pes tis kentriki

Για τη νουβέλα του Χρήστου Οικονόμου «Πες της» (εκδ. Πόλις). 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τι μπορεί να σημαίνουν για τον αναγνώστη οι άπειρες ιστορίες που ακούει ή ζει μία κούριερ κατά τη συνάντησή της με παραλήπτες και αποστολείς δεμάτων; Και πώς μια γυναίκα σε ένα ανδροκρατικό επάγγελμα αλλάζει το status quo του; Τι δηλώνει η τεφροδόχος με τη στάχτη μιας 27άχρονης που αυτή κουβαλά μαζί με τη φίλη της τη Λένα; Και πώς οι πολυάριθμες ψηφίδες σ’ αυτό το μοντάζ αποσπασμάτων μπορεί να αποτελέσει γόνιμο ανάγνωσμα;

Αυτά και άλλα συναφή ερωτήματα θέτει η νουβέλα του Χρήστου Οικονόμου, πρώτο «μεγάλο» έργο του στο κεφαλόσκαλο μιας σειράς από συλλογές διηγημάτων. Πρωταγωνίστρια είναι μία ταχυμεταφορέας, που αθροίζει ιστορίες σαν συγγραφέας σε μια χαοτική κοινωνία η οποία βουλιάζει από την πανσπερμία των πληροφοριών. Τμήματα ζωών, ξεφτίδια αντιλήψεων, μικροί διάλογοι, αποκόμματα νοοτροπιών είναι τα κομμάτια σε ένα αέναα επεκτεινόμενο παζλ, το οποίο εντέλει καταλήγει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε η αφήγηση, στον θάνατο.

Το πρώτο, λοιπόν, υποσυνείδητο συμπέρασμα, που δεν μοιάζει καθόλου αισιόδοξο καίτοι ρεαλιστικό, είναι ότι όλα, τα καλά και τα κακά, τα μεγάλα και τα μικρά, οι λόξες και οι φιλοδοξίες, οι καλοσύνες και οι αυταπάτες θα καταλήξουν στη γη ή στον αέρα, ανάλογα με τον τρόπο εξόδου, την ταφή ή την καύση. Το μικρό μας σαρκίο, με τις λύπες και τις χαρές του, με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες, με τις τρέλες και τις ορθοπραξίες, θα καταλήξει χώμα ή στάχτη, κλεισμένο σε έναν τάφο ή σε ένα «βάζο από πλεξιγκλάς». Είναι μια ματαιότητα που σκεπάζει τα πάντα; Είναι η ζωή που δεν χαρίζει κάστανα; Είναι ο Χρήστος Οικονόμου πεισιθάνατος ή πεσιμιστής;

Η μορφή της αφηγήτριας, με όλα όσα συναντά και στα οποία συναινετικά καταφάσκει (όχι συμφωνεί), όσο κι αν παραξενεύεται σε κάθε αλλόκοτη συνάντηση, οδηγεί στο δεύτερο συμπέρασμα που απορρέει από τη σύγκλιση του θανάτου με τη ζωή. Κι αυτό είναι η ανεκτικότητα...

Μάλλον όχι. Η μορφή της αφηγήτριας, με όλα όσα συναντά και στα οποία συναινετικά καταφάσκει (όχι συμφωνεί), όσο κι αν παραξενεύεται σε κάθε αλλόκοτη συνάντηση, οδηγεί στο δεύτερο συμπέρασμα που απορρέει από τη σύγκλιση του θανάτου με τη ζωή. Κι αυτό είναι η ανεκτικότητα, όχι μόνο επειδή οι πολυάριθμοι, φευγαλέοι και περιστασιακοί χαρακτήρες είναι ένα ετερόκλιτο σύνολο με φυγόκεντρες τάσεις και πορείες, αλλά κι επειδή όλα τα συμβάντα της ζωής είναι μικρά, είναι ανούσια, είναι παραξενιές που δεν μπορούν και δεν πρέπει να ανατινάζουν το μεγάλο, την ίδια τη μαγεία και τη χαρά να συναντάει κανείς ανθρώπους, με τη δική τους οπτική, τη δική τους τρέλα, τη δική τους ιδιοσυγκρασία.

Η ανεκτικότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει ούτε συμφωνία ούτε παραίτηση μπροστά στη σχετικότητα και τη ματαιότητα των πάντων. Η κούριερ ακούει, συχνά δεν μιλά, επεξεργάζεται όσα μαθαίνει, ενίοτε σχολιάζει και πολλές φορές ενεργεί με ανθρωπιά κι ελπίδα. Βοηθά απλά όσους έχουν ανάγκη, όταν τυχαίνει να βρεθεί δίπλα τους, επιστρέφει στο σπίτι του άλλου από έγνοια για τυχόν δυσάρεστες εξελίξεις, στοχάζεται αν πρέπει να παρέμβει κι ελπίζει ότι η αλλαγή είναι μια δύναμη που ανεπαίσθητα κρατά τον άνθρωπο όρθιο και ζωντανό, αλλά και εμποδίζει την εντροπία του κόσμου.

Η ανεκτικότητα, όμως, μπορεί να λογιστεί ως παθητική στάση, αν δεν συνοδεύεται από την αγάπη. Και το μότο που υπονοείται στον τίτλο και εμφανίζεται συχνά σε όλη τη νουβέλα, το «Πες της σ’ αγαπάω πολύ και δεν θα το ξανακάνω», έρχεται αρμονικό ρεφραίν και άνετο συμπέρασμα να οδηγήσει τη σκέψη σ’ αυτή τη βασική συνιστώσα της ζωής, πριν οδηγηθεί στον θάνατο, ή μάλλον επειδή θα οδηγηθεί στον θάνατο. Η ίδια η φράση, η οποία κάποια στιγμή εντάσσεται στα δραματικά συμφραζόμενα, συνδέει στο ίδιο κομπολόι την αγάπη, τη συγχώρεση και την αλλαγή. Αγαπώ σημαίνει αναγνωρίζω τα λάθη μου, ζητώ συγχώρεση και αντίστοιχα συγχωρώ σε ανάλογες περιπτώσεις. Ζητώ συγνώμη σημαίνει αντίστοιχα ότι υπόσχομαι να μην «το ξανακάνω», να αλλάξω συμπεριφορά και να σεβαστώ τον άλλο που πλήγωσα. Η απάντηση, λοιπόν, στον αναπόδραστο θάνατο, στις μικρότητες και στις τρέλες της ζωής, στα ψυχολογικά προβλήματα που ταλανίζουν το άτομο είναι η αγάπη.

Αγαπώ σημαίνει αναγνωρίζω τα λάθη μου, ζητώ συγχώρεση και αντίστοιχα συγχωρώ σε ανάλογες περιπτώσεις. Ζητώ συγνώμη σημαίνει αντίστοιχα ότι υπόσχομαι να μην «το ξανακάνω», να αλλάξω συμπεριφορά και να σεβαστώ τον άλλο που πλήγωσα. Η απάντηση, λοιπόν, στον αναπόδραστο θάνατο, στις μικρότητες και στις τρέλες της ζωής, στα ψυχολογικά προβλήματα που ταλανίζουν το άτομο είναι η αγάπη.

Ο Χρήστος Οικονόμου δεν κάνει κήρυγμα, όπως δεν έκανε και στα προηγούμενα έργα του. Αφήνει το ποτάμι με τα δεκάδες κυματάκια να βρέχει τον αναγνώστη, του δείχνει στο τέλος τον καταρράκτη και του υποβάλλει την ιδέα ότι ο ένας για τον άλλο, μέσα στον στροβιλισμό της καθημερινότητας, μπορεί να είναι η διαρκής απάντηση σε ό,τι μας περιβάλλει και συχνά μας υπερβαίνει.

polis pes tisΤο κείμενο είναι γραμμένο με την τεχνική του μοντάζ, όπου οι ποικίλες ιστορίες συνδέονται με απότομα cut σε μια συνειρμική γραμμή. Η ροή είναι αλματώδης, με κέντρο την αφηγήτρια και τις νοητικές της συνάψεις και χάσματα. Σαν χειρίστρια μαριονετών περιφέρει τα χέρια της κουνώντας τις κούκλες της, άλλοτε με δάκρυ κι άλλοτε με γέλιο· ταυτόχρονα είναι και δέκτρια των ερεθισμάτων που φτάνουν στα ακροδάχτυλά της, ή μάλλον στα αυτιά και στα μάτια της. Είναι συλλέκτρια ιστοριών και καταγραφέας ψηγμάτων ζωής, κι επομένως ένας είδος συγγραφέως που αφομοιώνει (ή δεν αφομοιώνει) αισθητηριακά και νοητικά δεδομένα και τα μεταφέρει με δικαιοσύνη, με απόσταση και σεβασμό, στους αποδέκτες της. Μια τέτοια ακροάτρια είναι και η φίλη της, η κομμώτρια Λένα, η οποία ακούει, σχολιάζει, γελά μέχρι δακρύων, συζητά κ.λπ., ένα είδος ενδοκειμενικού αναγνώστη, που λειτουργεί άλλοτε κοντύτερα στην αφηγήτρια κι άλλοτε κοντύτερα στον αποδέκτη του βιβλίου.

Τελικά, πού συγκλίνουν οι άπειρες μικροτραγωδίες του βίου; Στη μεγάλη τραγωδία ή στη συγχώρεση; Στον θάνατο ή στην αγάπη; Πού οι τραγωδίες συναντάνε το αχαλίνωτο γέλιο; Πού η πολυφωνία των ιστοριών τους και των ανθρώπων, οι οποίοι περνοδιαβαίνουν γύρω μας, συναντάνε τη γραφή; Και είναι αυτή ικανή να σηκώσει τη συγκίνηση πάνω από την παρατακτική συσσώρευση των μικρών πολύχρωμων κομματιών ενός πελώριου παζλ; Ο Χρήστος Οικονόμου, με φιλοσοφική διάθεση, χωρίς ωστόσο να απογειώνεται ούτε σπιθαμή από την πραγματικότητα, με ατάκες που έρχονται σαν επωδοί, με εναλλαγή ευτράπελων και σκληρών καταστάσεων, απλώνει τη ζωή του καθενός μπροστά μας για να δώσει διχαλωτή διέξοδο στο δίλημμα του ανθρώπου, πένθος ή αγάπη;


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Σ’ ένα ζαχαροπλαστείο, στα Καμίνα, ο ιδιοκτήτης μιλούσε στο τηλέφωνο μ’ ένα Λιτσάκι. “Ναι, ρε Λιτσάκι, είμαι ρομαντικός και πολύ μάλιστα. Αλλά τι να κάνουμε όλη νύχτα στην παραλία; Να κοιτάμε τον ουρανό ψηλά και να λέμε τι άσπρο που είναι το φεγγάρι σα κουραμπιές;”
[…]
Σ’ ένα φροντιστήριο, στο Σχιστό, άκουσα από μια ανοιχτή πόρτα κάποιον να φωνάζει: “Βρε Στεφανίδη, βρε λεβέντη μου, θα πηδήξω απ’ το παράθυρο βρε. Είναι δυνατόν να μου λες ότι μηδέν συν μηδέν κάνει δύο μηδέν;”»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ