Οι αντοχές της αγάπης

Διαβάζοντας λογοτεχνικά κείμενα του Μιχάλη Μακρόπουλου, όπως Το δέντρο του Ιούδα (2014) ή το τωρινό, νιώθεις ότι διακτινίζεσαι σε μια άλλη εποχή, στην τωρινή Ελλάδα… αλλά σε άλλη εποχή, από αυτές που σε έναν παλίμψηστο χρόνο την απαρτίζουν. Η τωρινή Ελλάδα είναι μαζί παρόν και παρελθόν, πόλη και ύπαιθρος, πρόοδος και παράδοση, Δύση και Ανατολή, ευλογία και κατάρα. Έτσι, το ύφος του συγγραφέα σού μιλάει για το σήμερα, αλλά με όρους και κλίμα ενός άχρονου χθες, που είναι ακόμα ζωντανό και βάζει το μουντό του δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων.

Προς τι η προσήλωση του ανώνυμου Πατέρα στον γιο του, τον οποίο κουβαλά στις πλάτες του, όταν θέλουν να μετακινηθούν (μια αντιστροφή της ιστορίας του Αγίου Χριστόφορου), και του διαβάζει μυστηριακά αλλά χωρίς πίστη την Αγία Γραφή κι άλλα βιβλία;

Σε τι ακριβώς αποσκοπεί μια ιστορία για τον Πατέρα και τον ανάπηρο γιο του Χριστόφορο; Οι δυο τους, μαζί με μια δράκα άλλους, έχουν μείνει οι τελευταίοι των Μοϊκανών σε ένα χωριό στην ορεινή Ήπειρο, σε μια περιοχή που έχει πληγεί από την τοξική οικολογική καταστροφή και οι αρχές μετακινούν τον πληθυσμό σε σπίτια στα Γιάννενα. Καμιά δεκαριά όμως γέροι ή γερασμένοι κάτοικοι μένουν στα πατρογονικά τους εδάφη, παρά τις πιέσεις, παρά τη σωματική φθορά, παρά τις αντιξοότητες σε ένα περιβάλλον που εκφυλίζει και τελικά σκοτώνει. Προς τι όλο αυτό;

Έγραφα πριν από καιρό, εδώ στην Bookpress για την «επικράτεια της παραίτησης», καθώς τρεις συγγραφείς (ο Άκης Παπαντώνης, η Μελανία Δαμιανού και η Βασιλική Πέτσα) εκφράζουν με τα κείμενά τους ένα είδος ανθρώπινης ματαιότητας μπροστά σε μία καταστροφή. Αντίθετα, οι άνθρωποι του Μιχάλη Μακρόπουλου δηλώνουν το «παρών» και το «αντιστέκομαι» πάλι μέσα σε μια καταστροφή που δεν τους επιτρέπει να ελπίζουν. 

Προς τι, λοιπόν, η προσήλωση του πείσμονα Χριστόφορου στο χωριό του, ο οποίος απειλεί μάλιστα να πεθάνει αν μετακομίσει αλλού; Προς τι η προσήλωση του ανώνυμου Πατέρα στον γιο του, τον οποίο κουβαλά στις πλάτες του, όταν θέλουν να μετακινηθούν (μια αντιστροφή της ιστορίας του Αγίου Χριστόφορου), και του διαβάζει μυστηριακά αλλά χωρίς πίστη την Αγία Γραφή κι άλλα βιβλία; Προς τι η αντίδραση ενός συγχωριανού τους που σκοτώνει εν βρασμώ τον απεσταλμένο των αρχών, ο οποίος φτάνει για να τους πιέσει να φύγουν;

Το Δελβινάκι Πωγωνίου στην Ήπειρο –θερινός τόπος   κατοικίας του συγγραφέα– και η ευρύτερη περιοχή,  αποτελούν τον γεωγραφικό τόπο των πρόσφατων  βιβλίων του Το δέντρο του Ιούδα και Μαύρο νερό. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κίχλη.

Το έργο κατά βάση, αν και μοιάζει με νουβέλα οικολογικής ανησυχίας, είναι περισσότερο ένας ύμνος στην ιδιαίτερη πατρίδα και στον τρόπο ζωής που αυτή υπαγορεύει. Ακόμα κι αν είναι κλινικά νεκρή, ακόμα κι αν καταστρέφεται θανάσιμα, ακόμα κι αν την εγκαταλείπουν όσοι δεν αντέχουν άλλο, μια βαθιά ριζωμένη αγάπη γίνεται επιμονή και μόχθος και παλμός. Το σπίτι που καταρρέει, το χωριό που ερημώνει, οι κρατικές αρχές που πιέζουν ασφυκτικά δεν είναι αρκετές για μια «αξιοπρεπή» ζωή στην πρωτεύουσα, αφού έτσι θα ξεριζωθεί ό,τι πιο βαθύ, μακραίωνο, υπαρξιακά σταθερό έδινε νόημα στο είναι αυτών των ανθρώπων. 

Η νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου δεν δίνει απαντήσεις. Θέτει το αυστηρό τοπίο της Ηπείρου σε πρώτο πλαίσιο, όπως και στο Δέντρο του Ιούδα, βάζει τους ήρωές της να ακολουθούν μια ενσυνείδητα καθορισμένη ζωή, χωρίς να αναζητούν την ευτυχία αλλού, και μεταξύ των λόγων και των σιωπών αφήνει κενά για να εισχωρήσει ο αναγνώστης. Ο τελευταίος δεν έχει εύκολες εξηγήσεις, αλλά πλησιάζει το κλίμα του βιβλίου πιο πολύ με το συναίσθημα παρά με τη λογική. Σαν άλλος πεζογραφικός Καβάφης ο συγγραφέας επιβραβεύει την επιμονή των ηρώων του: «Και περισσότερη τιμή τούς πρέπει / όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν) / πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος, / κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε». Με άλλα λόγια, η αντίσταση είναι μάταιη ως προς το εξωτερικό αποτέλεσμα, αλλά μάλλον δεν είναι άσκοπη ως προς τους κραδασμούς που προκαλεί.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

→ Στην κεντρική εικόνα, γλυπτό του © Patrick Mack

Μαύρο νερό
Μιχάλης Μακρόπουλος
Κίχλη 2019
Σελ. 80, τιμή εκδότη €10,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΥ