skampardonis kentriki

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη «Ήλιος με ξιφολόγχες» (εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Γιώργου Σκαμπαρδώνη ξεκινάει άκρως δελεαστικά. Εν έτει 1931 μια τυχαία φωτιά σε χαμοκέλα της Θεσσαλονίκης όχι μόνο απανθρακώνει τον ένοικό της, αλλά και αποκαλύπτει ένα θαμμένο πτώμα στο χωμάτινο δάπεδο του υπογείου της. Έτσι σερβίρεται στο πιάτο μας ένα πολυεπίπεδο παστίτσιο, με μια στρώση αστυνομικό μυστήριο (ποιοι είναι αυτοί οι δύο και ποιος είχε σκοτώσει τον δολοφονημένο;), μια στρώση μυθιστόρημα εποχής (ο μεσοπόλεμος στη Θεσσαλονίκη, μετά την έλευση των προσφύγων και λίγα χρόνια πριν από τη δικτατορία του Μεταξά) και τέλος μια στρώση πολιτικός και κοινωνικός αναβρασμός με διασταυρούμενα πυρά και συγκρούσεις ομάδων μέσα στα σπλάχνα μιας πόλης 260.000 κατοίκων.

Με όχημα τη σαγηνευτική αφήγησή του και τη διασπορά λειτουργικών λεπτομερειών σε όλο το μήκος και πλάτος του κειμένου, ο συγγραφέας τοιχογραφεί όλη τη σαλονικιώτικη κοινωνία της δεκαετίας του ’30, από τα μέγαρα και τα ακριβά ξενοδοχεία έως τις παραγκουπόλεις και τα μαγαζάκια, από τον καθηγητή Μανόλη Τριανταφυλλίδη μέχρι την Αεροπορία που συγκροτείται σε ξεχωριστό σώμα. Αυτό το πλούσιο παντεσπάνι είναι αρκετά γερό, ώστε να κουβαλήσει τις πολιτικές ζυμώσεις που περισφίγγουν την κύρια ιστορία. Βασιλόφρονες εναντίον Βενιζελικών, ντόπιοι εναντίον επήλυδων προσφύγων, κομμουνιστές εναντίον αστών αλλά και αρχειομαρξιστές εναντίον κομμουνιστών, εθνικιστές εναντίον Εβραίων, παρακρατικοί και αστυνομία εναντίον Αριστερών, ξένες δυνάμεις κ.λπ. Η αίσθηση που δίνεται είναι ότι όλοι εχθρεύονται όλους σε ένα ρευστό τοπίο κοινωνικών αλλαγών και πολιτικών συγκρούσεων, σε μια δημοκρατία χλωμή και ασθενική.

Με όχημα τη σαγηνευτική αφήγησή του και τη διασπορά λειτουργικών λεπτομερειών σε όλο το μήκος και πλάτος του κειμένου, ο συγγραφέας τοιχογραφεί όλη τη σαλονικιώτικη κοινωνία της δεκαετίας του ’30, από τα μέγαρα και τα ακριβά ξενοδοχεία έως τις παραγκουπόλεις και τα μαγαζάκια...

Στο κέντρο της αστυνομικής διερεύνησης βρίσκεται ο ταγματάρχης Γόρδιος Κλήμεντος, ευνοούμενος του Υπουργού Αλέξανδρου Θάννα (βλ. Ζάννα), άκρως εκπαιδευμένος στην αντικατασκοπία –και γι’ αυτό στο μικροσκόπιο των ανωτέρων του– κι ερωτευμένος με την κόρη πλούσιου καπνοβιομήχανου της Θεσσαλονίκης. Ο πυρήνας των δύο νεκρών, εκ των οποίων ο ένας χαφιές του Κλήμεντου κι άλλος στέλεχος του ΚΚΕ, ανοίγεται στις γενικότερες συνθήκες και εξελίξεις, που φτάνουν στη βία, την προδοσία, τον υπόκοσμο και τις υπόγειες διαδρομές πολιτικών και χρήματος. Κι από εκεί το άνοιγμα του διαβήτη φτάνει στα τρία Ε (“Εθνική Ένωσις «Ελλάς»”), μια οργάνωση Ελλήνων Χριστιανών, που επιτίθεται τόσο στους Εβραίους της πόλης όσο και στους Αριστερούς, με την ανοχή και την έμμεση βοήθεια της βενιζελικής κυβέρνησης.

Αναπνέουμε τον αέρα του «Ιδιώνυμου» κατά των κομμουνιστών (το οποίο ψηφίστηκε το 1929) και την άνοδο των φασιστικών ομάδων υπό την καθοδήγηση της Ιταλίας, οι οποίες ακόμα δεν έχουν επιδείξει αντιεβραϊκές συμπεριφορές –μάλιστα στους κόλπους τους υπάρχουν μεγαλοσχήμονες Εβραίοι όπως ο Μοδιάνο–, αλλά και των εθνικιστικών οργανώσεων που δεν θέλουν να αφήσουν τους εξαθλιωμένους πρόσφυγες βορά στις ορέξεις των Κομμουνιστών και των ρουβλοδίαιτων σωματείων τους.

Το αστυνομικό μυστήριο έχει μπει για να γίνει ατμομηχανή των πολιτικών και κοινωνικών βαγονιών της εποχής. Η σύνδεσή του με το υπόλοιπο πλαίσιο φαινομενικά ευσταθεί, αλλά στην πράξη προκαλεί δομικές αποσυγκολλήσεις, αφού η τελική διαλεύκανση του εγκλήματος δεν δένει –σε μια αναγκαία κορύφωση– με τη λοιπή κοινωνικοπολιτική κατάληξη.

Όπως προείπα, η εξιχνίαση του φόνου οδηγεί επαγωγικά στο ευρύτερο τοπίο του μεσοπολέμου και συγκεκριμένα στο Κάμπελ, την εβραϊκή συνοικία που τον Ιούνιο του 1931 κάηκε από τα επιτιθέμενα πλήθη ακροδεξιών και άλλων, που έβλεπαν τους Εβραίους ως εμπόδιο σε μια χριστιανική Θεσσαλονίκη, η οποία θα αφομοιώσει και θα δώσει χώρο στους –μόλις πριν από επτά χρόνια αφιχθέντες– Μικρασιάτες πρόσφυγες. Το αστυνομικό μυστήριο έχει μπει για να γίνει ατμομηχανή των πολιτικών και κοινωνικών βαγονιών της εποχής. Η σύνδεσή του με το υπόλοιπο πλαίσιο φαινομενικά ευσταθεί, αλλά στην πράξη προκαλεί δομικές αποσυγκολλήσεις, αφού η τελική διαλεύκανση του εγκλήματος δεν δένει –σε μια αναγκαία κορύφωση– με τη λοιπή κοινωνικοπολιτική κατάληξη. Με άλλα λόγια, η αστυνομική ιστορία δεν προσφύεται τόσο οργανικά στον αναβρασμό που υποτίθεται ότι αντανακλά.

patakis skampardonis ilios me ksifologxesΑυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι η τοιχογραφία ενός συγκεκριμένου χωροχρόνου, της Θεσσαλονίκης του 1931, με όλα τα χρώματα από την παλέτα του Γ. Σκαμπαρδώνη, συστήνει όντως ένα ευχάριστο κι ενδιαφέρον ανάγνωσμα. Μυούμαστε στον χώρο και τον χρόνο της εποχής με έντονες πινελιές, αλλά συνάμα βλέπουμε στον καθρέφτη τού τότε το τώρα. Η ιστορία και το ιστορικό μυθιστόρημα υπό την ευρεία του έννοια είναι ένα ενεργό παρελθόν όσο τροφοδοτεί τη σκέψη μας για το παρόν. Κι ο μυθιστοριογράφος έμμεσα και λογοτεχνικώς λοξά υποδηλώνει το σήμερα με αναγωγές που ξεκινούν από τον μεσοπόλεμο: εθνικιστές που προσπαθούν με λοστούς και γροθιές να διώξουν τους αλλοδαπούς (τους Εβραίους), οι διαφορές και οι εσωτερικές συγκρούσεις των Αριστερών (κομουνιστών και αρχειομαρξιστών), το ρούβλι που έρχεται να χρηματοδοτήσει φίλιες δυνάμεις κ.λπ.

Αν δούμε το βιβλίο από το χρονικό παρατηρητήριο του 2023, τόσο από τη σκοπιά του συγγραφέα που το έγραψε όσο και από τη μεριά του αποδέκτη που το διαβάζει, δεν θα ήταν άσκοπο να συνδέσουμε το 1931 με το σήμερα. Το ρευστό μωσαϊκό του προσκηνίου και του παρασκηνίου, οι διαμάχες και ο αναβρασμός, η φτώχια, οι πολιτικές ξιφομαχίες και η ξιφολόγχη ως σύμβολο της πολεμοχαρούς εθνικισμού αντανακλά έμμεσα την Ελλάδα της δεκαετίας του 2010. Ο σημερινός αναγνώστης δεν σερφάρει απλώς μέσα στα κύματα μιας φουρτουνιασμένης Θεσσαλονίκης του μεσοπολέμου, αλλά βλέπει τεθλασμένα την εποχή μας, όπου η κρίση έφερε στην επιφάνεια τις ακρότητες της πολιτικής ζωής και των διαπροσωπικών σχέσεων.

Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης απλώνει τα αφηγηματικά δίχτυα του σε άπειρα δρομάκια, με συσσωρευμένες λεπτομέρειες και ειδικούς όρους, από τις μηχανές της εποχής έως τη μόδα στα ρούχα κ.λπ., να κάνουν πολύ ζωντανό το μυθιστορηματικό σκηνικό. Η μαεστρία του είναι προφανής και αξιοσημείωτη, όσο κι αν δεν λείπει η υπερβολή στη χρήση τους, αφού ειδικά στις γρήγορες ατάκες των διαλόγων δίνονται περιττές πληροφορίες, οι οποίες αλλοιώνουν τη φυσικότητα του λόγου. Τελικά, όλα αυτά δεν μειώνουν τη μαγεία της ατμόσφαιρας, που μυεί τον αναγνώστη στον μεσοπόλεμο και την πολυπολιτισμική συμπρωτεύουσα.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη). 

Απόσπασμα από το βιβλίο:

«Βράδιασε σχεδόν και ψιλοβρέχει. Η μισοσκότεινη περιοχή στα Λαδάδικα […] μπαίνει στον δικό της ρυθμό. […] μυρεψοί, αργυραμοιβοί, τυροκόμοι, ψιλικατζήδες, αλλαντοπώληδες, στραγαλατζήδες, χαρτοπώληδες έχουνε φύγει εδώ και καμιά ώρα για τα σπίτια τους. Τώρα στα στενοδρόμια κυκλοφορούν μούτρα, αιμοσταγείς φάτσες, μαχαιροβγάλτες που περπατούν σύρριζα στους τοίχους και κοιτάζουν μοχθηρά, μικροαπατεώνες που αναζητούν επαρχιακά κορόιδα. Και δράκοι, ύαινες, φουκαράδες και τσακάλια της νύχτας […] Μεσόκοπες γυναίκες, στημένες στις γωνιές, τσακισμένες, κρατώντας μισοεξαρθρωμένες ομπρέλες ψάχνουν για πελάτες. Ηλικιωμένοι σκυφτοί ομοφυλόφιλοι σταμπάρουν λοξοπατώντας φαντάρους και ναύτες».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Κιοσσέ «Τσιγάρο βαρ;» (εκδ. Μεταίχμιο) και του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Oι διαφορετικές όψεις της ελληνικής επαρχίας. Κεντρική εικόνα: © Frederic Boissonnas.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

«Διακοπές στην Αβησσυνία» της Ελίζας Παναγιωτάτου (κριτική) – Ταξίδι στο βάθος του εαυτού και του οικογενειακού παρελθόντος

Για το μυθιστόρημα της Ελίζας Παναγιωτάτου «Διακοπές στην Αβησσυνία» (εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: © Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Βρίσκονται εκεί έξω. Περπατούν στους ίδιους δρόμους μ’ εμάς, αναζητώντας ωσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κώστας Καλτσάς, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο συγγραφέας και μεταφραστής Κώστας Καλτσάς, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 35ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον συγγραφέα και μεταφραστή Κώστα Καλτσά, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματός του «Νικήτρια σκόνη» (εκδ. Ψυχογιός). Η συζήτηση θα μεταδοθεί ζωντανά, ...

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

«Τι συμβαίνει με τα ψυχεδελικά; Ταξίδια και δράκοι, μύθοι και αλήθειες» – συζητήσεις στη Στέγη χωρίς λογοκρισία

Συζητήσεις για την ελληνική κοινωνία, χωρίς λογοκρισία: Στις 25 Απριλίου στη Μικρή Σκηνή της Στέγης συζήτηση για LSD / Ψυχεδέλεια / Μανιτάρια / Θεραπεία / Ψυχική Υγεία / Microdosing.

Επιμέλεια: Book Press

Το Society Uncensored της Στέγης του Ιδρύματος ...

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ