oedipus-max-ernst250

Σκέψεις για τα μικρά πεζά της Νίκης-Ρεβέκκας Παπαγεωργίου

Της Παυλίνας Μάρβιν

Σ ε  θ υ μ ά μ α ι  σ α ν π ό λ η

Σε θυμάμαι σαν πόλη, σα να υπήρξε μια χώρα με πρωτεύουσα εσένα. Για να ξεφύγω από σένα έπαιρνα τα όρη και τα βουνά, και τριγυρνούσα τις Κυριακές στα προάστια. Σε θυμάμαι με κήπους κι ανάκτορα, με δικαστήρια και θέατρα, τώρα που πλήττω μες τα μικρά χωριά και το χορτάρι ψηλώνει. 

Σα να ήταν μια πόλη μακρινή, χαμένη, αλλά συνάμα απερίγραπτα οικεία. Σκέφτομαι τη Νίκη-Ρεβέκκα Παπαγεωργίου, για την οποία ελάχιστα πράγματα μου είναι γνωστά. Γεννημένη το 1948, πέθανε μόλις το 2000, «διαπράττοντας», όπως σημειώνει η Μαρία Λαϊνά στο «Πεντάλ» της, «το σύνηθες κατά τους θεολόγους αμάρτημα των ποιητών(…)». Τα μικρά πεζά «Του λιναριού τα πάθη» και «Ο μέγας μυρμηγκοφάγος», καθώς επίσης το φωτορομάντζο «Οι δύο αδελφές», αποτελούν το σύνολο των δημοσιευμένων έργων της. Όλα αξιοπρόσεκτα επιμελημένα, αναδεικνύονται στον χώρο τους με τη μικρού μεγέθους, εξαίρετη τυπογραφία των εκδόσεων Άγρα.

Τ ο  ν α υ ά γ ι ο

Το πλοίο βυθίστηκε αύτανδρο. Επέπλεε, όμως, η κακία των επιβατών. Ένα ψαράκι κατάπιε λίγη και φαρμακώθη. Έντρομοι απομακρύνθηκαν οι καρχαρίες.

 niki-revekkaΤα μικρά, ενίοτε πολύ μικρά, πεζά της Παπαγεωργίου, δεν ενδιαφέρονται να ενταχθούν σε καμία λογοτεχνική κατηγορία. Δεν είναι ούτε διηγήματα ούτε ποιήματα με την συνηθισμένη έννοια. Αν θέλουμε οπωσδήποτε να περιγράψουμε το ιδιαίτερο του είδους τους, πρόκειται ίσως για σύντομες ιστορίες μετά ρυθμού και μουσικής, κάθε μια με το δικό της ξεχωριστό όνομα-τίτλο. Φαίνονται σα να γράφτηκαν με μιας.

Ο ι  δ ύ ο  λ α γ ο ί

Κυνηγούσα, όπως πάντα, δύο λαγούς μαζί. Ο ένας χώθηκε μες το λαγούμι του. Ο άλλος, ταχύτερος, πήρε τα όρη και τα βουνά. Καταπόδι του εγώ, όλη μέρα. Ώσπου χάθηκε. Γύρισα τότε στο λαγούμι του πρώτου, να τον καπνίσω να βγει. Όμως είχε πια φύγει.

Βράδιαζε καθώς γύριζα σπίτι. Η καρδιά μου ήταν βαριά. «Γιατί να γίνεται πάντα έτσι;» σκεφτόμουν. «Γιατί κανείς να μην πιάνει δυο λαγούς μαζί; Γιατί να μην πιάνει, έστω, έναν;».

Τότε ακούω σουρσίματα μέσα στα χόρτα, και γυρίζω να δω. Πίσω μου περπατούσαν κεφάτοι οι δυο λαγοί και ξοπίσω τους έρχονταν, κι όλο έρχονταν κι άλλοι.

oedipus-max-ernst250Το εξώφυλλο των μικρών πεζών ―τα δύο ξεχωριστά βιβλία συνυπάρχουν στην ίδια έκδοση― κοσμεί πίνακας του Max Ernst, όπου δύο παιδιά απειλούνται από ένα αηδόνι. Στην τελευταία σελίδα βρίσκεται σκίτσο από την εικονογράφηση του John Tenniel, στο έργο του Lewis Carroll «Η Αλίκη μέσα από τον καθρέφτη», όπου η γνωστή βασίλισσα Ντάμα-Κούπα κρατάει την προβληματισμένη Αλίκη από το χέρι και φεύγουν τρέχοντας, σχεδόν πετώντας. Αυτή η τελευταία σελίδα-σκίτσο μοιάζει να εικονογραφεί την προτελευταία, όπου η Νίκη-Ρεβέκκα μας αποχαιρετάει με μια, όχι αποφώνηση, αλλά π ρ ο σ φ ώ ν η σ η: «Ω άνδρες Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Ψυχίατροι και άλλοι! Με σακατέψατε» γράφει, και έτσι ολοκληρώνει το «μέγα μυρμηγκοφάγο» της.      

Το «χαρούμενο σκυλί», έργο του Barry Flanagan, που σηματοδοτεί το τέλος των «παθών του λιναριού» είναι ένα ακόμη μέσα στα πολλά ζώα που πρωταγωνιστούν στα κείμενα της Παπαγεωργίου. Αχινός, πέστροφα, ελέφαντας, γατάκι, έντομα, το σπάνιο πουλί, γρύλλοι, τριζόνια, η αλεπού, τόσα ακόμη, και βέβαια ο μυρμηγκοφάγος, μας κάνουν να πιστεύουμε πολλές φορές ότι διαβάζουμε ούτε ποίημα ούτε διήγημα, αλλά κάθε σελίδα και παραμύθι. Θα λέγαμε «για μικρούς και λίγο πιο μεγάλους», δανειζόμενοι μισή φράση από την ποιήτρια Αλεξάνδρα Πλαστήρα ― το δάνειο δε συμβαίνει τυχαία, αφού ίσως οι δυο τους μοιάζουν πνευματικά συγγενείς.

Ο  μ έ γ α ς  μ υ ρ μ η γ κ ο φ ά γ ο ς

Στο Μεξικό, στο Κολοράντο, στον Αμαζόνιο, σ’ ώρες αργίας, όξ’ από δω, κάθονται και σκέφτονται τα μικρά μυρμήγκια: Γιατί να υπάρχει ο μέγας μυρμηγκοφάγος; Τι θέλει στην Αμερική το άσχετο ζώο; Κι ανήσυχα στριφογυρνούν μες τις υπόγειες, δαντελένιες φωλιές τους. Αργά ή γρήγορα θα βγουν, θ’ αρχίσουν τα τρεχάματα για το ’να και για τ’ άλλο. Πάνω στη φούρια τους, θα τα περιλάβει το ακαταλαβίστικο. Και θα τα κάνει μια χαψιά, αρσενικά, θηλυκά και παρθένα, δυάρα μη δίνοντας για τις φτωχές τους σκέψεις, αφήνοντας στη μέση όλες τους τις δουλειές.

niki2Τα μικρά πεζά της Παπαγεωργίου δεν εντάσσονται εύκολα ούτε σε χρονικότητες, αφού, ελάχιστα στοιχεία προδίδουν την εποχή στην οποία γράφτηκαν. Συγκριτικά, ελάχιστοι συγγραφείς αποπειρώνται να διηγηθούν μιαν ιστορία που μοιάζει και με αλληγορία, σε τόσο μικρή φόρμα, με αφήγηση σύγχρονη και άχρονη συνάμα. Η γραφή της, εξ’ αρχής γυναικεία, αγγίζει με ένταση όλα τα δύσκολα θέματα, αποδραματοποιώντας τα από την παιδικότητα στο γήρας, από τη ζήλια στην απώλεια. Αιχμηρά, με φαντασία και χιούμορ. Τέτοια κείμενα, μάλλον άγνωστα μέχρι σήμερα, ίσως χρειάζεται χρόνος για να αναδειχθεί η αξία τους.

Τ ο δ έ ν τ ρ ο

Επειδή ήταν πολύ αγαπημένοι ─όλη μέρα μπορούσαν να λέν' σαχλαμάρες─ χωρίς να πέφτουν απ' τα κλαριά του πανύψηλου εκείνου δέντρου, όπου είχαν ανεβεί για να 'ναι μόνοι, ανάμεσα στους ωραίους καρπούς που ακίνητοι άκουγαν, με μιαν αμείωτη και συγκινημένη σοβαρότητα. Ύστερα έπαψαν ν' αγαπιούνται, πιάσαν μιαν ατέλειωτη σοβαρή κουβέντα. Τότε, το δέντρο τους τίναξε κάτω μαζί με τους άλλους ανθρώπους. Αυτό το δέντρο δεν αστειεύεται, οι καρποί του είναι είρωνες κι αυστηροί, έχουν, εξάλλου, ειδικευτεί στη μετάφραση.

 

 



ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Laura Makabresku. Η παρουσία πτηνών και ζώων στις συνθέσεις της Πολωνής φωτογράφου είναι βασική συνιστώσα του ύφους της. 

Της Διώνης Δημητριάδου

...
Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ