alt

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Κάτι κρυφό μυστήριο» (εκδ. Μελάνι).

Της Διώνης Δημητριάδου

Δανειζόμενη τις λέξεις του Διονύσιου Σολωμού από τον Κρητικό «Κάτι κρυφό μυστήριο εστένεψε τη φύση/ Κάθε ομορφιά να στολιστή και το θυμό ν’ αφήση», η Καρολίνα Μέρμηγκα αποκόπτει από την καταγεγραμμένη ιστορία το πρόσωπο του Ιωάννη Καποδίστρια για να το τοποθετήσει στο λογοτεχνικό, μυθοπλαστικό τοπίο και να μιλήσει για ό,τι τη συγκινεί στην ιδιόμορφη παρουσία του.

Η Μέρμηγκα γράφει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο τον Καποδίστρια στηριγμένο σε ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία παραθέτει σε κάθε ευκαιρία. Παράλληλα πλάθει τη μορφή του στην πορεία της ζωής του, όπως η ίδια την προσλαμβάνει με τη θεμιτή αυτονομία που έχει η λογοτεχνική γραφή, σε ικανή χρονική απόσταση από τα γεγονότα αλλά και με εμφανή θαυμασμό στο πρόσωπό του.

Κάτω από αυτή την οπτική είναι λάθος να διαβαστεί το βιβλίο με την ιστορική ταυτότητα που δεν έχει. Αλλά είναι επίσης λάθος να διαβαστεί ως καθαρή μυθοπλασία, γιατί απέχει από μια τέτοια μορφή. Η Μέρμηγκα γράφει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο τον Καποδίστρια στηριγμένο σε ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία παραθέτει σε κάθε ευκαιρία. Παράλληλα πλάθει τη μορφή του στην πορεία της ζωής του, όπως η ίδια την προσλαμβάνει με τη θεμιτή αυτονομία που έχει η λογοτεχνική γραφή, σε ικανή χρονική απόσταση από τα γεγονότα αλλά και με εμφανή θαυμασμό στο πρόσωπό του. 

Σ’ αυτόν βλέπει τον διπλωμάτη που βρέθηκε στις αυλές των Μεγάλων Δυνάμεων, να υπηρετεί, Έλληνας αυτός, τον Τσάρο, σε μια περίοδο καθοριστικής σημασίας για τα κινήματα ανεξαρτησίας στην Ευρώπη. Να πρέπει στα συνέδρια της Ιερής συμμαχίας, που καθόριζαν τη μοίρα των λαών, να υποστηρίζει τις ρωσικές θέσεις και να ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στον ρόλο του Υπουργού εξωτερικών της Ρωσίας και στα αισθήματά του για τους Έλληνες. Πόση δυνατότητα ελιγμών άραγε είχε; Αλλά και πόσο ενστερνιζόταν τις επαναστατικές διαθέσεις των ομοφύλων του, αυτός που τουλάχιστον λεκτικά (αν όχι και ιδεολογικά) καταδίκαζε τις «αναρχικές» κινήσεις των λαών κατά των ηγετών τους; 

Βλέπει σ’ αυτόν τον διπλωμάτη καριέρας που εγκατέλειψε τα αξιώματα για να βρεθεί να διαφεντεύει έναν περίεργο λαό σε ένα ανύπαρκτο κράτος, με εχθρούς ορκισμένους απέναντί του να φτάνουν στα άκρα το μίσος τους για τον «ξένο» που θέλει να βάλει μια τάξη στις ορέξεις τους, στα ανομήματά τους ή έστω στα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα που τους καθιστούν μάλλον απείθαρχους και φύσει ακυβέρνητους. Με φίλους πολλούς στους κόλπους του απλού λαού, ωστόσο  αδύναμους να τον υπερασπιστούν. Με ιδέες διαμόρφωσης μιας κρατικής οντότητας που κανείς δεν φαίνεται έτοιμος να δεχθεί αδιαμαρτύρητα, όταν τα συμφέροντά του κινδυνεύουν. Και με την υποψία, που με τον χρόνο γίνεται σαφής γνώση μέσα του, πως όχι μόνον όλο αυτό είναι μάταιο αλλά κινδυνεύει να το πληρώσει ακόμη και με τη ζωή του. Γράφει στον Εϋνάρδο, στις 14 Σεπτεμβρίου του 1831:

«Απέκαμα. Αλλ’ όμως θα παραμείνω στη χαλάστρα μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής μου, κι ας κινδυνεύω να χαθώ. […] Θα συνεχίσω εκπληρώνοντας πάντοτε το χρέος μου, ουδόλως φροντίζοντας για τον εαυτό μου, και ας γίνει ό,τι γίνει». (σελ.272)

alt
Η Καρολίνα Μέρμηγκα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957,
σπούδασε Νομικά και εργάστηκε ως δικηγόρος και
δημοσιογράφος. Εχει εκδώσει δύο συλλογές διηγημάτων
Ερωτευμένες, (2005, Εστία) και Σήμερα δεν θα πεθάνω
(2010, Μελάνι) και τα μυθιστορήματα Συγγενής
(2013, Μελάνι), Ο Ελληνας γιατρός (2016, Μελάνι),
και το πρόσφατο Κάτι κρυφό μυστήριο (2019, Μελάνι).







Η γραφή της Μέρμηγκα έχει την ικανότητα να αποκαλύπτει πίσω από την ιστορική, και αυστηρά διαγραφόμενη, φιγούρα του Κυβερνήτη τον άνθρωπο Καποδίστρια· είναι ευτύχημα που δεν είναι ιστορικός, γιατί τότε θα ήταν δέσμια της κριτικής ματιάς και θα έπρεπε να κατευθύνει τη γραφή της περισσότερο στις ευθύνες, στις παραλείψεις ή στις εμμονές του ανθρώπου/πολιτικού που πρώτος ανέλαβε να κυβερνήσει τον ακυβέρνητο λαό. Θα είχαμε τότε μια μελέτη αξιώσεων ίσως, ωστόσο δεν θα ήταν τόσο διακριτή η άλλη πλευρά της ιστορίας, αυτή που βιώνεται από τον αποδέκτη των ιστορικών εξελίξεων. Η συγγραφέας, εδώ, παραθέτει τα ντοκουμέντα όχι για να συγκροτήσει μια ιστορική άποψη για τον Καποδίστρια – υπάρχουν επιστημονικές μελέτες σχετικά, αν και όχι τόσες όσες θα αναλογούσαν στη σημασία της προσωπικότητάς του. Μέσα από το ιστορικό υλικό και τη λογοτεχνική επεξεργασία του κατορθώνει να δώσει το πρόσωπο του Καποδίστρια ίσως όχι όπως ήταν αλλά όπως θα ήθελε να είναι – η λογοτεχνία έχει το ελεύθερο να πλάθει το σκηνικό της, να τοποθετεί μέσα τους ήρωες, να τους σκηνοθετεί καθοδηγώντας τους πάνω στο κείμενο που έχει μυθοπλαστικά επινοήσει. Για να το πετύχει αυτό εναλλάσσει τα πρόσωπα που αφηγούνται δίνοντας έτσι το εκτόπισμα της προσωπικότητας του Καποδίστρια στον περίγυρό του και προσφέροντας μια (πλαστή φυσικά) πολυφωνία και πολυπρισματικότητα στην οπτική γωνία από την οποία τον βλέπουμε. Τέχνη συγγραφική καταδεικνύεται με αυτή την αφηγηματική τεχνική. Δεν πρόκειται, όμως ευτυχώς, για εξωραϊσμό της εικόνας· περισσότερο πρόκειται για φως που πέφτει στις πιο λεπτές πτυχές της ιστορίας, αυτές που είναι ικανές να αναδείξουν την άλλη όψη των πραγμάτων, να αποκαλύψουν το κρυφό μυστήριο

Μέσα από το ιστορικό υλικό και τη λογοτεχνική επεξεργασία του κατορθώνει να δώσει το πρόσωπο του Καποδίστρια ίσως όχι όπως ήταν αλλά όπως θα ήθελε να είναι – η λογοτεχνία έχει το ελεύθερο να πλάθει το σκηνικό της.

Στον Επίλογο του βιβλίου (και με την αρωγή των στίχων του Κάλβου από τα «Ηφαίστεια» ως προμετωπίδα-κατευθυντήρια οδό) απευθύνεται η συγγραφέας (ή μήπως όλοι εμείς μέσα από τα λόγια της;) στην εικόνα του Κυβερνήτη, όπως την ξέρουμε από το πορτρέτο του με τη ρεντιγκότα και το λευκό πουκάμισο.

«Πού είναι το παράπονό σου; Γιατί δεν έχεις παράπονο; Πώς θα σε ζωντανέψουμε όταν συνέχεια ξεγλιστράς χωρίς μνησικακία καμία; Τι είδους μνήμη είναι αυτή που δεν ζητά τίποτα για ανταμοιβή, τίποτα για αντίποινα, τίποτα για εξαγορά; Δεν είναι μνήμη. Και γι’ αυτό γλίστρησες κι έφυγες και χάθηκες σαν σκιά, και πώς θα σε καταλάβουμε, πώς θα σε παρηγορήσουμε;» (σελ.282)

Η παραμυθητική δράση της λογοτεχνίας είναι γνωστή. Την ξέρουμε να αφορά τον δημιουργό και τον αποδέκτη. Εδώ η Καρολίνα Μέρμηγκα δίνει την άλλη εκδοχή της παραμυθίας: παρηγορητική για τον ήρωα, που δεν του έχει πληρώσει ακόμη η επίσημη ιστορία αυτό που του χρωστά. Ας το κάνει, λοιπόν, η λογοτεχνία. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του Χαράλαμπου Πάχη (1844 - 1891) «Ο φόνος του Καποδίστρια».


altΚάτι κρυφό μυστήριο
Καρολίνα Μέρμηγκα
Μελάνι 2019
Σελ. 296, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΟΛΙΝΑΣ ΜΕΡΜΗΓΚΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό, της Σώτης Τριανταφύλλου

Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό, της Σώτης Τριανταφύλλου

Για το μυθιστόρημα της Σώτης Τριανταφύλλου «Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό» (εκδ. Πατάκη).

Του Θόδωρου Σούμα

Το μυθιστόρημα Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό (εκδ. Πατάκη) της Σώτης Τριανταφύλλου ζωγραφίζει την οικογένεια της πρωταγωνίστριας Ιρίνα. Ο...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ένα ντοκιμαντέρ για τη μεταφορά της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Βαλλιάνειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όταν συνεχίζει να προβάλλεται για δεύτερο Σαββατοκύριακο στον κινηματογράφο Δαναό, με τα εισιτήρια να είναι σχεδόν εξαντλημένα, αυτό αποτελεί είδηση και μια καλή αφορμή να...

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ