alt

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Κάτι κρυφό μυστήριο» (εκδ. Μελάνι).

Της Διώνης Δημητριάδου

Δανειζόμενη τις λέξεις του Διονύσιου Σολωμού από τον Κρητικό «Κάτι κρυφό μυστήριο εστένεψε τη φύση/ Κάθε ομορφιά να στολιστή και το θυμό ν’ αφήση», η Καρολίνα Μέρμηγκα αποκόπτει από την καταγεγραμμένη ιστορία το πρόσωπο του Ιωάννη Καποδίστρια για να το τοποθετήσει στο λογοτεχνικό, μυθοπλαστικό τοπίο και να μιλήσει για ό,τι τη συγκινεί στην ιδιόμορφη παρουσία του.

Η Μέρμηγκα γράφει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο τον Καποδίστρια στηριγμένο σε ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία παραθέτει σε κάθε ευκαιρία. Παράλληλα πλάθει τη μορφή του στην πορεία της ζωής του, όπως η ίδια την προσλαμβάνει με τη θεμιτή αυτονομία που έχει η λογοτεχνική γραφή, σε ικανή χρονική απόσταση από τα γεγονότα αλλά και με εμφανή θαυμασμό στο πρόσωπό του.

Κάτω από αυτή την οπτική είναι λάθος να διαβαστεί το βιβλίο με την ιστορική ταυτότητα που δεν έχει. Αλλά είναι επίσης λάθος να διαβαστεί ως καθαρή μυθοπλασία, γιατί απέχει από μια τέτοια μορφή. Η Μέρμηγκα γράφει ένα μυθιστόρημα με κεντρικό πρόσωπο τον Καποδίστρια στηριγμένο σε ιστορικά ντοκουμέντα, τα οποία παραθέτει σε κάθε ευκαιρία. Παράλληλα πλάθει τη μορφή του στην πορεία της ζωής του, όπως η ίδια την προσλαμβάνει με τη θεμιτή αυτονομία που έχει η λογοτεχνική γραφή, σε ικανή χρονική απόσταση από τα γεγονότα αλλά και με εμφανή θαυμασμό στο πρόσωπό του. 

Σ’ αυτόν βλέπει τον διπλωμάτη που βρέθηκε στις αυλές των Μεγάλων Δυνάμεων, να υπηρετεί, Έλληνας αυτός, τον Τσάρο, σε μια περίοδο καθοριστικής σημασίας για τα κινήματα ανεξαρτησίας στην Ευρώπη. Να πρέπει στα συνέδρια της Ιερής συμμαχίας, που καθόριζαν τη μοίρα των λαών, να υποστηρίζει τις ρωσικές θέσεις και να ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στον ρόλο του Υπουργού εξωτερικών της Ρωσίας και στα αισθήματά του για τους Έλληνες. Πόση δυνατότητα ελιγμών άραγε είχε; Αλλά και πόσο ενστερνιζόταν τις επαναστατικές διαθέσεις των ομοφύλων του, αυτός που τουλάχιστον λεκτικά (αν όχι και ιδεολογικά) καταδίκαζε τις «αναρχικές» κινήσεις των λαών κατά των ηγετών τους; 

Βλέπει σ’ αυτόν τον διπλωμάτη καριέρας που εγκατέλειψε τα αξιώματα για να βρεθεί να διαφεντεύει έναν περίεργο λαό σε ένα ανύπαρκτο κράτος, με εχθρούς ορκισμένους απέναντί του να φτάνουν στα άκρα το μίσος τους για τον «ξένο» που θέλει να βάλει μια τάξη στις ορέξεις τους, στα ανομήματά τους ή έστω στα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα που τους καθιστούν μάλλον απείθαρχους και φύσει ακυβέρνητους. Με φίλους πολλούς στους κόλπους του απλού λαού, ωστόσο  αδύναμους να τον υπερασπιστούν. Με ιδέες διαμόρφωσης μιας κρατικής οντότητας που κανείς δεν φαίνεται έτοιμος να δεχθεί αδιαμαρτύρητα, όταν τα συμφέροντά του κινδυνεύουν. Και με την υποψία, που με τον χρόνο γίνεται σαφής γνώση μέσα του, πως όχι μόνον όλο αυτό είναι μάταιο αλλά κινδυνεύει να το πληρώσει ακόμη και με τη ζωή του. Γράφει στον Εϋνάρδο, στις 14 Σεπτεμβρίου του 1831:

«Απέκαμα. Αλλ’ όμως θα παραμείνω στη χαλάστρα μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής μου, κι ας κινδυνεύω να χαθώ. […] Θα συνεχίσω εκπληρώνοντας πάντοτε το χρέος μου, ουδόλως φροντίζοντας για τον εαυτό μου, και ας γίνει ό,τι γίνει». (σελ.272)

alt
Η Καρολίνα Μέρμηγκα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957, σπούδασε Νομικά και εργάστηκε ως δικηγόρος και δημοσιογράφος. Εχει εκδώσει δύο συλλογές διηγημάτων Ερωτευμένες, (2005, Εστία) και Σήμερα δεν θα πεθάνω
(2010, Μελάνι) και τα μυθιστορήματα Συγγενής (2013, Μελάνι), Ο Ελληνας γιατρός (2016, Μελάνι), και το πρόσφατο Κάτι κρυφό μυστήριο (2019, Μελάνι).
 

Η γραφή της Μέρμηγκα έχει την ικανότητα να αποκαλύπτει πίσω από την ιστορική, και αυστηρά διαγραφόμενη, φιγούρα του Κυβερνήτη τον άνθρωπο Καποδίστρια· είναι ευτύχημα που δεν είναι ιστορικός, γιατί τότε θα ήταν δέσμια της κριτικής ματιάς και θα έπρεπε να κατευθύνει τη γραφή της περισσότερο στις ευθύνες, στις παραλείψεις ή στις εμμονές του ανθρώπου/πολιτικού που πρώτος ανέλαβε να κυβερνήσει τον ακυβέρνητο λαό. Θα είχαμε τότε μια μελέτη αξιώσεων ίσως, ωστόσο δεν θα ήταν τόσο διακριτή η άλλη πλευρά της ιστορίας, αυτή που βιώνεται από τον αποδέκτη των ιστορικών εξελίξεων. Η συγγραφέας, εδώ, παραθέτει τα ντοκουμέντα όχι για να συγκροτήσει μια ιστορική άποψη για τον Καποδίστρια – υπάρχουν επιστημονικές μελέτες σχετικά, αν και όχι τόσες όσες θα αναλογούσαν στη σημασία της προσωπικότητάς του. Μέσα από το ιστορικό υλικό και τη λογοτεχνική επεξεργασία του κατορθώνει να δώσει το πρόσωπο του Καποδίστρια ίσως όχι όπως ήταν αλλά όπως θα ήθελε να είναι – η λογοτεχνία έχει το ελεύθερο να πλάθει το σκηνικό της, να τοποθετεί μέσα τους ήρωες, να τους σκηνοθετεί καθοδηγώντας τους πάνω στο κείμενο που έχει μυθοπλαστικά επινοήσει. Για να το πετύχει αυτό εναλλάσσει τα πρόσωπα που αφηγούνται δίνοντας έτσι το εκτόπισμα της προσωπικότητας του Καποδίστρια στον περίγυρό του και προσφέροντας μια (πλαστή φυσικά) πολυφωνία και πολυπρισματικότητα στην οπτική γωνία από την οποία τον βλέπουμε. Τέχνη συγγραφική καταδεικνύεται με αυτή την αφηγηματική τεχνική. Δεν πρόκειται, όμως ευτυχώς, για εξωραϊσμό της εικόνας· περισσότερο πρόκειται για φως που πέφτει στις πιο λεπτές πτυχές της ιστορίας, αυτές που είναι ικανές να αναδείξουν την άλλη όψη των πραγμάτων, να αποκαλύψουν το κρυφό μυστήριο

Μέσα από το ιστορικό υλικό και τη λογοτεχνική επεξεργασία του κατορθώνει να δώσει το πρόσωπο του Καποδίστρια ίσως όχι όπως ήταν αλλά όπως θα ήθελε να είναι – η λογοτεχνία έχει το ελεύθερο να πλάθει το σκηνικό της.

Στον Επίλογο του βιβλίου (και με την αρωγή των στίχων του Κάλβου από τα «Ηφαίστεια» ως προμετωπίδα-κατευθυντήρια οδό) απευθύνεται η συγγραφέας (ή μήπως όλοι εμείς μέσα από τα λόγια της;) στην εικόνα του Κυβερνήτη, όπως την ξέρουμε από το πορτρέτο του με τη ρεντιγκότα και το λευκό πουκάμισο.

«Πού είναι το παράπονό σου; Γιατί δεν έχεις παράπονο; Πώς θα σε ζωντανέψουμε όταν συνέχεια ξεγλιστράς χωρίς μνησικακία καμία; Τι είδους μνήμη είναι αυτή που δεν ζητά τίποτα για ανταμοιβή, τίποτα για αντίποινα, τίποτα για εξαγορά; Δεν είναι μνήμη. Και γι’ αυτό γλίστρησες κι έφυγες και χάθηκες σαν σκιά, και πώς θα σε καταλάβουμε, πώς θα σε παρηγορήσουμε;» (σελ.282)

Η παραμυθητική δράση της λογοτεχνίας είναι γνωστή. Την ξέρουμε να αφορά τον δημιουργό και τον αποδέκτη. Εδώ η Καρολίνα Μέρμηγκα δίνει την άλλη εκδοχή της παραμυθίας: παρηγορητική για τον ήρωα, που δεν του έχει πληρώσει ακόμη η επίσημη ιστορία αυτό που του χρωστά. Ας το κάνει, λοιπόν, η λογοτεχνία. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).

 Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του Χαράλαμπου Πάχη (1844 - 1891) «Ο φόνος του Καποδίστρια».


altΚάτι κρυφό μυστήριο
Καρολίνα Μέρμηγκα
Μελάνι 2019
Σελ. 296, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΡΟΛΙΝΑΣ ΜΕΡΜΗΓΚΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Μάντζιου «Η λίμπιντο των αγγέλων» (εκδ. Γραφή).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Για μας τους κριτικούς δεν πρέπει να παίζει ρόλο το όνομα του συγγραφέα: αν είναι γνωστός με περγαμηνές στο ενεργητικό του, δεν σημαίνει ...

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη «Ένα κομμάτι χαρτί» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Κεντρική εικόνα: © Roman Kraft (Unsplash). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το μόνο που αλλάζει είναι το παρελθόν, όλες οι άλλ...

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

Για το συλλογικό έργο «Η φωνή της» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: © Oscar Keys (Unsplash). 

Γράφει η Ιωάννα Σπηλιοπούλου

Πενήντα τρεις γράφουσες, μέλη του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...
Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Ο Δημήτρης Καραντζάς επιστρέφει στη Στέγη με μια περφόρμανς–παραβολή για τη βία, τον εθισμό στην εικόνα και την κατάργηση των ψευδαισθήσεων ή, αλλιώς, για την πραγματικότητα που, ό,τι κι αν κάνεις για να την αποφύγεις, αργά ή γρήγορα θα έρθει να σε βρει.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 30 Σεπτεμβρί...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζ.Μ. Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ο Πολωνός» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ