oedipus-max-ernst250

Σκέψεις για τα μικρά πεζά της Νίκης-Ρεβέκκας Παπαγεωργίου

Της Παυλίνας Μάρβιν

Σ ε  θ υ μ ά μ α ι  σ α ν π ό λ η

Σε θυμάμαι σαν πόλη, σα να υπήρξε μια χώρα με πρωτεύουσα εσένα. Για να ξεφύγω από σένα έπαιρνα τα όρη και τα βουνά, και τριγυρνούσα τις Κυριακές στα προάστια. Σε θυμάμαι με κήπους κι ανάκτορα, με δικαστήρια και θέατρα, τώρα που πλήττω μες τα μικρά χωριά και το χορτάρι ψηλώνει. 

Σα να ήταν μια πόλη μακρινή, χαμένη, αλλά συνάμα απερίγραπτα οικεία. Σκέφτομαι τη Νίκη-Ρεβέκκα Παπαγεωργίου, για την οποία ελάχιστα πράγματα μου είναι γνωστά. Γεννημένη το 1948, πέθανε μόλις το 2000, «διαπράττοντας», όπως σημειώνει η Μαρία Λαϊνά στο «Πεντάλ» της, «το σύνηθες κατά τους θεολόγους αμάρτημα των ποιητών(…)». Τα μικρά πεζά «Του λιναριού τα πάθη» και «Ο μέγας μυρμηγκοφάγος», καθώς επίσης το φωτορομάντζο «Οι δύο αδελφές», αποτελούν το σύνολο των δημοσιευμένων έργων της. Όλα αξιοπρόσεκτα επιμελημένα, αναδεικνύονται στον χώρο τους με τη μικρού μεγέθους, εξαίρετη τυπογραφία των εκδόσεων Άγρα.

Τ ο  ν α υ ά γ ι ο

Το πλοίο βυθίστηκε αύτανδρο. Επέπλεε, όμως, η κακία των επιβατών. Ένα ψαράκι κατάπιε λίγη και φαρμακώθη. Έντρομοι απομακρύνθηκαν οι καρχαρίες.

 niki-revekkaΤα μικρά, ενίοτε πολύ μικρά, πεζά της Παπαγεωργίου, δεν ενδιαφέρονται να ενταχθούν σε καμία λογοτεχνική κατηγορία. Δεν είναι ούτε διηγήματα ούτε ποιήματα με την συνηθισμένη έννοια. Αν θέλουμε οπωσδήποτε να περιγράψουμε το ιδιαίτερο του είδους τους, πρόκειται ίσως για σύντομες ιστορίες μετά ρυθμού και μουσικής, κάθε μια με το δικό της ξεχωριστό όνομα-τίτλο. Φαίνονται σα να γράφτηκαν με μιας.

Ο ι  δ ύ ο  λ α γ ο ί

Κυνηγούσα, όπως πάντα, δύο λαγούς μαζί. Ο ένας χώθηκε μες το λαγούμι του. Ο άλλος, ταχύτερος, πήρε τα όρη και τα βουνά. Καταπόδι του εγώ, όλη μέρα. Ώσπου χάθηκε. Γύρισα τότε στο λαγούμι του πρώτου, να τον καπνίσω να βγει. Όμως είχε πια φύγει.

Βράδιαζε καθώς γύριζα σπίτι. Η καρδιά μου ήταν βαριά. «Γιατί να γίνεται πάντα έτσι;» σκεφτόμουν. «Γιατί κανείς να μην πιάνει δυο λαγούς μαζί; Γιατί να μην πιάνει, έστω, έναν;».

Τότε ακούω σουρσίματα μέσα στα χόρτα, και γυρίζω να δω. Πίσω μου περπατούσαν κεφάτοι οι δυο λαγοί και ξοπίσω τους έρχονταν, κι όλο έρχονταν κι άλλοι.

oedipus-max-ernst250Το εξώφυλλο των μικρών πεζών ―τα δύο ξεχωριστά βιβλία συνυπάρχουν στην ίδια έκδοση― κοσμεί πίνακας του Max Ernst, όπου δύο παιδιά απειλούνται από ένα αηδόνι. Στην τελευταία σελίδα βρίσκεται σκίτσο από την εικονογράφηση του John Tenniel, στο έργο του Lewis Carroll «Η Αλίκη μέσα από τον καθρέφτη», όπου η γνωστή βασίλισσα Ντάμα-Κούπα κρατάει την προβληματισμένη Αλίκη από το χέρι και φεύγουν τρέχοντας, σχεδόν πετώντας. Αυτή η τελευταία σελίδα-σκίτσο μοιάζει να εικονογραφεί την προτελευταία, όπου η Νίκη-Ρεβέκκα μας αποχαιρετάει με μια, όχι αποφώνηση, αλλά π ρ ο σ φ ώ ν η σ η: «Ω άνδρες Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Ψυχίατροι και άλλοι! Με σακατέψατε» γράφει, και έτσι ολοκληρώνει το «μέγα μυρμηγκοφάγο» της.      

Το «χαρούμενο σκυλί», έργο του Barry Flanagan, που σηματοδοτεί το τέλος των «παθών του λιναριού» είναι ένα ακόμη μέσα στα πολλά ζώα που πρωταγωνιστούν στα κείμενα της Παπαγεωργίου. Αχινός, πέστροφα, ελέφαντας, γατάκι, έντομα, το σπάνιο πουλί, γρύλλοι, τριζόνια, η αλεπού, τόσα ακόμη, και βέβαια ο μυρμηγκοφάγος, μας κάνουν να πιστεύουμε πολλές φορές ότι διαβάζουμε ούτε ποίημα ούτε διήγημα, αλλά κάθε σελίδα και παραμύθι. Θα λέγαμε «για μικρούς και λίγο πιο μεγάλους», δανειζόμενοι μισή φράση από την ποιήτρια Αλεξάνδρα Πλαστήρα ― το δάνειο δε συμβαίνει τυχαία, αφού ίσως οι δυο τους μοιάζουν πνευματικά συγγενείς.

Ο  μ έ γ α ς  μ υ ρ μ η γ κ ο φ ά γ ο ς

Στο Μεξικό, στο Κολοράντο, στον Αμαζόνιο, σ’ ώρες αργίας, όξ’ από δω, κάθονται και σκέφτονται τα μικρά μυρμήγκια: Γιατί να υπάρχει ο μέγας μυρμηγκοφάγος; Τι θέλει στην Αμερική το άσχετο ζώο; Κι ανήσυχα στριφογυρνούν μες τις υπόγειες, δαντελένιες φωλιές τους. Αργά ή γρήγορα θα βγουν, θ’ αρχίσουν τα τρεχάματα για το ’να και για τ’ άλλο. Πάνω στη φούρια τους, θα τα περιλάβει το ακαταλαβίστικο. Και θα τα κάνει μια χαψιά, αρσενικά, θηλυκά και παρθένα, δυάρα μη δίνοντας για τις φτωχές τους σκέψεις, αφήνοντας στη μέση όλες τους τις δουλειές.

niki2Τα μικρά πεζά της Παπαγεωργίου δεν εντάσσονται εύκολα ούτε σε χρονικότητες, αφού, ελάχιστα στοιχεία προδίδουν την εποχή στην οποία γράφτηκαν. Συγκριτικά, ελάχιστοι συγγραφείς αποπειρώνται να διηγηθούν μιαν ιστορία που μοιάζει και με αλληγορία, σε τόσο μικρή φόρμα, με αφήγηση σύγχρονη και άχρονη συνάμα. Η γραφή της, εξ’ αρχής γυναικεία, αγγίζει με ένταση όλα τα δύσκολα θέματα, αποδραματοποιώντας τα από την παιδικότητα στο γήρας, από τη ζήλια στην απώλεια. Αιχμηρά, με φαντασία και χιούμορ. Τέτοια κείμενα, μάλλον άγνωστα μέχρι σήμερα, ίσως χρειάζεται χρόνος για να αναδειχθεί η αξία τους.

Τ ο δ έ ν τ ρ ο

Επειδή ήταν πολύ αγαπημένοι ─όλη μέρα μπορούσαν να λέν' σαχλαμάρες─ χωρίς να πέφτουν απ' τα κλαριά του πανύψηλου εκείνου δέντρου, όπου είχαν ανεβεί για να 'ναι μόνοι, ανάμεσα στους ωραίους καρπούς που ακίνητοι άκουγαν, με μιαν αμείωτη και συγκινημένη σοβαρότητα. Ύστερα έπαψαν ν' αγαπιούνται, πιάσαν μιαν ατέλειωτη σοβαρή κουβέντα. Τότε, το δέντρο τους τίναξε κάτω μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Αυτό το δέντρο δεν αστειεύεται, οι καρποί του είναι είρωνες κι αυστηροί, έχουν, εξάλλου, ειδικευτεί στη μετάφραση.

 

 


Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

«Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» του Κυριάκου Χαρίτου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κυριάκου Χαρίτου «Μικρή εγκυκλοπαίδεια του θανάτου» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Ο Woody Allen από την ταινία του «Love and death» / «Ο ειρηνοποιός» (1975).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο μέγας διαιρέτης. Ο ατελεύτητος του τέλους. Το...

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) –  Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του (2)

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος, κ. Σταύρος&nb...

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

«Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο»: Διαγωνισμός συγγραφής για παιδιά, εφήβους και νέους

Οι Εκδόσεις Καστανιώτη προκηρύσσουν για τρίτη χρονιά τον διαγωνισμό «Γίνε σήμερα ο συγγραφέας του αύριο». Ένας διαγωνισμός που ξεκίνησε ως μια δημιουργική διέξοδος την περίοδο της πρώτης καραντίνας, αγαπήθηκε και συνεχίζεται με επιτυχία.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Ντέμπορα Λέβι: «Με τη συγγραφή ξαναβρήκα τη φωνή μου μετά τη σύλληψη του πατέρα μου»

Τα βιβλία της Ντέμπορα Λέβι (Deborah Levy) έχουν αγαπηθεί από τους κριτικούς και το αναγνωστικό κοινό. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το νέο της βιβλίο με τίτλο «Ο άνθρωπος που τα είδε όλα», από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου. Σε συνέντευξή της στον Γκάρντιαν, η Βρετανίδα μυθιστοριογράφος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ