλουστης ημέρας. Το αλλόκοτο άμορφο υπερβαίνει το χρόνο.

O Γρηγόρης Παπαδογιάννης εντοπίζει αυτές τις φαντασιακές εμφανίσεις-εκφάνσεις του και τις καταθέτει με έναν νέο τρόπο, που δείχνει ότι η ανθρώπινη φαντασία συνεχίζει να λειτουργεί, ευτυχώς υπερβαίνοντας μια ούτως ή άλλως αμφιλεγόμενη πραγματικότητα αφ’ ενός, αφ’ ετέρου, που, πιθανώς, να είναι και το σπουδαιότερο της εργασίας του, αποκαλύπτει με στοχαστικό λόγο το μεγαλείο της ανθρώπινης σκέψης και την δύναμη της δημιουργικότητάς της. Ανθρώπινο χάρισμα που είναι το μόνο υπεύθυνο για την γέννηση των μύθων. Χάρισμα-δωρο της φύσης που διατηρεί μέχρι των ημερών μας τα αρχέγονα αίτια της δημιουργίας τους. Υπό αυτή την έννοια είναι απολύτως φυσικό στο σπήλαιο ενός κακοτράχαλου βουνού να κατοικεί ακόμα και σήμερα ο κλασικός δράκος του παραδοσιακού παραμυθιού, ή τα χαμένα μέλη ενός μουσικού συγκροτήματος από τα φώτα της δημοσιότητας, να επανέρχονται στη στοιχειωμένη πλέον σκηνή που κάποτε δοξάστηκαν, αλλά τώρα ως φαντάσματα.

Δεν είναι οι μόνες «συναντήσεις» με τις οποίες συνδιαλέγεται επιτυχώς ο συγγραφέας. Υπάρχουν και άλλες εξίσου ενδιαφέρουσες∙ σε όλες γενικώς δεν αρκείται μόνο στη γραφική εικονογράφησή τους, αλλά μέσω την αινιγματικότητάς τους ρίχνει ένα αποκαλυπτικό βλέμμα στην ανθρώπινη άβυσσο. Εκεί που κατοικούν, αν όχι τα φαντάσματά της, τα οποία προσκαλεί ο δημιουργός με τις νόμιμες αναρχικότητες της φαντασίας, αλλά το σκοτεινό τερατώδες αίνιγμα-μυστήριο της ύπαρξης. Και ίσως τελικά να είναι αυτό ακριβώς το μυστήριο που ευθύνεται για την δημιουργία-καταγωγή των λεγόμενων «παρεκκλίσεων» της φύσης, για την ύπαρξη των υπερφυσικών πλασμάτων και για τα «αφύσικα γεγονότα» που «φαντάζεται» ο συγγραφέας. Όντα και συμβάντα γενικώς που είναι ενδεχομένως παραμορφωτικές αντανακλάσεις-είδωλα της ασύλληπτης «πραγματικής» μορφής τους. Ο συγγραφέας τα προσεγγίζει με ψυχραιμία και επιχειρεί ουσιώδη διάλογο μαζί τους, έναν διάλογο που απηχεί την αγωνία και τον προβληματισμό του σκεπτόμενου ανθρώπου, ο οποίος μοιάζει να αφουγκράζεται, όχι μόνο τον υπόγειο ήχο μιας ούτως ή άλλως αμφίβολης πραγματικότητας, αλλά και τον υπεργήινο, εκείνον που πιθανώς να εκπορεύεται από ένα άλλο ασύλληπτο χωροχρονικό συνεχές.

Ο συγγραφέας κρατά, ωστόσο, τις αποστάσεις του∙ πλησιάζει το συμβάν, κι όταν δεν προσπαθεί να το αποκρυπτογραφήσει, αρκείται στην καταγραφή του, διατηρώντας ως ένα σημείο τον σκεπτικισμό του αλλά και τις αμφιβολίες του. Τις επιβάλλει ούτως ή άλλως η παραδοξότητά του. Έτσι, ένα επισκέπτης από το διάστημα, μια νεράιδα που κατοικεί στη λίμνη, ένα στοιχειό που περιφέρεται στην ερημιά, ένας αλαφροϊσκιωτος που έχει δεχτεί μια άγνωστη επίθεση, ένα αγόρι που χάθηκε στο φέισμπουκ, μια ομάδα ανθρώπων που διαμένουν μονίμως σε ένα πανδοχείο, μια οικογένεια που επανέρχεται από το υπερπέραν, είναι συμβάντα-περιπτώσεις «μαγικού ρεαλισμού», όπως τα ονομάζει ο συγγραφέας τους∙ δεν υπονοούν μόνο την προαναφερθείσα «άλλη πραγματικότητα», αλλά και την αναρχική τόλμη του ανθρώπου να διεισδύσει πέρα από τα ορατά όρια μιας αμφίβολης καθημερινότητας. Παράλληλα, και ίσως υπό το πρόσχημα της φαντασιακής ιστορίας τους, ο συγγραφέας έρχεται αντιμέτωπος με αυτήν ακριβώς την αμφιλεγόμενη καθημερινότητα, οι συμπεριφορές της οποίας, πιθανώς και οι δομές της να προσφέρουν μια «δόση μυστηρίου».

Ο Γ.Π. με έναν λόγο άμεσο, ζωντανό, του οποίου η καταγωγή είναι η αμεσότητα του προφορικού λόγου, συνθέτει ένα σύγχρονο παλίμψηστο, σύντομων ιστοριών φαντασίας, με πρόσωπα, όντα, ήχους, οσμές, χρώματα, που αποδεικνύουν την ωραιότητα της φανταστικής λογοτεχνίας, όταν ο λειτουργός της γνωρίζει πώς να αξιοποιήσει τους κώδικές της.

papadoyiannis-exofΓρηγόρης Παπαδογιάννης
Η πόλη πέρα απ’ το ποτάμι (αστικοί θρύλοι και μύθοι που φτιάχτηκαν τώρα τελευταία)
Εκδόσεις Publibook
Αθήνα 2011, σελ.: 105

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ