exarxia 1985

Για το μυθιστόρημα της Μαρίας Μαυρικάκη «Εξαρτάται – Μια ιστορία ζωής δίπλα στην εξάρτηση» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πλατεία Εξαρχείων 1985 © φωτογραφία Γιώργος Νικολαΐδης.

Γράφει η Έλενα Χουζούρη

Πώς εξοικονομείς μια μέγιστη απώλεια; Πώς αναμετράσαι με το πένθος; Πώς διαχειρίζεσαι αναμνήσεις μιας πορείας καταστροφής και θανάτου που σε θέτουν μπροστά σε πιθανές ενοχές και διαδρομές χωρίς απαντήσεις; Η Μαρία Μαυρικάκη επέλεξε τον τρόπο της γραφής, της λογοτεχνίας, για να αποφορτίσει το πένθιμο γαϊτανάκι που της προκάλεσε η πορεία προς τον θάνατο του, εξαρτημένου από τα ναρκωτικά, αδελφού της αφενός, και, αφετέρου για να στείλει ένα μήνυμα σε όσους αυταπατώνται ότι μπορεί να υπάρξει ένα φως σε αυτό το μακάβριο τούνελ.

Παρά το συναισθηματικό όμως βάρος που εκ των πραγμάτων προκαλεί ένα τέτοιο γεγονός, η Μαυρικάκη απέφυγε, και ορθά, να το εκβάλλει στις αυτοβιογραφικές σελίδες του μυθιστορήματός της, σεβόμενη τη λογοτεχνία που θέλησε να διακονήσει. Επέλεξε λοιπόν την οδό του πολυφωνικού μυθιστορήματος, ο οποίος τη βοηθά να πάρει αποστάσεις από το βαρυφορτωμένο της βίωμα υποδυόμενη πολλαπλούς ρόλους, με πολλαπλά προσωπεία. Έτσι στο πολυφωνικό αυτό μυθιστόρημά της, επτά διαφορετικές αφηγηματικές φωνές, μιλούν σε πρωτοπρόσωπο λόγο και, ψηφίδα την ψηφίδα, αφήγηση την αφήγηση, προσπαθούν να σκιαγραφήσουν τόσο το προφίλ του μοιραίου κεντρικού αντι-ήρωα, όσο και να σχεδιάσουν τις διαδρομές που εκείνος ακολουθεί από τις πρώτες επαφές του με την παραβατικότητα, έως τον τελικό αφανισμό του.

Στο πολυφωνικό αυτό μυθιστόρημά της, επτά διαφορετικές αφηγηματικές φωνές, μιλούν σε πρωτοπρόσωπο λόγο και, ψηφίδα την ψηφίδα, αφήγηση την αφήγηση, προσπαθούν να σκιαγραφήσουν τόσο το προφίλ του μοιραίου κεντρικού αντι-ήρωα, όσο και να σχεδιάσουν τις διαδρομές που εκείνος ακολουθεί από τις πρώτες επαφές του με την παραβατικότητα, έως τον τελικό αφανισμό του.

Η αδελφή, φύλακας-άγγελος Ρία, ο αυθεντικός ροκάς Γεράσιμος, ο ξάδελφος, ναυτικός Γαβρίλος, ο επαρχιώτης Γαρύφαλος, η ερωτευμένη Τούλα, ο φλιπεράκιας Αρίστος, ο γιατρός Γρηγόρης. Κάθε αφηγητής/αφηγήτρια «μιλάει» με το ιδιόλεκτο της κοινωνικής κατηγορίας στην οποία ανήκει ή της σχέσης που έχει με τον βασικό πρωταγωνιστή. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις είναι εντυπωσιακό το πόσο η συγγραφέας κατορθώνει να μιμηθεί τις εκφράσεις τους. Ανάμεσα σε αυτές τις φωνές, η Μαυρικάκη, εμβολίζει και εκείνη του αντι-ήρωα της, που μοιάζει σαν να συνομιλεί με όλες τις φωνές που αναφέρονται σε αυτόν. Δημιουργείται έτσι μια κυκλική αφήγηση που παραπέμπει σε αρχαίο χορό με κορυφαία φωνή, εκείνη της Ρίας, της αδελφής του Άκη, ο οποίος είναι το τραγικό πρόσωπο.

Ο μυθιστορηματικός χρόνος διακτινίζεται μέσα από τις αφηγήσεις των επτά προσώπων συν του Άκη. Όσο για τη Ρία, εκτός του ότι επιφορτίζεται το βάρος της αφήγησης αφού ξεκλειδώνει τα μυστικά της καταστροφικής πορείας του εξαρτημένου αδελφού, παράλληλα, καταθέτει την προσωπική της ιστορία ενηλικίωσης και ωρίμανσης δίπλα του. Μια ιστορία προσωπικής εσωτερικής οδύνης, ενοχών, αντιφατικών συναισθημάτων, και τελικά παραδοχής και συμφιλίωσης με το αναπότρεπτο γεγονός της απώλειας, του θανάτου. Ταυτόχρονα, τόσο η Ρία –κυρίως– όσο και οι άλλοι που συνθέτουν το αφηγηματικό παζλ αναβιώνουν και την ατμόσφαιρα των δεκαετιών τις οποίες διασχίζει ο Άκης, από τις πρώτες απόπειρας παραβατικότητας στα χρόνια της αθώας ακόμη νιότης του, έως το πλήρες και αμετάκλητο βύθισμά του στην καταστροφή και στον αφανισμό που επιφέρουν τα ναρκωτικά.

Μια ιστορία προσωπικής εσωτερικής οδύνης, ενοχών, αντιφατικών συναισθημάτων, και τελικά παραδοχής και συμφιλίωσης με το αναπότρεπτο γεγονός της απώλειας, του θανάτου.

Η αυλαία ανοίγει στην Αθήνα των πρώτων μεταπολιτευτικών χρόνων, όπου το να δοκιμάσεις οτιδήποτε που θα σου έδινε την αίσθηση της ελευθερίας –η δικτατορία είχε αφήσει πολλά απωθημένα στην νεολαία– ήταν απολύτως μέσα στο πνεύμα της εποχής. Ένας μεταχρονολογημένος Μάης του ’68 στα καθ’ ημάς. Δεν ήταν τότε λίγοι που άρχισαν με τον λεγόμενο «μπάφο», κοινώς χασίσι. Ο Άκης του μυθιστορήματος είναι ανάμεσά τους. Κάποιοι την επόμενη δεκαετία, όταν οι επαναστατικοί ή επαναστατίζοντες ορίζοντες είχαν αρχίσει να στενεύουν απελπιστικά ανακάλυψαν την... sister morphine και όχι μόνον στη μουσική των Rolling Stones.

patakis mavrikaki eksartataiΑπoκεί και πέρα η Αθήνα αλλάζει σταδιακά όψη. Στο παιχνίδι μπαίνουν χοντρά, έμποροι και βαποράκια. Οι γωνιές των Εξαρχείων γεμίζουν σκιές και συνθήματα στους τοίχους, του τύπου «Οι μπάτσοι πουλάν την ηρωίνη». Στο μυθιστόρημα, πάντα μέσα από τις κυκλικές αφηγήσεις, εμφανίζονται καινούργιες λέξεις που σηματοδοτούν καινούργιους χώρους, όπως «18 άνω», «Δώδεκα βήματα», «ΚΕΘΕΑ», «ΟΚΑΝΑ», Δημόσιο Ψυχιατρείο, ναρκομανείς Ανώνυμοι, Νι Άλφα, κλινικές απεξάρτησης, νοσοκομεία, EKAB. Τις σελίδες του μυθιστορήματος τις διατρέχει η ροκ μουσική των δεκαετιών 1970 και 1980, η οποία εμφανίζεται ως ένα είδος ηχητικού εικονοστάσιου για τον Άκη, τον Γεράσιμο, τη Ρία, σαν συνδετικός κρίκος εκείνων των εποχών και των γεγονότων που τις συγκροτούν ή σαν ένα είδος μυστικής επικοινωνίας ανάμεσα στην μητρική φιγούρα της αδελφής με τον πολυεξαρτημένο αδελφό. Δεν είναι τυχαία η συχνή μνημονική επίκληση της Ρίας σπουδαίων ροκ συγκροτημάτων, όπως Jethro Tull, Talking Heads, Doors , Rolling Stones, Black Sabbath, Guns ’N’ Roses καθώς και εμβληματικών ρόκερς όπως ο Rory Galacher και ο Erik Clapton.

Στο τέλος του μυθιστορήματος η συγγραφέας εγκαταλείπει τα αφηγηματικά της προσωπεία και καταθέτει, με περισσότερο συγκινησιακό λόγο, το πώς η οδυνηρή αυτή περιπέτειά της έφτασε να μεταπλαστεί σε λογοτεχνία, σαν ένα είδος κάθαρσης και συμφιλίωσης με την απώλεια του αδελφού. Ένα έντιμο, ειλικρινές αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, χωρίς συναισθηματικές κορόνες, για ένα εξαιρετικά δύσκολο θέμα.


 Η ΕΛΕΝΑ ΧΟΥΖΟΥΡΗ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταίο της μυθιστόρημα, «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

Μιλάει η Ρία

«Δεν άλλαξα ποτέ στάση. Διαπραγματευόμουν μαζί σου την δική μου φαντασίωση και γινόμουν βαθιά αντιπαθής. Ήθελα να σφραγίσω τα αυτιά μου με κερί να μη σε ακούω, να γίνω εγώ ο Οδυσσέας, αφού εσύ υπέκυπτες στις Σειρήνες. Κάθε φορά η ίδια αντίδραση, αποκύημα μιας ελπίδας που παρέμενε φρούδα. Έκανα αγώνα να συγκρατηθώ. Στο παρελθόν, αν μου ζητιάνευαν στον δρόμο πρεζάκια, γύριζα αλλού το πρόσωπο μου. Τελευταία τους απαντούσα απότομα, μέχρι που έβριζα κιόλας. “Μια βοήθεια κοπελιά, ένα εισιτήριο…” πρόλαβε να πει ο ανυποψίαστος. Τον ανάγκασα να αφήσει το ποίημα μισοτελειωμένο. Απομακρύνθηκε βλαστημώντας. “Μάζεψε το στόμα σου, κακομοίρη” συνέχισα τις τσιρίδες. Δε μου περίσσευε ίχνος συμπάθειας για τους ομοίους σου. Ήθελα να πάψουν να βγαίνουν στη ζήτα με την κλαψοφωνή τους. Είχα μπουχτίσει από ψέματα. Τα ψέματά σου ατελείωτα. Ευρηματικά, αφελή, αναμενόμενα, αστεία, αχρείαστα. Πουλούσες και αγόραζες κόσμο, πολλές φορές και εμένα».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Παρουσίαση βιβλίου-εκδήλωση: «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050;» του Γιώργου Σιακαντάρη

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου παρουσιάζεται το νεο βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Τι δημοκρατίες θα υπάρχουν το 2050; – Μεταδημοκρατία, μεταπολιτική, μετακόμματα» (εκδ. Αλεξάνδρεια) στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων.

Επιμέλεια: Book Press

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια σας προσκαλούν στην παρο...

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ