ti menei apo ti fotia

Για τη νουβέλα του Θωμά Ψύρρα «Τι απομένει απ' τη φωτιά» (εκδ. Μεταίχμιο). Φωτογραφία © Τάκης Τλούπας, Αμπελάκια, 1973

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Θωμάς Ψύρρας είναι φιλόλογος και πέρα από το συγγραφικό του έργο έχει μια πολλαπλή λογοτεχνική παρουσία είτε συμμετέχοντας σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, είτε διδάσκοντας Θεωρία της Λογοτεχνίας σε επιμορφώσεις καθηγητών, είτε γράφοντας άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες. Παράλληλα έχει για μια περίοδο διατελέσει και βουλευτής. Άτομο, λοιπόν, με ενεργό πολιτική δράση – και ως πολιτική εννοώ την ενασχόληση με τα κοινά, δηλαδή την άμεση σχέση του πολίτη με τα εντός της Πολιτείας τεκτενόμενα.

Το Τι απομένει απ΄ τη φωτιά είναι το πέμπτο του βιβλίο και στο βαθμό που γνωρίζω ακολουθεί κι αυτό, όπως και τα προηγούμενα, την τεχνική σύνθεσης της αφηγούμενης υπόθεσης του έργου με ιστορικά στοιχεία. Ο κεντρικός ήρωας είναι και ο αφηγητής της ιστορίας του. Μια πρωτοπρόσωπη, λοιπόν, αφήγηση με τη μορφή επιστολής, είναι η μορφή που έχει αυτή η νουβέλα. Και χαρακτηρίζω το συγκεκριμένο έργο ως νουβέλα και όχι ως μυθιστόρημα μιας και με ξεκάθαρο προγραμματισμό, ο συγγραφέας του δεν θέλησε να επεκταθεί σε παραπλήσιες σχέσεις ή καταστάσεις, πέρα από την καταγραφή των γεγονότων και των αντιδράσεων του ίδιου του αφηγητή.

Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος...

Γεννημένος στην Ελλάδα, από Αρμένιους και πρόσφυγες γονείς, ο ήρωάς του, ο Αρτέμ Αμπαριάν, σε προχωρημένη πλέον ηλικία στέλνει επιστολή στον γιο παλιάς του συμμαθήτριας. Μέσα από την επιστολή αυτή θα εξιστορήσει όλη του τη ζωή – γιος προσφύγων Αρμενίων, από αμπελουργός σε χωριό του Θεσσαλικού κάμπου, θα βρεθεί να μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο για να αποφύγει τις πιέσεις του καθεστώτος, καθώς ο αδελφός του είναι αριστερός αντάρτης, αλλά και ο ίδιος δεν κρύβει την ιδεολογία του. Μα ο Αρτέμ λαχταρά να συμμετάσχει στον αγώνα για την επικράτηση των ιδανικών του, κι έτσι μαζί με μερικούς άλλους ναυτικούς, μόλις το πλοίο τους δέσει σε πολωνικό λιμάνι, φεύγουν και ζητάνε από τον εκεί κομματικό μηχανισμό, να τους στείλουν πίσω στην πατρίδα, να πολεμήσουν μαζί με τους συντρόφους τους.

Κι έτσι ξεκινά μια περιπέτεια που θα σημαδέψει όλη του τη ζωή, καθώς από την Πολωνία στην Τσεχία και από εκεί στη Ρωσία, θα βρίσκεται διαρκώς έγκλειστος σε διάφορα στρατόπεδα, όπου θα τον αντιμετωπίζουν στην αρχή ως κατάσκοπο, ενώ καθώς θα περνούν τα χρόνια θα τον ξεχάσουν – ένα ακόμα όνομα μέσα σε χιλιάδες άλλα ονόματα σε κατάστιχα μιας αυταρχικής κρατικής οντότητας. Για χρόνια η ζωή του θα είναι η ζωή ενός φυλακισμένου, ενός ανθρώπου καταδικασμένου σε σκληρή εργασία και αφόρητη πείνα. Και όταν κάποια στιγμή θα καταφέρει να απελευθερωθεί, θα βρεθεί μόνος σε ένα αχανές κράτος, το οποίο θα του αρνιέται την ίδια του την ταυτότητα.

Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής...

Τα γεγονότα συνεχίζουν να είναι τραγικά, ο Αρτέμ κάποια στιγμή θα καταφέρει να συναντηθεί με τον, επίσης εξόριστο, αδελφό του στην Τασκένδη, και εκεί θα βιώσουν και πάλι το αίσθημα των ατόμων χωρίς ταυτότητα και πατρίδα, μέχρι να μπορέσουν να μεταναστεύσουν, για ακόμη μια φορά, στην Αργεντινή όπου βρίσκεται και ζει η αδελφή τους. Σε ηλικία εβδομήντα χρονών ο Αρτέμ γράφει την επιστολή-εξιστόρηση της ζωής του, και από την αρχή έως το τέλος αυτής δεν κρύβει τη βαθιά του πίκρα, γιατί στερήθηκε το μέρος όπου γεννήθηκε και γνώρισε τα πρώτα βασικά νοήματα της ζωής.

metaixmio psyrras ti apomenei apo ti fotiaΜέσα από τη δική του φωνή, ο Θωμάς Ψύρρας προσφέρει τη δυνατότητα να ακουστούν τα μύρια όσα δράματα όσων έτυχε να βρεθούνε εξόριστοι, εκδιωγμένοι, εκπατρισμένοι, πρόσφυγες, μετανάστες. Άνθρωποι χωρίς ταυτότητα. Και όσο κι αν η ιστορία του Αρτέμ αναφέρεται στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, δεν παύει να διαβάζεται ως μια μαρτυρία διαχρονικής αδικίας – είναι η αδικία που η Ιστορία δημιουργεί καθώς συνεχώς επαναλαμβάνει τις ίδιες πράξεις και αφήνει τον απλό, καθημερινό άνθρωπο στο περιθώριο της ζωής, τον εγκαταλείπει ως ένα άτομο που δεν δικαιούται μήτε το παρελθόν του, μήτε και το όποιο μέλλον του.

Στην ουσία είναι μια μικροσκοπική παρουσίαση του 20ου αιώνα, ενός αιώνα σκοτεινού καθώς από τη μια έθρεψε ελπίδες και από την άλλη κουτσούρεψε ζωές. Η γραφή του Θωμά Ψύρρα έχει μια εύστοχη απλότητα, οι περιγραφές του μαρτυρούν ότι έχει τον έλεγχο μιας αντικειμενικής όσο και πικρής καταγραφής, και η ταχύτητα με την οποία περνάει από το ένα περιστατικό στο άλλο θυμίζει κινηματογραφική τεχνική – μόνο που εδώ είναι οι λέξεις στη θέση των εικόνων, οι οποίες περιγράφουν συνθήκες και εμβαθύνουν συναισθήματα.

Ένα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον κείμενο, όπου πέρα από την όποια λογοτεχνική του απόλαυση, προσφέρει και τη γνώση ιστορικών γεγονότων που δεν έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά. Και ακόμα θα το χαρακτήριζα ως τραγικά επίκαιρο – η Ιστορία των χρόνων μας συνεχώς δημιουργεί άτομα που στερούνται το δικαίωμα στο παρελθόν τους, που οδεύουν προς ένα άγνωστο μέλλον. Το προσφυγικό δράμα παραμένει πάντα επίκαιρο.


* Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα για εφήβους «Ο άλλος» (εκδ. Πατάκη).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ