alt

Για το ιδιότυπο βιβλίο με φωτογραφηγήματα του Αχιλλέα ΙΙΙ «Παραχαράκτης» (εκδ. Νεφέλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η λογοτεχνία ως παιχνίδι. Ή πώς τα σοβαρά θέματα ντύνονται ασόβαρα, για να δείξουν ακριβώς το βάθος της ουσίας τους. Από τις κατασκευές των Ντανταϊστών μέχρι τα τεχνάσματα της Oulipo, από τα λεκτικά παιχνίδια των Υπερρεαλιστών μέχρι την οπτική ποίηση κι από τα διακείμενα του Ροΐδη μέχρι τα πολυώνυμα του Πεσόα, οι λογοτέχνες έψαχναν τρόπους να περιπαίξουν το ορατό και το παγιωμένο, αναδεικνύοντας την κρυμμένη πραγματικότητα.

Τα τελευταία χρόνια στην πεζογραφία δεν λείπουν οι απόπειρες να γραφτούν κείμενα που έχουν μεγάλο λογοτεχνικό βάθος, χωρίς όμως να αρνούνται την παιγνιώδη φύση τους και τις ανατρεπτικές δυνατότητες όχι μόνο της γλώσσας, αλλά και της αφήγησης.

Τα ψευδώνυμα είναι ένας τρόπος να μιλήσει κανείς πλαγίως, χρησιμοποιώντας μια περσόνα για να «καρναβαλίσει» με μπαχτινικό τρόπο τον καθωσπρεπισμό. Τα τελευταία χρόνια στην πεζογραφία δεν λείπουν οι απόπειρες να γραφτούν κείμενα που έχουν μεγάλο λογοτεχνικό βάθος, χωρίς όμως να αρνούνται την παιγνιώδη φύση τους και τις ανατρεπτικές δυνατότητες όχι μόνο της γλώσσας, αλλά και της αφήγησης. Δεν αναφέρομαι λ.χ. στον Αύγουστο Κορτώ, ο οποίος υιοθέτησε πλήρως αυτό το ψευδώνυμο, όχι για να παίξει αλλά για να δημιουργήσει ένα μόνιμο συγγραφικό προσωπείο. Μιλάω για συγγραφείς που με το ψευδώνυμό τους και τη γραφή τους λειτούργησαν σαν παίκτες ενός δημιουργικού κρυφτού, όπως ο Σταύρος Κρητιώτης, που δεν έπαψε να αλλάζει υπογραφές (Σωκράτης Τιτούρης, Ανθή Ερωτοκρίτου κ.ά.), η Αλίκη Ντουφεξή-Πόουπ και ο Π. Ένιγουεϊ. Τα τελευταία δηλαδή χρόνια οι προαναφερθέντες –προφανώς και άλλοι– κρύβονται όχι επειδή έχουν κάτι να κρύψουν, αλλά για να δημιουργήσουν –από το όνομα στο εξώφυλλο έως τη μορφή των πεζογραφημάτων τους– μια ανατρεπτική κατάσταση που θα προκαλέσει την ανταπόκριση του αναγνώστη.

Σ’ αυτό το μήκος κύματος κινείται και ο Αχιλλέας ΙΙΙ (κατά κόσμον Αχιλλέας ΙΙΙ), που πρωτοεμφανίστηκε (;) με το «Κομπλεξικό» (2016) και επανέρχεται τώρα με μια σειρά φωτογραφηγήματα! Τι είναι αυτά και γιατί μπορεί να έχουν ένα κάποιο ενδιαφέρον; Ο νεολογισμός στο συγκεκριμένο βιβλίο αποδίδει ένα υβριδικό έργο, όπου προηγείται μια αληθινή φωτογραφία παλαιάς κοπής και αισθητικής κι ακολουθεί ένα μικροδιήγημα λίγων παραγράφων που σχολιάζει και διαλέγεται με τη φωτογραφία. Στην ουσία το διήγημα εξηγεί την ομόθεμη οπτική αδελφή του, όχι προσπαθώντας να δώσει μια άκρως ρεαλιστική ερμηνεία, αλλά εμφανώς να παρουσιάσει λοξά μια (α)πίθανη εξήγηση, που σε ένα ακραίο παράλληλο σύμπαν θα μπορούσε να ισχύει.

alt
Ο Αχιλλέας ΙΙΙ γεννήθηκε στην Καβάλα. Έχει εκδώσει,
επίσης, το βιβλίο, Κομπλεξικό (εκδ. Fairead/Νεφέλη)



Η ανατρεπτική παραδοξότητα ξεκινά ήδη από την επιλεγμένη φωτογραφία, η οποία, όπως καταλαβαίνουμε, δεν είναι διακοσμητική. Συνήθως απεικονίζει ένα σοβαρό πρόσωπο –έναν κύριο λ.χ. με κοστούμι και γραβάτα ή μια σεβάσμια κυρία άλλης εποχής–, το οποίο ωστόσο φέρει πάνω του κάτι ξένο με τη φυσιογνωμία του, λουλούδια στο κεφάλι ή τρία τσιγάρα στο στόμα, στοιχεία δηλαδή που αντιφάσκουν με το όλο παρουσιαστικό. Άλλοτε βέβαια απλώς βλέπουμε μια προσωπική ή οικογενειακή φωτογραφία σε κάποιο φωτογραφείο του μεσοπολέμου. Και πάνω σ’ αυτήν την αντίφαση ή στην ομαλότητα ο συγγραφέας στήνει μια συνοδό ιστορία, που συχνά εξηγεί πως η σοβαρότητα του εικονιζόμενου υποσκάπτεται από μια επιλογή του, μια απρόσμενη εμφάνισή του, μια μύχια επιθυμία του που βγαίνει στην επιφάνεια…

H λογοτεχνία πάντα είναι μια «παραχάραξη» της πραγματικότητας (κι αυτή σε εισαγωγικά), αφού υποσκάπτει την όποια αλήθεια της και δημιουργεί το δικό της λοξό σύμπαν.

Το όλο αποτέλεσμα, είτε είναι κωμικό, είτε τραγικό, δεν παύει να αποβαίνει και σουρεαλιστικά αιφνιδιαστικό. Κωμικό, επειδή στηρίζεται στην παραδοξότητα αλλά κι επειδή ενίοτε ξεμυτίζουν κορυφώσεις χιούμορ, που ωθούν σε μια αβίαστη θυμηδία: στον τάφο του υπάλληλου στο γκισέ της εφορίας επιγράφεται η αγαπημένη του φράση «Ο επόμενος, παρακαλώ», φράση που προκαλεί αναστάτωση στον πιθανό επισκέπτη! Τραγικό, όπου υπερισχύει η συγκίνηση, χωρίς να ανακόπτεται η αποσύνθεση του πραγματικού, ώστε να οδηγεί στην ανασύνταξη της ματιάς μας. Στο «Ψωνίζοντας με τη Λουίζα» λ.χ. ο αναγνώστης γελά αλλά και συμπάσχει με την ηρωίδα που πηγαίνει στα μαγαζιά, βγάζει και ξαναβάζει τα δικά της ρούχα (ελλείψει χρημάτων), και τελικά ποζάρει ευτυχής με την επιλογή της.

Εικάζω βάσιμα ότι ο τίτλος «Παραχαράκτης» δηλώνει την παιγνιώδη παραποίηση της εκάστοτε φωτογραφίας, αλλά και της σοβαροφάνειας που επιβάλλει τον καθωσπρεπισμό. Δηλώνει ότι η λογοτεχνία πάντα είναι μια «παραχάραξη» της πραγματικότητας (κι αυτή σε εισαγωγικά), αφού υποσκάπτει την όποια αλήθεια της και δημιουργεί το δικό της λοξό σύμπαν. Το ίδιο παιγνιώδεις είναι και οι τίτλοι σε μερικά διηγήματα, τίτλοι που δημιουργούν αμαλγαματικά λογοπαίγνια, σύνθετες λέξεις που συναιρούν αντιφατικά ή «άσχετα» υποσύνολα, όπως οι «Αχυρωισμοί».

Εντέλει, ζούμε τις περισσότερες ιστορίες ως αντιφάσεις που κλονίζουν το φυσιολογικό. Θα μπορούσε βέβαια η συλλογή να είναι πιο σφιχτή, με λιγότερα κείμενα (τα πιο τσεκουράτα), αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το ρίσκο σε κάθε τέτοια συλλογή. Κρατάμε σίγουρα τον παλμό της ανατρεπτικής σύζευξης αντιθέτων, μιας έντεχνης αντίφασης που συνήθως δεν προδίδει τον στόχο της.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


altΠαραχαράκτης
Αχιλλέας ΙΙΙ
Νεφέλη 2019
Σελ. 192, τιμή εκδότη €13,90

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΙΙΙ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Το Σπίτι της Κύπρου με τη στήριξη του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, τιμά τον ποιητή, βιβλιογράφο, μελετητή της λογοτεχνίας, Δημήτρη Δασκαλόπουλο σε εσπερίδα που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022, ώρα 17:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα). Φωτογραφία © Ειρήνη Σαββ...

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ