oedipus-max-ernst250

Σκέψεις για τα μικρά πεζά της Νίκης-Ρεβέκκας Παπαγεωργίου

Της Παυλίνας Μάρβιν

Σ ε  θ υ μ ά μ α ι  σ α ν π ό λ η

Σε θυμάμαι σαν πόλη, σα να υπήρξε μια χώρα με πρωτεύουσα εσένα. Για να ξεφύγω από σένα έπαιρνα τα όρη και τα βουνά, και τριγυρνούσα τις Κυριακές στα προάστια. Σε θυμάμαι με κήπους κι ανάκτορα, με δικαστήρια και θέατρα, τώρα που πλήττω μες τα μικρά χωριά και το χορτάρι ψηλώνει. 

Σα να ήταν μια πόλη μακρινή, χαμένη, αλλά συνάμα απερίγραπτα οικεία. Σκέφτομαι τη Νίκη-Ρεβέκκα Παπαγεωργίου, για την οποία ελάχιστα πράγματα μου είναι γνωστά. Γεννημένη το 1948, πέθανε μόλις το 2000, «διαπράττοντας», όπως σημειώνει η Μαρία Λαϊνά στο «Πεντάλ» της, «το σύνηθες κατά τους θεολόγους αμάρτημα των ποιητών(…)». Τα μικρά πεζά «Του λιναριού τα πάθη» και «Ο μέγας μυρμηγκοφάγος», καθώς επίσης το φωτορομάντζο «Οι δύο αδελφές», αποτελούν το σύνολο των δημοσιευμένων έργων της. Όλα αξιοπρόσεκτα επιμελημένα, αναδεικνύονται στον χώρο τους με τη μικρού μεγέθους, εξαίρετη τυπογραφία των εκδόσεων Άγρα.

Τ ο  ν α υ ά γ ι ο

Το πλοίο βυθίστηκε αύτανδρο. Επέπλεε, όμως, η κακία των επιβατών. Ένα ψαράκι κατάπιε λίγη και φαρμακώθη. Έντρομοι απομακρύνθηκαν οι καρχαρίες.

 niki-revekkaΤα μικρά, ενίοτε πολύ μικρά, πεζά της Παπαγεωργίου, δεν ενδιαφέρονται να ενταχθούν σε καμία λογοτεχνική κατηγορία. Δεν είναι ούτε διηγήματα ούτε ποιήματα με την συνηθισμένη έννοια. Αν θέλουμε οπωσδήποτε να περιγράψουμε το ιδιαίτερο του είδους τους, πρόκειται ίσως για σύντομες ιστορίες μετά ρυθμού και μουσικής, κάθε μια με το δικό της ξεχωριστό όνομα-τίτλο. Φαίνονται σα να γράφτηκαν με μιας.

Ο ι  δ ύ ο  λ α γ ο ί

Κυνηγούσα, όπως πάντα, δύο λαγούς μαζί. Ο ένας χώθηκε μες το λαγούμι του. Ο άλλος, ταχύτερος, πήρε τα όρη και τα βουνά. Καταπόδι του εγώ, όλη μέρα. Ώσπου χάθηκε. Γύρισα τότε στο λαγούμι του πρώτου, να τον καπνίσω να βγει. Όμως είχε πια φύγει.

Βράδιαζε καθώς γύριζα σπίτι. Η καρδιά μου ήταν βαριά. «Γιατί να γίνεται πάντα έτσι;» σκεφτόμουν. «Γιατί κανείς να μην πιάνει δυο λαγούς μαζί; Γιατί να μην πιάνει, έστω, έναν;».

Τότε ακούω σουρσίματα μέσα στα χόρτα, και γυρίζω να δω. Πίσω μου περπατούσαν κεφάτοι οι δυο λαγοί και ξοπίσω τους έρχονταν, κι όλο έρχονταν κι άλλοι.

oedipus-max-ernst250Το εξώφυλλο των μικρών πεζών ―τα δύο ξεχωριστά βιβλία συνυπάρχουν στην ίδια έκδοση― κοσμεί πίνακας του Max Ernst, όπου δύο παιδιά απειλούνται από ένα αηδόνι. Στην τελευταία σελίδα βρίσκεται σκίτσο από την εικονογράφηση του John Tenniel, στο έργο του Lewis Carroll «Η Αλίκη μέσα από τον καθρέφτη», όπου η γνωστή βασίλισσα Ντάμα-Κούπα κρατάει την προβληματισμένη Αλίκη από το χέρι και φεύγουν τρέχοντας, σχεδόν πετώντας. Αυτή η τελευταία σελίδα-σκίτσο μοιάζει να εικονογραφεί την προτελευταία, όπου η Νίκη-Ρεβέκκα μας αποχαιρετάει με μια, όχι αποφώνηση, αλλά π ρ ο σ φ ώ ν η σ η: «Ω άνδρες Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Ψυχίατροι και άλλοι! Με σακατέψατε» γράφει, και έτσι ολοκληρώνει το «μέγα μυρμηγκοφάγο» της.      

Το «χαρούμενο σκυλί», έργο του Barry Flanagan, που σηματοδοτεί το τέλος των «παθών του λιναριού» είναι ένα ακόμη μέσα στα πολλά ζώα που πρωταγωνιστούν στα κείμενα της Παπαγεωργίου. Αχινός, πέστροφα, ελέφαντας, γατάκι, έντομα, το σπάνιο πουλί, γρύλλοι, τριζόνια, η αλεπού, τόσα ακόμη, και βέβαια ο μυρμηγκοφάγος, μας κάνουν να πιστεύουμε πολλές φορές ότι διαβάζουμε ούτε ποίημα ούτε διήγημα, αλλά κάθε σελίδα και παραμύθι. Θα λέγαμε «για μικρούς και λίγο πιο μεγάλους», δανειζόμενοι μισή φράση από την ποιήτρια Αλεξάνδρα Πλαστήρα ― το δάνειο δε συμβαίνει τυχαία, αφού ίσως οι δυο τους μοιάζουν πνευματικά συγγενείς.

Ο  μ έ γ α ς  μ υ ρ μ η γ κ ο φ ά γ ο ς

Στο Μεξικό, στο Κολοράντο, στον Αμαζόνιο, σ’ ώρες αργίας, όξ’ από δω, κάθονται και σκέφτονται τα μικρά μυρμήγκια: Γιατί να υπάρχει ο μέγας μυρμηγκοφάγος; Τι θέλει στην Αμερική το άσχετο ζώο; Κι ανήσυχα στριφογυρνούν μες τις υπόγειες, δαντελένιες φωλιές τους. Αργά ή γρήγορα θα βγουν, θ’ αρχίσουν τα τρεχάματα για το ’να και για τ’ άλλο. Πάνω στη φούρια τους, θα τα περιλάβει το ακαταλαβίστικο. Και θα τα κάνει μια χαψιά, αρσενικά, θηλυκά και παρθένα, δυάρα μη δίνοντας για τις φτωχές τους σκέψεις, αφήνοντας στη μέση όλες τους τις δουλειές.

niki2Τα μικρά πεζά της Παπαγεωργίου δεν εντάσσονται εύκολα ούτε σε χρονικότητες, αφού, ελάχιστα στοιχεία προδίδουν την εποχή στην οποία γράφτηκαν. Συγκριτικά, ελάχιστοι συγγραφείς αποπειρώνται να διηγηθούν μιαν ιστορία που μοιάζει και με αλληγορία, σε τόσο μικρή φόρμα, με αφήγηση σύγχρονη και άχρονη συνάμα. Η γραφή της, εξ’ αρχής γυναικεία, αγγίζει με ένταση όλα τα δύσκολα θέματα, αποδραματοποιώντας τα από την παιδικότητα στο γήρας, από τη ζήλια στην απώλεια. Αιχμηρά, με φαντασία και χιούμορ. Τέτοια κείμενα, μάλλον άγνωστα μέχρι σήμερα, ίσως χρειάζεται χρόνος για να αναδειχθεί η αξία τους.

Τ ο δ έ ν τ ρ ο

Επειδή ήταν πολύ αγαπημένοι ─όλη μέρα μπορούσαν να λέν' σαχλαμάρες─ χωρίς να πέφτουν απ' τα κλαριά του πανύψηλου εκείνου δέντρου, όπου είχαν ανεβεί για να 'ναι μόνοι, ανάμεσα στους ωραίους καρπούς που ακίνητοι άκουγαν, με μιαν αμείωτη και συγκινημένη σοβαρότητα. Ύστερα έπαψαν ν' αγαπιούνται, πιάσαν μιαν ατέλειωτη σοβαρή κουβέντα. Τότε, το δέντρο τους τίναξε κάτω μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Αυτό το δέντρο δεν αστειεύεται, οι καρποί του είναι είρωνες κι αυστηροί, έχουν, εξάλλου, ειδικευτεί στη μετάφραση.

 

 


Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Μάντζιου «Η λίμπιντο των αγγέλων» (εκδ. Γραφή).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Για μας τους κριτικούς δεν πρέπει να παίζει ρόλο το όνομα του συγγραφέα: αν είναι γνωστός με περγαμηνές στο ενεργητικό του, δεν σημαίνει ...

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη «Ένα κομμάτι χαρτί» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Κεντρική εικόνα: © Roman Kraft (Unsplash). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το μόνο που αλλάζει είναι το παρελθόν, όλες οι άλλ...

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

Για το συλλογικό έργο «Η φωνή της» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: © Oscar Keys (Unsplash). 

Γράφει η Ιωάννα Σπηλιοπούλου

Πενήντα τρεις γράφουσες, μέλη του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Τέσσερα πρόσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα ανανεώνουν τις γνωστές υποκατηγορίες της αστυνομικής λογοτεχνίας. «Η σκοτεινή μούσα» του Άρμιν Έρι, «Ο κώδικας του θησαυρού» της Τζάνις Χάλετ, «Θάνατος ενός ταξιδιώτη» του Ντιντιέ Φασέν και «Η στρατηγική του πεκινουά» του Αλέξις Ραβέλο.

Γράφει η Χίλ...

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Μεσογειακό νουάρ, δικαστικό θρίλερ, whodunnit κι ένα ασήμαντο περιστατικό: 4 δυνατά ευρωπαϊκά αστυνομικά μυθιστορήματα

Τέσσερα πρόσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα ανανεώνουν τις γνωστές υποκατηγορίες της αστυνομικής λογοτεχνίας. «Η σκοτεινή μούσα» του Άρμιν Έρι, «Ο κώδικας του θησαυρού» της Τζάνις Χάλετ, «Θάνατος ενός ταξιδιώτη» του Ντιντιέ Φασέν και «Η στρατηγική του πεκινουά» του Αλέξις Ραβέλο.

Γράφει η Χίλ...

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ