Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέλλον εφιαλτικό. Ολοένα και περισσότερο όχι μόνο τα μελλοντολογικά μυθιστορήματα πολλαπλασιάζονται αλλά και προοιωνίζονται ένα αύριο που ως προοπτική του σήμερα, καίτοι τεχνολογικά εξελιγμένο, φαντάζει ανθρωπιστικά καταπιεστικό και πολιτικά ολοκληρωτικό. Αυτό δηλαδή που οι συγγραφείς μας προβλέπουν είναι μια εποχή στιγματισμένη από την ψηφιακή τεχνολογία, αλλά συνάμα τραγική ως προς τις ανθρώπινες ελευθερίες και την πραγματική έννοια του ανθρώπου. Από την Άγρια Ακρόπολη του Νίκου Μάντη μέχρι τα έργα της Ιωάννας Μπουραζοπούλου κ.λπ. η ανθρωπότητα εξελίσσεται υλικά, αλλά παράλληλα εγκλωβίζεται στα διλήμματα και τα προβλήματα της μετανεωτερικής εποχής μας.
Σ’ αυτό το πλαίσιο και με το νέο του μυθιστόρημα ο Θανάσης Χειμωνάς ξαναγυρίζει στις καλές στιγμές του. Παίρνει υλικά από το σήμερα, τα προεκτείνει, τα προβάλλει στο μέλλον, φτιάχνει μια ζωντανή δυστοπία, έστω κι αν πολλά από όσα διαβάζουμε λέγονται παρά δείχνονται, προβάλλει τους φόβους του σύγχρονου ανθρώπου στην προοπτική του 2073. Ο πρωταγωνιστής του, ο Σωτήρης Μητρόπουλος, πεθαίνει από έμφραγμα το 2027 και με ένα πρόγραμμα επαναφοράς ξυπνά από τον θάνατο σαράντα χρόνια μετά. Ως ομοδιηγητικός αφηγητής ξέρει και αφηγείται όσα ο ίδιος αντιλαμβάνεται κι επομένως μαζί του ξεναγούμαστε ξαφνιασμένοι στο μέλλον της Ελλάδας, όπου όλα μοιάζουν να έχουν εφαρμόσει τις θεωρίες περί politically correct κοινωνίας και cancel culture.
Ως άκρως φεμινιστικός και προοδευτικός έχει καταργήσει τα φύλα, ως ορθολογιστής έχει απαγορεύσει τις αντίθετες γνώμες, ως δικαιωματιστής έχει αναγνωρίσει την ισότιμη αξία των ζώων και έχει απαλείψει τις σπισιστικές αντιλήψεις, μην τρώγοντας ζωικά προϊόντα, και τις ρατσιστικές εκφράσεις, απαγορεύοντας στους ξένους και στους σωματικά «ελλειμματικούς»… να υπάρχουν!
Η κοινωνία ζει με μια προηγμένη τεχνολογία, αντιμετωπίζει άμεσα τις ασθένειες, διέπεται από μια ειδυλλιακή τάξη, οι αποφάσεις παίρνονται με δημοκρατικές διαδικασίες που συγκλίνουν στη μία και μόνη σωστή γνώμη… Το 2073 φαντάζει ιδανικό στα μάτια των κατοίκων της χώρας, κάτι που συμβαίνει και στις υπόλοιπες κοινωνίες, χωρίς ρήξεις, αναταραχές και ψευδοδιλήμματα. Αλλά… Ο τέλειος αυτός κόσμος έχει εξαλείψει την πολυφωνία, επιλέγει με αλγόριθμους το σωστό και έχει αποκλείσει κάθε «διχαστική» σκέψη, λόγο ή συμπεριφορά. Ως άκρως φεμινιστικός και προοδευτικός έχει καταργήσει τα φύλα, ως ορθολογιστής έχει απαγορεύσει τις αντίθετες γνώμες, ως δικαιωματιστής έχει αναγνωρίσει την ισότιμη αξία των ζώων και έχει απαλείψει τις σπισιστικές αντιλήψεις, μην τρώγοντας ζωικά προϊόντα, και τις ρατσιστικές εκφράσεις, απαγορεύοντας στους ξένους και στους σωματικά «ελλειμματικούς»… να υπάρχουν!
Ο Σωτήρης Μητρόπουλος ξαφνιάζεται και εξανίσταται με όλα αυτά, καθώς παιδί της δικής μας εποχής έχει ακόμα στοιχεία της πολυφωνικής, φιλόμουσης, ελεύθερης κριτικής σκέψης, που δεν συμβιβάζεται με ισοπεδωτικές πρακτικές. Έτσι, μέσα από τα μάτια ενός ανήσυχου νου του σήμερα ο συγγραφέας ζωντανεύει κριτικά το δυστοπικό περιβάλλον προς το οποίο τείνει η ανθρωπότητα. Συστρατεύεται μάλιστα με άλλα επαναστατημένα πνεύματα κι ετοιμάζει με ζήλο –από ένα σημείο και μετά– την εξέγερση η οποία θα ρίξει τον κεντρικό σέρβερ, ώστε να ανατρέψει το συγκεντρωτικό σύστημα που ελέγχει την κοινωνία και ορίζει ως φυσιολογικό ό,τι η μαθηματική του σκέψη έχει προσδιορίσει.
Τελικά, στην πλάστιγγα της ολοκληρωτικής εξουσίας και της υγιούς εξέγερσης υπάρχουν περιθώρια νίκης της ανθρωπιστικής λογικής;
Ο Θανάσης Χειμωνάς είναι απαισιόδοξος, όπως και πολλοί συγγραφείς που φαντάζονται το μέλλον. Ο απόλυτος έλεγχος από την τεχνολογία και την εξουσία θα διαμορφώσει έναν και μόνο σωστό τρόπο ζωής, όπου η φαινομενική πολυφωνία θα έχει υποταγεί στο politically correct, όπου κάθε αντίθετη άποψη θα θεωρείται προσβλητική, και στην cancel culture, η οποία θα διαγράφει την Ιστορία και το παρελθόν, σαν τον Στάλιν που απάλειφε από τις φωτογραφίες του τους αντιφρονούντες. Μα αυτό το καθεστώς, που πολλοί σήμερα, διεκδικώντας πιθανά και απίθανα δικαιώματα, οραματίζονται, αυτό το καθεστώς θα είναι ένας εφιαλτικός κόσμος αφόρητης επιπεδοποίησης και αναπόδραστου ολοκληρωτισμού.
Ο μυθιστοριογράφος βάζει ανεπαίσθητα θεολογικά και μεσσιανικά χαρακτηριστικά στο μέλλον αυτό. Ένας νεκραναστημένος άνθρωπος ορίζεται και προωθείται στη θέση του λυτρωτή Μεσσία, που θα βοηθήσει τον κόσμο, παρόλο που κι οι ίδιοι οι άνθρωποι θα συνδράμουν με τις δικές τους δυνάμεις. Σε υπόγειες στοές, κάτι σαν κατακόμβες, μακριά από τις δαγκάνες της πολιτικής εξουσίας, μια ομάδα επαναστατών (κάτι σαν τους Πρωτοχριστιανούς, αλλά με πολύ πιο φιλελευθέρη και ενεργητική διάθεση) θα προσπαθήσει να ανατρέψει το καθεστώς, όσο κι αν η τελική έκβαση του έργου εγκυμονεί δυσάρεστες εκπλήξεις από εκεί που δεν το περιμένει κανείς. Έτσι, ο Μεσσιανισμός στα χέρια της εξουσίας, η οποία μπορεί να κατευθύνει τα πάντα, γίνεται Αντιμεσσιανισμός, ένα μπούμερανγκ που επιστρέφει και σαρώνει την ελπίδα, ένας κακόβουλος ιός «Trojan» που διειδύει μέσα στο σύστημα, για να το αλώσει έσωθεν.
＊ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).
Απόσπασμα από το βιβλίο:
«Όλα τα αθλήματα έχουν καταργηθεί εδώ και χρόνια» μου έδωσε τη χαριστική βολή ο Spectrum.
«Μα για ποιο λόγο;»
«Θεωρήθηκε ρατσιστικό απέναντι στον πιο αδύναμο να επιβραβεύεται η επικράτηση του ισχυρού. Αρχικά δοκιμάστηκαν κάποια τεχνάσματα για να αμβλυνθεί αυτή η αδικία. Στα ατομικά αθλήματα επιβλήθηκε χάντικαπ σε βάρος των δυνατών και των πιο γρήγορων. Οι δυνατοί παλαιστές αγωνίζονταν με βαρίδια στα πόδια, οι ταχύτεροι δρομείς ξεκινούσαν κάποια μέτρα πιο πίσω από τους υπόλοιπους. Στα ομαδικά αθλήματα επιβλήθηκε ποσόστωση»
«Ποσόστωση;»
«Κάθε ομάδα ήταν υποχρεωμένη να διαθέτει τουλάχιστον ένα άτομο με κινητικά προβλήματα, ένα με νοητική υστέρηση, ένα τυφλό, ένα τρανς…[…]».
