temaxia exof

Για το μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου «Τα τεμάχια» (εκδ. Βακχικόν).

Της Ευδοκίας Ποιμενίδου

Η Χρύσα Μαστοροδήμου, έπειτα από δυο ποιητικές συλλογές, κάνει την εμφάνισή της στον πεζό λόγο με το μυθιστόρημά της Τα τεμάχια. Μέσα από τις αναμνήσεις της ηρωίδας της, η Χρύσα Μαστοροδήμου επιχειρεί μια ιστορική αναδρομή στην Ελλάδα του 20ού και 21ου αιώνα επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον στην οικονομική κατάσταση της χώρας και τα μεταναστευτικά ρεύματα που κατά καιρούς αποστέρησαν την πατρίδα μας από γερά χέρια και δυνατά μυαλά.

Ιστορική αναδρομή

Παράλληλα με την οικονομική πραγματοποιείται και μια ιστορική αναδρομή, καθώς η κεντρική ηρωίδα παλινδρομεί, με όχημα τις αναμνήσεις, ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν. Στη ροή της αφήγησης, η συγγραφέας κάνει αναφορές σε τραγικά ιστορικά γεγονότα όπως η μικρασιατική καταστροφή και ο εμφύλιος πόλεμος, γεγονότα που σημάδεψαν βαθιά την ψυχή των ανθρώπων αφήνοντας ανεξίτηλα σημάδια όχι μόνο σε όσους τα έζησαν, αλλά και στους απογόνους τους που τα βίωσαν μέσα από τις αφηγήσεις των οικείων τους.

Στη ροή της αφήγησης, η συγγραφέας κάνει αναφορές σε τραγικά ιστορικά γεγονότα όπως η μικρασιατική καταστροφή και ο εμφύλιος πόλεμος...

Η Χρύσα Μαστοροδήμου, με καλή γνώση της γλώσσας και χρήση των λογοτεχνικών εργαλείων, ξεκινά την αφήγηση της ιστορίας της με την ανακοίνωση του γιου της Κατερίνας –κεντρικής ηρωίδας του μυθιστορήματος– ότι μεταναστεύει στη Γερμανία. Η οικονομική κρίση που μαστίζει τον τόπο αναγκάζει πολλούς νέους, ανάμεσά τους και αυτόν, να μεταναστεύσουν σε προηγμένες χώρες της Ευρώπης αναζητώντας καλύτερες και πιο δίκαιες συνθήκες εργασίας. Από τη στιγμή εκείνη αρχίζει η αναδρομή στη ζωή της ηρωίδας. Ξεκινάει με τις μνήμες από την καταστροφή της Σμύρνης, τόπο καταγωγής της δικής της μητέρας, περιγράφοντας την παρακαταθήκη πολιτισμού των ανθρώπων που έχασαν τα πάντα σε εκείνη την τραγωδία. Στη συνέχεια, γίνεται εκτενής περιγραφή των ιστορικών στιγμών, με την κατοχή, την αντίσταση και τον εμφύλιο να κατέχουν σημαντική θέση στη ζωή των ηρώων, καθορίζοντας την ίδια τους την υπόσταση.

Πόλεμος, αντίσταση, εμφύλιος

Κορυφαία θέση στην αναδρομή της Κατερίνας κατέχει ο πόλεμος του ’40, η αντίσταση στον κατακτητή και ο εμφύλιος. Γονείς που χάνουν παιδιά, άντρες που επιστρέφουν ψυχικά τσακισμένοι απ’ τον πόλεμο, γυναίκες που πασχίζουν να κρατήσουν όρθια την οικογένεια. Πανίσχυρα συναισθήματα αναδύονται στην περιγραφή του εμφύλιου σπαραγμού, όπως αυτό της μάνας που είχε να κλάψει για δυο γιους που πολεμούσαν ο ένας αντίκρυ στον άλλο. Η παράθεση στίχων από τραγούδια που αποτυπώνουν τον πόνο αυτής της μάνας γίνεται εύστοχα, για να τονίσει το δράμα των ανθρώπων που έζησαν σε εκείνες τις τόσο συνταρακτικές εποχές. Η συγγραφέας, από την ασφάλεια της χρονικής απόστασης αλλά κρατώντας ίσες ιδεολογικά αποστάσεις, όπως οφείλει να κάνει ο αντικειμενικός παρατηρητής, δίνει το ψυχογράφημα της μάνας και όλων όσοι έζησαν τα δραματικά γεγονότα της εποχής εκείνης. Με αριστοτεχνικό τρόπο, έχοντας επίγνωση της ευθύνης της ως συγγραφέας, περιγράφει τα ιστορικά γεγονότα αλλά και τις καθημερινές ασχολίες των κατοίκων της ορεινής περιοχής στην οποία τοποθετεί τους ήρωες της. Ψηλαφεί τα ήθη και έθιμα, τον έρωτα, τους περιορισμούς των κοριτσιών και την ελευθερία των αγοριών. Γλαφυρά και παραστατικά περιγράφει τη λαχτάρα για μάθηση, για βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και την ανυπαρξία επιλογών για τις γυναίκες.

Ψηλαφεί τα ήθη και έθιμα, τον έρωτα, τους περιορισμούς των κοριτσιών και την ελευθερία των αγοριών.

Το μυθιστόρημα είναι σύγχρονο, εύληπτο και η αφήγηση ρέει ανεμπόδιστα. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ιστορικό, καθώς γίνεται εκτεταμένη παράθεση ιστορικών στιγμών του τόπου. Με τρόπο ευρηματικό, βάζοντας τον δάσκαλο να διαβάζει την εφημερίδα της εποχής στο καφενείο του χωριού, περιγράφονται τα ιστορικά γεγονότα που υπήρξαν καθοριστικά για τη μοίρα και τη ζωή των ανθρώπων εκείνα τα χρόνια. Η ψυχοσύνθεση των ηρώων της, όπως διαμορφώνεται από τις αντίξοες συνθήκες υπό τις οποίες ζουν, τα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι αποφάσεις τους, όλα περιγράφονται με ακρίβεια, ενώ από αναμνήσεις προηγούμενων, ευτυχέστερων χρόνων παραμένει ζωντανή και ξεπετάγεται η ελπίδα πως θα ξαναέρθουν καλύτερες μέρες.

xrysa cover fbΗ συγγραφέας κάνει βουτιά στην ιστορική πραγματικότητα της Ελλάδας των μέσων του 20ού αιώνα, ζωντανεύοντας αφηγηματικά το φυσικό περιβάλλον, τους ανθρώπους και τα συμβάντα, για να καταλήξει στην αναγκαστική επιλογή της Κατερίνας να ξενιτευτεί στη Γερμανία τη δεκαετία του ’60. Η αναγκαιότητα της ξενιτιάς για την ηρωίδα έρχεται ως φυσικό επακόλουθο των συνθηκών που επικρατούσαν στην ελληνική επαρχία: η Γερμανία είναι μονόδρομος και η Κατερίνα γίνεται ένα τεμάχιο στο γρανάζι της βιομηχανικής επανάστασης. Η αναζήτηση καλύτερης ζωής για την ίδια και τα παιδιά της την οδηγεί στην ξενιτιά με την ελπίδα, και ίσως μια συγκρατημένη βεβαιότητα, ότι τα παιδιά της θα έχουν εκεί ένα καλύτερο μέλλον απ’ ό,τι στον τόπο που τα γέννησε. Η ειρωνεία ή η τραγωδία για την Κατερίνα είναι ότι και τα παιδιά της θα ξενιτευτούν για τους ίδιους περίπου λόγους που το είχε κάνει και η ίδια.

Παράλληλα, η συγγραφέας ενσωματώνει λαϊκά παραδοσιακά ακούσματα, ντοπιολαλιά, ήθη και έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας της, του ορεινού χωριού της Θεσσαλίας. Ενεργώντας με συνέπεια, η συγγραφέας έχει στο τέλος του βιβλίου παράρτημα με επεξηγήσεις και βιβλιογραφία.

Το αυτοβιογραφικό, ως έναν βαθμό, μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου, αφού και η ίδια είναι παιδί μεταναστών, κινείται στα όρια μεταξύ φιλοσοφίας και ιστορίας, ισορροπώντας συγχρόνως πάνω σε περιγραφές συναισθημάτων και γεγονότων. Η σκιαγράφηση ψυχικών καταστάσεων των ηρώων παράλληλα με την περιγραφή της καθημερινότητας της μέσης αγροτικής οικογένειας ολοκληρώνεται με την κάθαρση των ηρώων, μέσα από τον προσωπικό τους αγώνα για την κατάκτηση της ευτυχίας.

Στο μυθιστόρημα της Χρύσας Μαστοροδήμου διακρίνουμε τουλάχιστον τέσσερα επίπεδα ανάγνωσης. Η ζωή στην ελληνική επαρχία με τα ήθη και έθιμα, ο έρωτας των νέων με τα καρδιοχτύπια και τα κρυφοκοιτάγματα, η οικονομική κατάσταση με τα συνεπακόλουθά της και τα ιστορικά γεγονότα. Το αισιόδοξο μήνυμα που αναδύεται είναι πως οι άνθρωποι τελικά βρίσκουν τον τρόπο να επιβιώνουν και να ζουν ευτυχισμένες στιγμές ακόμα και κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Θα κλείσω με τα τελευταία λόγια της ηρωίδας καθώς έχει επέλθει και γι’ αυτήν η κάθαρση.

«Ήρθε η ώρα μου, σκέφτεται ξανά. Τόσες μνήμες, σαν μια μικρή ταινία, η ζωή σαν την Ελλάδα μας που δεν μαθαίνει από τα λάθη. Τόσες μνήμες… τόσες εικόνες σε ένα δευτερόλεπτο. Ο χρόνος δεν σβήνει τις μνήμες. Μας ξεγελάει απλώς. Ο χρόνος τοκογλύφος και δυνάστης».

Ο Μανώλης τη βρήκε πεσμένη στο πάτωμα με τα χέρια κλειστά να κρατάει σφιχτά μια πλουμιστή ποδιά. Είχε φύγει για τον μεγάλο τρύγο, εκεί που δεν υπάρχουν σύνορα και οι άνθρωποι μπορούν να αγαπούν και να αγαπιούνται ελεύθερα, χωρίς να είναι αριθμοί. Η Κατερίνα δεν θα ξανασυναντήσει αριθμούς τόσο που τους μισεί. Θα βρει την Ελλάδα της όπως τη θέλει: ενωμένη, γαλήνια και επαρκή, που δεν θα τρώει τα παιδιά της και δεν θα διώχνει μακριά τους ανθρώπους της. Θα ξανασυναντήσει τον χαμένο της έρωτα και θα χορέψει τον αγαπημένο της χορό, με το λευκό της τσεμπέρι και την πλουμιστή ποδιά.

* Η ΕΥΔΟΚΙΑ ΠΟΙΜΕΝΙΔΟΥ-ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι συνταξιούχος νηπιαγωγός, συγγραφέας. Έχει συγγράψει βιβλία για παιδιά και ενήλικες. Τελευταίο βιβλίο της, το μυθιστόρημα «Η φώκια, η ντετέκτιβ και το πειρατικό σκουλαρίκι» (εκδ. Γράφημα).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Μάντζιου «Η λίμπιντο των αγγέλων» (εκδ. Γραφή).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Για μας τους κριτικούς δεν πρέπει να παίζει ρόλο το όνομα του συγγραφέα: αν είναι γνωστός με περγαμηνές στο ενεργητικό του, δεν σημαίνει ...

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη «Ένα κομμάτι χαρτί» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Κεντρική εικόνα: © Roman Kraft (Unsplash). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το μόνο που αλλάζει είναι το παρελθόν, όλες οι άλλ...

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

Για το συλλογικό έργο «Η φωνή της» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: © Oscar Keys (Unsplash). 

Γράφει η Ιωάννα Σπηλιοπούλου

Πενήντα τρεις γράφουσες, μέλη του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...
Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Ο Δημήτρης Καραντζάς επιστρέφει στη Στέγη με μια περφόρμανς–παραβολή για τη βία, τον εθισμό στην εικόνα και την κατάργηση των ψευδαισθήσεων ή, αλλιώς, για την πραγματικότητα που, ό,τι κι αν κάνεις για να την αποφύγεις, αργά ή γρήγορα θα έρθει να σε βρει.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 30 Σεπτεμβρί...

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζ.Μ. Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ο Πολωνός» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ο νεαρός Μάνγκο» του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

«Ο νεαρός Μάνγκο» του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ντάγκλας Στιούαρτ [Douglas Stuart] «Ο νεαρός Μάνγκο» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περίμενε ώσπου να α...

«Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας» του Μάνου Χατζηγιάννη (προδημοσίευση)

«Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας» του Μάνου Χατζηγιάννη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μάνου Χατζηγιάννη «Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Και να ήθελε να κλείσει μάτι, δεν μπορούσε. Δεν ήταν από εκείν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ