bam

Για τη νουβέλα της Χαράς Νικολακοπούλου «Μπαμ!» (εκδ. ΑΩ).

Της Δήμητρας Δημητρίου

«“Αυτή είναι η δεύτερη φορά που σε πετυχαίνω αγκαλιά μ’ ένα πτώμα, Αγγελική Κουτσούλη”». Μια κατά συρροήν δολοφόνο μάς συστήνει το Μπαμ! της Χαράς Νικολακοπούλου, που εκπυρσοκροτεί δυναμικά στη λογοτεχνία μας με έναν απολαυστικό κλαυσίγελο. Το όνομα της ηρωίδας καθ’ όλα ομιλούν: μια διαβολική φιγούρα κλεισμένη σ’ ένα αγγελικό όνομα, μια «κουτσουλιά», ταυτόχρονα, ή ένας παρίας της κοινωνίας. Το όνειρό της είναι να γίνει πλούσια και διάσημη ως συγγραφέας best-seller. Ερωτευμένη με έναν πετυχημένο συγγραφέα του είδους, προσπαθεί να τον σαγηνεύσει τρέχοντας σε μάγισσες και χαρτορίχτρες. «Χώνει μπουκέτα» σε όποιον δείχνει ασέβεια προς το πρόσωπό της. Προσφέρει τις υπηρεσίες της σε είδος σε εύπορους -πλην γηραιούς- πολιτικούς και λογοτέχνες για να τα φέρει βόλτα. Εκδίδεται, προκειμένου να εκδώσει το βιβλίο της. Δολοφονεί, ανάμεσα σε άλλους, τη γειτόνισσα, επειδή τα τακούνια της την ενοχλούν: «Μια σφαίρα στην κάθε πατούσα! Οι μπάτσοι φρικάρανε. Δεν είχε ματαγίνει τέτοιο φονικό στην πόλη μας». Παρ’ όλα αυτά, δηλώνει θρήσκα και θρησκευόμενη («Santa Barbara, το έκανες πάλι το θαύμα σου!»). Η Αγγελική Κουτσούλη είναι αναμφισβήτητα μια εκρηκτική προσωπικότητα. Στην κυριολεξία.

«Αυτό δεν είναι ένα σοβαρό βιβλίο»: Τα σκηνικά της αφήγησης

Η δεινή και ευέλικτη χρήση της αργκό στην αφήγηση αποδίδει πειστικά τον χαρακτήρα και προσφέρει ψήγματα αληθοφάνειας, τα οποία η ίδια έρχεται μετά να αναιρέσει, αποδομώντας κάθε συγγραφική σύμβαση. Η Νικολακοπούλου δημιουργεί εντέχνως μια μεταλογοτεχνική αφηγηματική συνθήκη, η οποία της επιτρέπει ακριβώς να έρθει σε ρήξη με την αληθοφάνεια, προκειμένου να εξωθήσει τον χαρακτήρα της στα άκρα. Σε κατεξοχήν μεταμοντέρνο πλαίσιο, το οποίο υποστηρίζεται υφολογικά από το γκροτέσκο, τον κυνισμό και τον σαρκασμό, το συνεχές παιχνίδι ανάμεσα στο ψέμα και την αλήθεια, το κωμικό και το τραγικό, αναδεικνύει την κατασκευασιμότητα της αφήγησης, αποτρέποντας το δράμα ή τη συναισθηματική ταύτιση. Ο ειρωνικός χρωματισμός της Αγγελικής ως ανακριβούς αφηγητή καλεί ευθέως τον αναγνώστη να σκεφτεί κριτικά και να δει τον εαυτό του ως προέκταση ή και μέρος του κειμένου. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση της ηρωίδας, εναλλασσόμενη με συνεχείς αποστροφές προς τον αναγνώστη, καθιστά τον τελευταίο, κατ’ ουσίαν, «συνένοχό» της, ρίχνοντάς τον εκόντα άκοντα στο κείμενο, καλώντας τον να εισχωρήσει μπρεχτικά σχεδόν στον ψυχισμό της και να αναγνωρίσει, εν μέρει, τις δικές του κοινωνικές ευθύνες: «Όλοι πόρνες είμαστε».

«Η ανθρωποφάρα δεν σου χρωστά τίποτα καλό»: Θύτης ή θύμα;

Αν ο χαρακτήρας της Αγγελικής διογκούται και παραμορφώνεται σε βαθμό που σοκάρει, αναδεικνύει με το μεγαλύτερο δυνατό κοντράστ την ωμότητα της πραγματικότητας που μας περιβάλλει, καθ’ όλα ρεαλιστικής. Η ηρωίδα του Μπαμ! αιτείται με τους φόνους της στοιχειώδη σεβασμό προς τον διπλανό, ανθρώπινη συμπεριφορά, ανθρώπινους μισθούς και σταθερή εργασία: «Κάποια μέρα θα τους δείξω εγώ! [...] Λίγο σεβασμό, μια κάποια εκτίμηση, δεν ζητάω πολλά, αλλά η ανθρωποφάρα δεν σου χρωστάει τίποτα καλό». Ξεσπά με εξωφρενικά σενάρια, έχοντας βιώσει μια δύσκολη παιδική ηλικία με προβληματικούς γονείς. Απογυμνώνει την αποδιοργανωμένη ελληνική οικογένεια, τις επιφανειακές σχέσεις, το κυνήγι της δόξας και της διασημότητας, την απληστία, τη φτώχεια, την ανέχεια, τον ρατσισμό, τον εγωισμό, την απάθεια, την Ελλάδα της κρίσης, των ψευδεπίγραφων ταυτίσεων, του καταναλωτισμού, ακόμα και τον παραγκωνισμό της καλής λογοτεχνίας υπό το βάρος της εκδοτικής βιομηχανίας του ευπώλητου, των διασυνδέσεων, της συνδιαλλαγής και του κέρδους: «το σινάφι είναι τίγκα με μυστήρια τρένα έτσι κι αλλιώς».

Το χαμόγελο της Μόνα Λίζα: Γυναίκα και αφήγηση

Η αυτοδιηγητική αφήγηση συστήνει έναν ξεχωριστό και δυναμικό γυναικείο χαρακτήρα, προβάλλοντας τη θηλυκή οπτική των πραγμάτων, φορτίζοντας έτσι την οργή και τον θυμό της ηρωίδας με ενδιαφέροντα έμφυλα χαρακτηριστικά. Αποδίδοντάς της επιπλέον το ψυχικό προφίλ ενός κατά συρροήν δολοφόνου μιας ψυχοπαθολογικής κατάστασης που σπανίως συναντάται σε γυναίκες στην πραγματική ζωή -- προσδίδει στις βίαιες εκδηλώσεις της την αναγκαία ψυχική εκτόνωση μιας καταπιεσμένης φύσης, συχνά με διακριτό έμφυλο πρόσημο και προϊστορία.

mpam nikolopoulouΗ έκπτωση της γυναίκας σε αντικείμενο μιας χρήσης, οι μύθοι της ομορφιάς και των πλαστικών εγχειρήσεων, οι χυδαίες απεικονίσεις της γυναίκας στην pop κουλτούρα, οι πατριαρχικές δομές της οικογένειας επικρίνονται: άντρες που απατούν «ασύστολα» τις γυναίκες τους, γυναίκες που περιχαρακώνονται σε ρόλους συζύγου, μητέρας, ερωμένης ή και πόρνης, χωρίς διεξόδους για προσωπική αυτοτέλεια. Η δε Αγγελική στις σχέσεις της με τους άντρες οικειοποιείται εντέχνως τις συμβάσεις της φαλλικής οργάνωσης μόνο και μόνο για να τις υπονομεύσει («αφού έκατσα και τον άκουσα σαν καλή νοικοκυρά, του έφτιαξα καφέ», «το παίζω χαμένη παιδούλα, και καλά», «με χουφτώνει δεόντως. Κάνω την Κινέζα», «Χαμογελάω δήθεν ντροπαλά, έχω καταλάβει πως αυτό τον φτιάχνει»· κ.ά.). Εκτονώνεται συμβολικά με τους φόνους, δεικνύοντας την πλήρη απαξίωσή της σ’ αυτό τον κόσμο αθλιότητας και παρακμής, μετουσιώνοντας την οργή και το παράπονό της σε τέχνη: «Μάγκα μου, τι αξιοθρήνητα ανθρωπάκια, [...] καταθλιψάρα του κερατά τούς βασανίζει όλους, πουθενά φως, τούτοι εδώ δεν έχουν το μαγικό ελιξίριο που μεταμορφώνει τις λέξεις σε πηγή ζωής. Είναι για κλάματα. Τους λυπάμαι». Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα προκύπτει η σαρκαστική αναφορά της ηρωίδας στη βιομηχανία του ευπώλητου (αισθηματικού τύπου ή «γυναικείου») μυθιστορήματος, με υπαινικτική αναφορά, συγκεκριμένα, στη Λένα Μαντά: «Οι εκδοτικοί με περιμένουν, η δόξα με περιμένει, [...] μια καινούρια Μανταλένα Παπά-Τούτουζα ανατέλλει  να ’ναι καλά η γλυκιά μου, έχει δείξει τον δρόμο σε όλες εμάς τις καινούριες». To έργο Mona Lisa του Fernando Botero που κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου ταιριάζει γάντι στις αδρές, χοντροκομμένες γραμμές της ηρωίδας, αφήνοντας να αιωρείται ένα αινιγματικό, ειρωνικό μειδίαμα γυναίκας στον αέρα, ανατρέποντας τη φαλλική τάξη της οποίας η ίδια αποτελεί δημιούργημα.

Η Αγγελική Κουτσούλη πολυλογεί ασταμάτητα, εκθέτοντας τη νευρωτική της κατάσταση. Παίρνει τον νόμο στα χέρια της καταγγέλλοντας την κοινωνική συνθήκη. Εκδικείται με τους φόνους της όσους την εκμεταλλεύτηκαν και την πλήγωσαν, δρώντας, στη δική της αντίληψη, διορθωτικά για την κοινωνία. Το μεταλογοτεχνικό παιχνίδι διευρύνει την πολυσημία, συστήνοντας μια ανοίκεια, όσο και φθαρμένη φιγούρα νεο-εξπρεσιονιστικής αισθητικής. Η Αγγελική διαθέτει το παράδοξο χάρισμα, ως νέα σχεδόν παπαδιαμαντική φόνισσα –χωρίς το θρίλερ– να καθιστά το έγκλημα και τον εαυτό της συμπαθή, ενσαρκώνοντας μια από τις πιο δυναμικές και εκρηκτικές γυναικείες παρουσίες στη σύγχρονη λογοτεχνία μας. Αντί επιλόγου, οικειοποιούμενος κανείς τον λόγο της ηρωίδας, θα μπορούσε να πει για το Μπαμ! της Νικολακοπούλου το εξής: «Κόσμε, είμαι έξω κι έχω το βιβλίο μου, ΤΗ ΒΙΒΛΙΑΡΑ μου παραμάσχαλα, τελειωμένο, ολοκληρωμένο, φυσάει!».

* Η ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι διδάσκουσα νεοελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας.

politeia link more

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ