ti menei apo ti fotia

Για τη νουβέλα του Θωμά Ψύρρα «Τι απομένει απ' τη φωτιά» (εκδ. Μεταίχμιο). Φωτογραφία © Τάκης Τλούπας, Αμπελάκια, 1973

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Θωμάς Ψύρρας είναι φιλόλογος και πέρα από το συγγραφικό του έργο έχει μια πολλαπλή λογοτεχνική παρουσία είτε συμμετέχοντας σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, είτε διδάσκοντας Θεωρία της Λογοτεχνίας σε επιμορφώσεις καθηγητών, είτε γράφοντας άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες. Παράλληλα έχει για μια περίοδο διατελέσει και βουλευτής. Άτομο, λοιπόν, με ενεργό πολιτική δράση – και ως πολιτική εννοώ την ενασχόληση με τα κοινά, δηλαδή την άμεση σχέση του πολίτη με τα εντός της Πολιτείας τεκτενόμενα.

Το Τι απομένει απ΄ τη φωτιά είναι το πέμπτο του βιβλίο και στο βαθμό που γνωρίζω ακολουθεί κι αυτό, όπως και τα προηγούμενα, την τεχνική σύνθεσης της αφηγούμενης υπόθεσης του έργου με ιστορικά στοιχεία. Ο κεντρικός ήρωας είναι και ο αφηγητής της ιστορίας του. Μια πρωτοπρόσωπη, λοιπόν, αφήγηση με τη μορφή επιστολής, είναι η μορφή που έχει αυτή η νουβέλα. Και χαρακτηρίζω το συγκεκριμένο έργο ως νουβέλα και όχι ως μυθιστόρημα μιας και με ξεκάθαρο προγραμματισμό, ο συγγραφέας του δεν θέλησε να επεκταθεί σε παραπλήσιες σχέσεις ή καταστάσεις, πέρα από την καταγραφή των γεγονότων και των αντιδράσεων του ίδιου του αφηγητή.

Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος...

Γεννημένος στην Ελλάδα, από Αρμένιους και πρόσφυγες γονείς, ο ήρωάς του, ο Αρτέμ Αμπαριάν, σε προχωρημένη πλέον ηλικία στέλνει επιστολή στον γιο παλιάς του συμμαθήτριας. Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος, καθώς ο αδελφός του είναι αριστερός αντάρτης, αλλά και ο ίδιος δεν κρύβει την ιδεολογία του. Μα ο Αρτέμ λαχταρά να συμμετάσχει στον αγώνα για την επικράτηση των ιδανικών του, κι έτσι μαζί με μερικούς άλλους ναυτικούς, μόλις το πλοίο τους δέσει σε πολωνικό λιμάνι, φεύγουν και ζητάνε από τον εκεί κομματικό μηχανισμό, να τους στείλουν πίσω στην πατρίδα, να πολεμήσουν μαζί με τους συντρόφους τους.

Κι έτσι ξεκινά μια περιπέτεια που θα σημαδέψει όλη του τη ζωή, καθώς από την Πολωνία στην Τσεχία και από εκεί στη Ρωσία, θα βρίσκεται διαρκώς έγκλειστος σε διάφορα στρατόπεδα, όπου θα τον αντιμετωπίζουν στην αρχή ως κατάσκοπο, ενώ καθώς θα περνούν τα χρόνια θα τον ξεχάσουν – ένα ακόμα όνομα μέσα σε χιλιάδες άλλα ονόματα σε κατάστιχα μιας αυταρχικής κρατικής οντότητας. Για χρόνια η ζωή του θα είναι η ζωή ενός φυλακισμένου, ενός ανθρώπου καταδικασμένου σε σκληρή εργασία και αφόρητη πείνα. Και όταν κάποια στιγμή θα καταφέρει να απελευθερωθεί, θα βρεθεί μόνος σε ένα αχανές κράτος, το οποίο θα του αρνιέται την ίδια του την ταυτότητα.

Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής...

Τα γεγονότα συνεχίζουν να είναι τραγικά, ο Αρτέμ κάποια στιγμή θα καταφέρει να συναντηθεί με τον, επίσης εξόριστο, αδελφό του στην Τασκένδη, και εκεί θα βιώσουν και πάλι το αίσθημα των ατόμων χωρίς ταυτότητα και πατρίδα, μέχρι να μπορέσουν να μεταναστεύσουν, για ακόμη μια φορά, στην Αργεντινή όπου βρίσκεται και ζει η αδελφή τους. Σε ηλικία εβδομήντα χρονών ο Αρτέμ γράφει την επιστολή-εξιστόρηση της ζωής του, και από την αρχή έως το τέλος αυτής δεν κρύβει τη βαθιά του πίκρα, γιατί στερήθηκε το μέρος όπου γεννήθηκε και γνώρισε τα πρώτα βασικά νοήματα της ζωής.

metaixmio psyrras ti apomenei apo ti fotiaΜέσα από τη δική του φωνή, ο Θωμάς Ψύρρας προσφέρει τη δυνατότητα να ακουστούν τα μύρια όσα δράματα όσων έτυχε να βρεθούνε εξόριστοι, εκδιωγμένοι, εκπατρισμένοι, πρόσφυγες, μετανάστες. Άνθρωποι χωρίς ταυτότητα. Και όσο κι αν η ιστορία του Αρτέμ αναφέρεται στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, δεν παύει να διαβάζεται ως μια μαρτυρία διαχρονικής αδικίας – είναι η αδικία που η Ιστορία δημιουργεί καθώς συνεχώς επαναλαμβάνει τις ίδιες πράξεις και αφήνει τον απλό, καθημερινό άνθρωπο στο περιθώριο της ζωής, τον εγκαταλείπει ως ένα άτομο που δεν δικαιούται μήτε το παρελθόν του, μήτε και το όποιο μέλλον του.

Στην ουσία είναι μια μικροσκοπική παρουσίαση του 20ου αιώνα, ενός αιώνα σκοτεινού καθώς από τη μια έθρεψε ελπίδες και από την άλλη κουτσούρεψε ζωές. Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής, και η ταχύτητα με την οποία περνάει από το ένα περιστατικό στο άλλο θυμίζει κινηματογραφική τεχνική – μόνο που εδώ είναι οι λέξεις στη θέση των εικόνων, οι οποίες περιγράφουν συνθήκες και εμβαθύνουν συναισθήματα.

Ένα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον κείμενο, όπου πέρα από την όποια λογοτεχνική του απόλαυση, προσφέρει και τη γνώση ιστορικών γεγονότων που δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά. Και ακόμα θα το χαρακτήριζα ως τραγικά επίκαιρο – η Ιστορία των χρόνων μας συνεχώς δημιουργεί άτομα που στερούνται το δικαίωμα στο παρελθόν τους, που οδεύουν προς ένα άγνωστο μέλλον. Το προσφυγικό δράμα παραμένει πάντα επίκαιρο.


* Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα για εφήβους «Ο άλλος» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ