Ulmann bergman Autumn Sonata

Για το αφήγημα του Χάρη Βλαβιανού «Τώρα θα μιλήσω εγώ» (εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Το οικογενειακό τραύμα και οι παραφυάδες του συνεχίζουν να αρδεύουν το πολύπτυχο έργο του ποιητή Χάρη Βλαβιανού (1957) που με τον αποσπασματικό δραματικό μονόλογο Τώρα θα μιλήσω εγώ (εκδ. Πατάκη) δίνει φωνή στη νεκρή αδελφή του Μαρίνα. Η Μαρίνα μιλά σε πρώτο πρόσωπο και παρουσιάζει ένα σύντομο πανόραμα της ταλαιπωρημένης ζωής της επιμένοντας στην καθοριστική σχέση της με τη μητέρα και αναδεικνύοντας τα στοιχεία που την έστρεψαν στον εθισμό και την εξάρτηση. Μιλά με συνταρακτική αμεσότητα και ειλικρίνεια και δε διστάζει να κατηγορήσει ευθέως τη μητέρα της αποδίδοντάς της βαριές ευθύνες. Ο λόγος της είναι ακραία λιτός κι ανεπιτήδευτος, απαλλαγμένος από κάθε είδους άσκοπο βάρος, άλλωστε κάθε προσπάθεια επιτηδευμένης καλλιλογίας θα υπονόμευε αμετάκλητα το εγχείρημα στερώντας του δύναμη, ένταση και πειστικότητα.

Ο εθισμός της Μαρίνας και οι αυτοκαταστροφικές επιλογές της, προκύπτουν σαν το αναπόφευκτο και αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας ζωής ολοκληρωτικά στερημένης από αγάπη... 

Η Μαρίνα φέρει ένα τραύμα βαθύ και ανεπούλωτο και κουβαλά το σταυρό της μέχρι το τέλος. Υφίσταται το μαρτύριό της μόνη και δεν μπορεί να υπολογίζει σε βοήθεια προερχόμενη από την οικογένεια. Αναζητά τη θαλπωρή μίας εστίας αλλά δεν βρίσκει παρά μόνο θλιβερά υποκατάστατα. Αποκομμένη κι αποξενωμένη, τριγυρίζει σε κοινότητες απεξάρτησης και δεν παύει να υποτροπιάζει και να ξανακυλά διαγράφοντας κύκλους που δεν οδηγούν πουθενά. Ο εθισμός της Μαρίνας και οι αυτοκαταστροφικές επιλογές της, προκύπτουν σαν το αναπόφευκτο και αναμενόμενο αποτέλεσμα μιας ζωής ολοκληρωτικά στερημένης από αγάπη, μιας ζωής με απόντα πατέρα και σκανδαλωδώς αδιάφορη, διόλου υποστηρικτική μητέρα.

marina kentriki 300Η μητέρα είναι το πρώτο αντικείμενο αγάπης, ο πρώτος «σημαντικός άλλος». Η σχέση μαζί της προδιαγράφει εν πολλοίς τη μετέπειτα πορεία μας και τον τρόπο που θα δομηθεί ο ψυχισμός μας. Η Μαρίνα είναι κατηγορηματική στις σκληρές αποφάνσεις της και επιρρίπτει την ευθύνη για την κατεστραμμένη της ζωή ολοκληρωτικά στη μητέρα. Στη συμπεριφορά της μητέρας τοποθετεί την απαρχή και την αιτία του τραύματος, πάνω στη μητέρα βλέπει το «τέρας» που την οδήγησε στον όλεθρο. Η τοξική αυτή μητέρα, που διαθέτει μια προσωπικότητα με έντονα ναρκισσιστικά στοιχεία, αρνείται να αναλάβει την ευθύνη που συνεπάγεται το να είσαι γονιός, ζει απερίσκεπτα και επιπόλαια, χωρίς να υπολογίζει το τίμημα και τις συνέπειες. Χειριστική, αλαζονική, χωρίς έγνοια και ενσυναίσθηση, η μητέρα της Μαρίνας στέκεται εμπόδιο στην προσπάθεια της κόρης της να κατακτήσει αίσθημα στοιχειώδους προσωπικής αξίας κι εμπιστοσύνης στον εαυτό της.

Επιβαρυμένη με οδυνηρά αισθήματα ανεπάρκειας, αναξιότητας και ντροπής, η Μαρίνα εισπράττει άρνηση και απόρριψη με σκαιό τρόπο, και μάλιστα όταν, περισσότερο απ ο,τιδήποτε άλλο, έχει ανάγκη την αποδοχή. Η μητέρα βλέπει πάνω στην τοξικομανή κόρη την πιο απτή απόδειξη μιας τραγικής αποτυχίας και προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τις επαφές μαζί της. Στα μάτια της, η Μαρίνα είναι μίασμα και απόβλητη, δεν δικαιούται συμπόνια και περίθαλψη γιατί αμαυρώνει την εικόνα της οικογένειας με τρόπο απρεπή και άκομψο. Επιπλέον, κηλιδώνει την υπόληψη της μητέρας, που θέλει να απολαμβάνει γόητρο και κύρος στην καλή κοινωνία.

harris

O Χάρης Βλαβιανός γεννήθηκε στη Ρώµη το 1957. Έχει εκδώσει δώδεκα ποιητικές συλλογές και τέσσερις συλλογές δοκιµίων. Το 2015 εξέδωσε το πρώτο του µυθιστόρηµα µε τίτλο Το αίµα νερό. Ακολούθησε το 2016 το Κρυφό ηµερολόγιο του Χίτλερ. Φυλακές Λάντσμπεργκ, Νοέμβριος 1923-Δεκέμβριος 1924 (εισαγωγή Κ. Κωστής) και το 2020 το Τώρα θα μιλήσω εγώ. Διδάσκει ιστορία και πολιτική θεωρία στο Αµερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος.

 

Η Μαρίνα αφήνεται να παλέψει μόνη με τους δαίμονές της, σε έναν άνισο αγώνα, που μόνο σε ήττα οδηγεί. Το αίσθημα κενού και ματαιότητας από την έλλειψη και την ισόβια στέρηση αγάπης, η Μαρίνα το γεμίζει με ηρωίνη. Μέσ΄ από το «χάσιμο» και το «βύθισμα» στην ουσία, η Μαρίνα απαλλάσσεται πρόσκαιρα από τον πόνο και το ζόφο, που είναι η μόνιμη πραγματικότητα της ζωής της. Μιας ζωής χωρίς αγάπη, χωρίς μέλλον και χωρίς προοπτική. Στη σχέση με το άλλο φύλο, η Μαρίνα, που νιώθει ανάξια να αγαπηθεί, αναπαράγει το μοτίβο της αποτυχίας και ματαίωσης που έχει «διδαχθεί» από την καταστροφική αλληλεπίδραση με τη μητέρα. Παγιδευμένη σ’ έναν ιστό διάψευσης και θλίψης, επαναλαμβάνει το μόνο σενάριο που γνωρίζει καλά, φλερτάροντας αδιάκοπα με το θάνατο. Καταδικασμένη να ζει εκτός αγάπης, η Μαρίνα βλέπει το μίσος της για τη μητέρα να μετατρέπεται τελικά σε μίσος για τον ίδιο τον εαυτό της.

Στο μονόλογο της Μαρίνας υπάρχει μια σημαίνουσα ανάμνηση, φαινομενικά απλή, που όμως περιέχει ένα αποκαλυπτικό πλέγμα σημασιών. Πρόκειται για την ανάκληση μιας καλοκαιρινής εκδρομής στις Σπέτσες με τον μεγαλύτερο αδελφό της, όταν η Μαρίνα ήταν έντεκα ή δώδεκα ετών. Τα δυο παιδιά περιηγούνται με μηχανάκι το νησί και πάνε να κολυμπήσουν μαζί σ’ έναν ήσυχο κολπίσκο. Αυτό το ευφρόσυνο κολύμπι σηματοδοτεί για τη Μαρίνα μια ανεξάλειπτη στιγμή μακαριότητας και ευτυχίας. Το όνομά της Μαρίνας περιέχει μέσα του τη θάλασσα (mare) και μέσα σ' αυτή τη θάλασσα βρίσκει την ευτυχία. Η «θάλασσα» αυτή είναι το αμνιακό υγρό που την περιβάλλει και την περικλείει ηδονικά τυλίγοντάς την σε ένα ωκεάνιο αίσθημα μακαριότητας. Η θάλασσα είναι η αρχέγονη μητέρα, που η Μαρίνα ξαναβρίσκει στο κολύμπι με τον αδελφό της. Τα δυο αδέλφια περιέχονται μαζί σε μια ζεστή, υδάτινη μήτρα που τους παρέχει γενναιόδωρα τον εναγκαλισμό, που η φειδωλή σ’ αισθήματα μητέρα τούς στερεί.

Το αφήγημα Τώρα θα μιλήσω εγώ, που δίνει φωνή στη νεκρή αδελφή, έρχεται να συμπληρώσει το συγκλονιστικό Αίμα Νερό (εκδ. Πατάκη, 2014), που σκιαγραφούσε την τραυματική σχέση του συγγραφέα με τους νεκρούς πια γονείς του. Αμφότερα τα αφηγήματα, καθένα με τον δικό του τρόπο, αποτελούν μέρη ενός άτυπου οικογενειακού μυθιστορήματος, μέσ’ από το οποίο επιχειρείται η συμφιλίωση με τους οικείους μέσ’ από τη συμβολική χειρονομία της γραφής. Μέσα στο κείμενο συγκροτείται εκ νέου η διαλυμένη πλέον οικογένεια και δημιουργείται μια ασφαλής περιοχή όπου όλοι χωρούν και ίσως συγχωρούνται επιτυγχάνοντας την καταλλαγή και επιτέλους τη γαλήνη.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν Φθινοπωρινή σονάτα, με τη Λιβ Ούλμαν και την Ίνγκριντ Μπέργκμαν (1978), μια σκληρή εκδοχή της αβυσσαλέας σχέσης μάνας και κόρης. 


vlavianosΤώρα θα μιλήσω εγώ
ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ
ΠΑΤΑΚΗΣ 2020
Σελ. 72, τιμή εκδότη €6.90

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ