pasxos 2

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Γιάννη Πάσχου «Το χρονικό ενός δυσλεκτικού» (εκδ. Περισπωμένη).

Του Νίκου Ξένιου

Το χρονικό ενός δυσλεκτικού του Γιάννη Πάσχου (εκδ. Περισπωμένη) θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αυτοβιογραφική νουβέλα, όμως κατ’ ουσίαν είναι μια ανάλαφρη καταγγελία κατά της μικρόνοιας. Ο κόσμος για το παιδί-Γιάννη είναι ένας κόσμος ήχων και εικόνων, ένα πληρέστατο σύμπαν γεμάτο έμπνευση και καλπάζουσα φαντασία από το οποίο απουσιάζουν επιδεικτικά τα γράμματα. Στις ποικίλες παρουσιάσεις του βιβλίου δόθηκε μεγάλη έμφαση στον βασανισμό και την περιθωριοποίηση που υφίσταται ένα δυσλεκτικό παιδί, ιδιαίτερα σε εποχές και τόπους όπου η επιστήμη δεν έχει ακόμη δώσει τα φώτα της. Ισχυρίζομαι, ωστόσο, ότι η πεμπτουσία του βιβλίου αυτού δεν είναι η παράθεση των προβλημάτων που αντιμετώπισε ο συγγραφέας ως απόπειρα ηρωοποίησής του: αντιθέτως, πρόκειται για μια ρεμβαστική αναπόληση μιας εξόχως δύσκολης ενηλικίωσης.

Ο Γιάννης Πάσχος, μη έχοντας συνειδητοποιήσει την ιδιαιτερότητά του, ελάχιστα ενοχικός γι’ αυτήν, δυνατός ως ιδιοσυγκρασία και, κυρίως, μαχητικός σε όλα τα επίπεδα, διαγράφει μια πορεία δημιουργικής φαντασίας που αντιπαλαίει τις αντιξοότητες και εκπλήσσει με την πρωτοτυπία της. Ανεπίδεκτος στα κολυβογράμματα του σχολείου, επινοεί ως παιδί χίλιους δυο τρόπους ώστε να επιβάλει την παρουσία του: και είναι η φήμη του μια Ηροστράτειος φήμη, μια ιδιάζουσα περίπτωση άξια μελέτης, μια συναρπαστική ατομικότητα που, από τις επάλξεις της, γίνεται φωνή ένστασης όλων των «ιδιαίτερων» και όλων των «διαφορετικών» του κόσμου ετούτου, ενάντια στη σοβαροφάνεια και το δήθεν που μαστίζει τη ζωή μας.

Με σύμμαχό του τη μητέρα του και γαλουχημένος με αυτοαποδοχή, το παιδί-πρωταγωνιστής της νουβέλας έχει την απαιτούμενη σκευή όχι μόνο για να επιβιώσει σ’ έναν κόσμο που περιγράφεται με γράμματα, αλλά και να βάλει αυτά τα γράμματα σε μια νέα σειρά.

Γιατί, πρέπει να το παραδεχτούμε, είναι σπάνιο ένας αναγνωρισμένος καθηγητής πανεπιστημίου και διακεκριμένος λογοτέχνης να κάνει, εκ των υστέρων, μια τέτοια δήλωση δυσλεξίας, χωρίς αυτό να εγκλείει και μια πρόθεση σαρκασμού του στείρου ακαδημαϊσμού, της ανορεξικής επιστημοσύνης, της ανοργασμικής παραγωγής των γραφιάδων. Οι ιστορίες που για άλλους ήταν εξωφρενικές ήταν, για το παιδί-Γιάννη, αυτονόητες. Αυτό από μόνο του συνιστά το πρώτο βήμα αντίστασης. Με σύμμαχό του τη μητέρα του και γαλουχημένος με αυτοαποδοχή, το παιδί-πρωταγωνιστής της νουβέλας έχει την απαιτούμενη σκευή όχι μόνο για να επιβιώσει σ’ έναν κόσμο που περιγράφεται με γράμματα, αλλά και να βάλει αυτά τα γράμματα σε μια νέα σειρά. Και, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να διαπιστώσει και από τα υπόλοιπα κείμενά του, η αναδιάταξη των στοιχείων της πραγματικότητας σε μια νέα πραγματικότητα (ενδο-λογοτεχνική) είναι κατ’ ουσίαν το επίτευγμα της λογοτεχνίας του Πάσχου.

Να γίνω πιο συγκεκριμένος: οι μουντζούρες, τα σβησίματα, οι περισπωμένες στις προπαραλήγουσες και τα κοκκινάδια των διορθώσεων των δασκάλων, η απελπισία των πρώτων χρόνων του δημοτικού σχολείου, η απαξίωση από τους στενόμυαλους, ανεγκέφαλους δασκάλους και η έλλειψη ευαισθησίας πολλών ανθρώπων, η κειμενοκεντρική αντίληψη περί ευφυίας που κατέτρυχε (και κατατρύχει) το ελληνικό σχολείο αυτόν τον «θάλαμο των αερίων απενεργοποίησης, αφυδάτωσης και αποστείρωσης», όλος αυτός ο λογιωτατισμός που συνιστά τη γάγγραινα της νεοελληνικής πνευματικής ζωής, όλο αυτό το βασανιστήριο γίνεται, για το ιδιαίτερο αυτό παιδί, παράγοντας χειραφέτησης και εφαλτήριο προόδου. Συντρέχουσας και της τύχης, το τέλος της ανωφέρειας τούτης τον βρίσκει φοιτητή στο πανεπιστήμιο, όσο κι αν αυτό ακούγεται αντιφατικό. Και η ιστορία του συνεχίζεται με όλες τις ακαδημαϊκές δάφνες, τα συνέδρια και την ευρύτερη αποδοχή που ουδείς θα φανταζόταν, αναλογιζόμενος την αφετηρία της διαδρομής. Διαύγεια, καθαρότητα στις δηλώσεις, αποστομωτική ειλικρίνεια, λυρισμός: να τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του αφηγήματος, που οριοθετεί με τον απλούστερο τρόπο το πέρασμα από την πραγματικότητα στη φαντασία. Πρόκειται για ένα μνημείο νεορρεαλισμού που όμοιό του μπορεί κανείς να βρει μόνο στην Ιστορία ενός αιχμαλώτου του Δούκα, μόνο στο Τρίτο στεφάνι του Ταχτσή, μόνο στις νουβέλες της Μαργαρίτας Καραπάνου (η λεπτομέρεια με τα γράμματα των Πομάκων κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής θητείας το αποδεικνύει).

Μεταπλάθοντας το κάθε βίωμα σε κάτι άλλο, αναγνωρίσιμο μόνο από τον ίδιο, ο συγγραφέας δεν χτίζει μόνο μια νουβέλα «ενηλικίωσης» (αυτή θα ήταν μια πρόχειρη διαπίστωση), κυρίως αφήνει μια παρακαταθήκη περιφρόνησης όλων των επουσιωδών κατηγορημάτων που νοθεύουν τις στιγμές μας και ψευτίζουν τη ζωή μας.

Στους ρόλους που η κοινωνία κατανέμει και στις περγαμηνές που η κοινωνία απονέμει ο ήρωάς μας είναι outsider. Είναι ο απρόβλεπτος τρίτος, ο διαφορετικός «άλλος», ο απρόσκλητος επισκέπτης, πιθανόν ο παρείσακτος εισβολέας. Αν δεν είναι αυτό συναρπαστικό, τότε τι είναι συναρπαστικό; Και το σημαντικότερο είναι πως η τόσο πλήρης νοήματος και ουσίας εξιστόρηση που κοινωνιολογικά διανοίγει τόσους ορίζοντες συζητήσεων δεν είναι παρά η αφορμή για να γραφεί ένα λογοτεχνικό βιβλίο υψηλών αξιώσεων. Το ότι ο αφηγητής είναι ένα παιδί που έχει ενηλικιωθεί χωρίς να έχει αποβάλει την ευαισθησία, τον αυθορμητισμό, την πειραχτική διάθεση και τον σαρκασμό ενός παιδιού, αυτό πια είναι το μεγαλύτερο λογοτεχνικό επίτευγμα του Γιάννη Πάσχου.

perispomeni pasxos to xroniko enos duslektikouΠώς το πετυχαίνει αυτό ένας συγγραφέας, ενώ αποδύεται στον αγώνα ανασυγκρότησης της μνήμης του; Μα, φυσικά, βάζοντας σε τάξη της πολύτιμες εικόνες που συγκροτούν το προσωπικό του σύμπαν και καταθέτοντάς τες στο χαρτί σε μια γλώσσα λαγαρή και σπαρταριστή, άμεσα κοινοποιήσιμη στον αναγνώστη, οικεία, ψηλαφήσιμη, όπως είναι οι αγιογραφίες σ’ ένα παρεκκλήσι και όπως είναι οι στίχοι της λειτουργίας που αποστηθίζονται με «φωτογραφικό» τρόπο για να αρθρώσουν έναν λόγο αυτονομημένο, αποσχισμένο από τις επίσημες συνδηλώσεις του, ελαστικό και ευρύχωρο, κατάλληλο ώστε να χωρέσει όλες τις εκτάσεις και τα τοπία, τα πλάσματα και τις ψυχές, τις απόκοσμες διαστάσεις και τα υπερρεαλιστικά επεισόδια που χτίζει η απροσμέτρητη φαντασία του ταλαντούχου παιδιού. Του παιδιού που έχει, όμως, μιαν επιπρόσθετη, κορυφαία δυσκολία.

Οι 97 σελίδες του βιβλίου του Γιάννη Πάσχου είναι τόσο έντονες, τα επεισόδιά του είναι τόσο τραγελαφικά και η ενάργεια της γλώσσας του τόσο χαρακτηριστική που κανείς διερωτάται από πού αντλήθηκε όλη αυτή η ζωντάνια και πώς είναι δυνατόν να μην γκρεμίζεται αυτό το σύμπαν την ώρα που εκτίθεται σε κείμενο. Ποια είναι, λοιπόν, η εκμυστήρευση και ποια είναι η δήλωση του συγγραφέα; Μεταπλάθοντας το κάθε βίωμα σε κάτι άλλο, αναγνωρίσιμο μόνο από τον ίδιο, ο συγγραφέας δεν χτίζει μόνο μια νουβέλα «ενηλικίωσης» (αυτή θα ήταν μια πρόχειρη διαπίστωση), κυρίως αφήνει μια παρακαταθήκη περιφρόνησης όλων των επουσιωδών κατηγορημάτων που νοθεύουν τις στιγμές μας και ψευτίζουν τη ζωή μας.

Με όπλο του την αγάπη των γονιών του και την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του που του εμφύσησαν, ανακαλεί τα τραύματα της παιδικής του ηλικίας συγκροτώντας σε σύστημα αφηγηματικό όλες τις προσωπικές του στιγμές αναζήτησης παρηγοριάς και προσωπικής πορείας μέσα από τη στενόχωρη ατραπό της επαρχιακής Ελλάδας της δεκαετίας του ’60. Και να προσθέσω κι ετούτο, που κρίνω ότι είναι σημαντικό: ο φίλτατος Γιάννης Πάσχος δεν γκρινιάζει, δεν μεμψιμοιρεί, δεν διεκτραγωδεί. Αντιθέτως, εμφορούμενος από νοσταλγία, αγάπη για τους δικούς του και τεράστια αποθέματα ανθρωπισμού και κατανόησης, αναπλάθει ένα ημερολόγιο των παθημάτων του διαπνεόμενος από μεγαλοψυχία, αφοπλιστικό χιούμορ και ευθύτητα, με λίγα λόγια συστηνόμενος όπως πραγματικά είναι. Όσοι τον γνωρίζουμε και τον αγαπούμε έχουμε διαπιστώσει ιδίοις όμμασιν πως πρόκειται για έναν νικητή της ζωής. Με αυτό το βιβλίο το επιβεβαιώνει και ο ίδιος.

 


 Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) –  Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

«Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο» του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (κριτική) – Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη

Για το βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ο Θεός φταίει, που έκανε τον κόσμο τόσο ωραίο. Αλληγορίες από τον Καζαντζάκη» (εκδ. Κέδρος).

Γράφει η Γεωργία Κακούρου–Χρόνη

Αναλογίζομαι πολλές φορές τον διάλογό μου με φίλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ