ti menei apo ti fotia

Για τη νουβέλα του Θωμά Ψύρρα «Τι απομένει απ' τη φωτιά» (εκδ. Μεταίχμιο). Φωτογραφία © Τάκης Τλούπας, Αμπελάκια, 1973

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Θωμάς Ψύρρας είναι φιλόλογος και πέρα από το συγγραφικό του έργο έχει μια πολλαπλή λογοτεχνική παρουσία είτε συμμετέχοντας σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, είτε διδάσκοντας Θεωρία της Λογοτεχνίας σε επιμορφώσεις καθηγητών, είτε γράφοντας άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες. Παράλληλα έχει για μια περίοδο διατελέσει και βουλευτής. Άτομο, λοιπόν, με ενεργό πολιτική δράση – και ως πολιτική εννοώ την ενασχόληση με τα κοινά, δηλαδή την άμεση σχέση του πολίτη με τα εντός της Πολιτείας τεκτενόμενα.

Το Τι απομένει απ΄ τη φωτιά είναι το πέμπτο του βιβλίο και στο βαθμό που γνωρίζω ακολουθεί κι αυτό, όπως και τα προηγούμενα, την τεχνική σύνθεσης της αφηγούμενης υπόθεσης του έργου με ιστορικά στοιχεία. Ο κεντρικός ήρωας είναι και ο αφηγητής της ιστορίας του. Μια πρωτοπρόσωπη, λοιπόν, αφήγηση με τη μορφή επιστολής, είναι η μορφή που έχει αυτή η νουβέλα. Και χαρακτηρίζω το συγκεκριμένο έργο ως νουβέλα και όχι ως μυθιστόρημα μιας και με ξεκάθαρο προγραμματισμό, ο συγγραφέας του δεν θέλησε να επεκταθεί σε παραπλήσιες σχέσεις ή καταστάσεις, πέρα από την καταγραφή των γεγονότων και των αντιδράσεων του ίδιου του αφηγητή.

Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος...

Γεννημένος στην Ελλάδα, από Αρμένιους και πρόσφυγες γονείς, ο ήρωάς του, ο Αρτέμ Αμπαριάν, σε προχωρημένη πλέον ηλικία στέλνει επιστολή στον γιο παλιάς του συμμαθήτριας. Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος, καθώς ο αδελφός του είναι αριστερός αντάρτης, αλλά και ο ίδιος δεν κρύβει την ιδεολογία του. Μα ο Αρτέμ λαχταρά να συμμετάσχει στον αγώνα για την επικράτηση των ιδανικών του, κι έτσι μαζί με μερικούς άλλους ναυτικούς, μόλις το πλοίο τους δέσει σε πολωνικό λιμάνι, φεύγουν και ζητάνε από τον εκεί κομματικό μηχανισμό, να τους στείλουν πίσω στην πατρίδα, να πολεμήσουν μαζί με τους συντρόφους τους.

Κι έτσι ξεκινά μια περιπέτεια που θα σημαδέψει όλη του τη ζωή, καθώς από την Πολωνία στην Τσεχία και από εκεί στη Ρωσία, θα βρίσκεται διαρκώς έγκλειστος σε διάφορα στρατόπεδα, όπου θα τον αντιμετωπίζουν στην αρχή ως κατάσκοπο, ενώ καθώς θα περνούν τα χρόνια θα τον ξεχάσουν – ένα ακόμα όνομα μέσα σε χιλιάδες άλλα ονόματα σε κατάστιχα μιας αυταρχικής κρατικής οντότητας. Για χρόνια η ζωή του θα είναι η ζωή ενός φυλακισμένου, ενός ανθρώπου καταδικασμένου σε σκληρή εργασία και αφόρητη πείνα. Και όταν κάποια στιγμή θα καταφέρει να απελευθερωθεί, θα βρεθεί μόνος σε ένα αχανές κράτος, το οποίο θα του αρνιέται την ίδια του την ταυτότητα.

Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής...

Τα γεγονότα συνεχίζουν να είναι τραγικά, ο Αρτέμ κάποια στιγμή θα καταφέρει να συναντηθεί με τον, επίσης εξόριστο, αδελφό του στην Τασκένδη, και εκεί θα βιώσουν και πάλι το αίσθημα των ατόμων χωρίς ταυτότητα και πατρίδα, μέχρι να μπορέσουν να μεταναστεύσουν, για ακόμη μια φορά, στην Αργεντινή όπου βρίσκεται και ζει η αδελφή τους. Σε ηλικία εβδομήντα χρονών ο Αρτέμ γράφει την επιστολή-εξιστόρηση της ζωής του, και από την αρχή έως το τέλος αυτής δεν κρύβει τη βαθιά του πίκρα, γιατί στερήθηκε το μέρος όπου γεννήθηκε και γνώρισε τα πρώτα βασικά νοήματα της ζωής.

metaixmio psyrras ti apomenei apo ti fotiaΜέσα από τη δική του φωνή, ο Θωμάς Ψύρρας προσφέρει τη δυνατότητα να ακουστούν τα μύρια όσα δράματα όσων έτυχε να βρεθούνε εξόριστοι, εκδιωγμένοι, εκπατρισμένοι, πρόσφυγες, μετανάστες. Άνθρωποι χωρίς ταυτότητα. Και όσο κι αν η ιστορία του Αρτέμ αναφέρεται στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, δεν παύει να διαβάζεται ως μια μαρτυρία διαχρονικής αδικίας – είναι η αδικία που η Ιστορία δημιουργεί καθώς συνεχώς επαναλαμβάνει τις ίδιες πράξεις και αφήνει τον απλό, καθημερινό άνθρωπο στο περιθώριο της ζωής, τον εγκαταλείπει ως ένα άτομο που δεν δικαιούται μήτε το παρελθόν του, μήτε και το όποιο μέλλον του.

Στην ουσία είναι μια μικροσκοπική παρουσίαση του 20ου αιώνα, ενός αιώνα σκοτεινού καθώς από τη μια έθρεψε ελπίδες και από την άλλη κουτσούρεψε ζωές. Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής, και η ταχύτητα με την οποία περνάει από το ένα περιστατικό στο άλλο θυμίζει κινηματογραφική τεχνική – μόνο που εδώ είναι οι λέξεις στη θέση των εικόνων, οι οποίες περιγράφουν συνθήκες και εμβαθύνουν συναισθήματα.

Ένα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον κείμενο, όπου πέρα από την όποια λογοτεχνική του απόλαυση, προσφέρει και τη γνώση ιστορικών γεγονότων που δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά. Και ακόμα θα το χαρακτήριζα ως τραγικά επίκαιρο – η Ιστορία των χρόνων μας συνεχώς δημιουργεί άτομα που στερούνται το δικαίωμα στο παρελθόν τους, που οδεύουν προς ένα άγνωστο μέλλον. Το προσφυγικό δράμα παραμένει πάντα επίκαιρο.


* Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα για εφήβους «Ο άλλος» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ