alt

Για το μυθιστόρημα του Μιχάλη Πιτένη «Η απόγονος» (εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες).

Της Ελένη Γερούση

Στο οπισθόφυλλο του μυθιστορήματος Η απόγονος τίθεται το ερώτημα: «Μπορεί το παρελθόν να ερμηνεύσει το παρόν και, ίσως, να δείχνει και το μέλλον;» Θα επαναδιατυπώσω το ερώτημα: μπορεί αυτό να γίνει μέσω της λογοτεχνίας;

Βασική λοιπόν θεωρητική αφετηρία της προσέγγισης του μυθιστορήματος του Πιτένη είναι ότι η λογοτεχνία, αντλώντας τα θέματά της από την ιστορία, λειτουργεί ως φορέας της ατομικής, συλλογικής και πολιτισμικής μνήμης και επιδρά στις συνειδήσεις των αναγνωστών.

Ακολουθώντας την παράδοση του Ρώσου θεωρητικού της λογοτεχνίας Μπαχτίν, ο οποίος επανεισάγει την πραγματικότητα, την ιστορία και την κοινωνία στο κείμενο, ο Τοντόροφ θεωρεί πως η λογοτεχνία, προτείνοντας μία ερμηνεία του κόσμου, είναι ταυτόχρονα ένας στοχασμός για την ανθρώπινη -κατάσταση. Γράφει στο βιβλίο του Η λογοτεχνία σε κίνδυνο, που αποτελεί έναν ύμνο στη δύναμη της λογοτεχνίας: «η πραγματικότητα την οποία η λογοτεχνία φιλοδοξεί να κατανοήσει είναι απλούστατα (αλλά, συγχρόνως, τίποτα δεν είναι πιο περίπλοκο) η ανθρώπινη εμπειρία». Βασική λοιπόν θεωρητική αφετηρία της προσέγγισης του μυθιστορήματος του Πιτένη είναι ότι η λογοτεχνία, αντλώντας τα θέματά της από την ιστορία, λειτουργεί ως φορέας της ατομικής, συλλογικής και πολιτισμικής μνήμης και επιδρά στις συνειδήσεις των αναγνωστών. Με αυτή την έννοια, η λογοτεχνία καθορίζει την ιστορική συνείδηση, και, κατά συνέπεια, το παρόν μας και το μέλλον μας.

Το μυθιστόρημα Η απόγονος είναι το κατεξοχήν έργο του συγγραφέα που συνδιαλέγεται με την ιστορία. Καταπιάνεται με το θέμα της αναβίωσης της ναζιστικής ιδεολογίας στη σημερινή Ευρώπη, μιας ιδεολογίας, όπως σχολιάζει ο ίδιος, μεταλλαγμένης και προσαρμοσμένης στις σύγχρονες συνθήκες και γι’ αυτό, ίσως, πιο επικίνδυνης. Η υπόθεση με λίγα λόγια έχει ως εξής: Η Μαριάννα Ανδρέου, μια νέα μαχόμενη δικηγόρος, συνδέεται ερωτικά με τον Ότο Σαντάου, πρόεδρο της διεθνούς οργάνωσης «Η Γερμανία για την ενωμένη Ευρώπη». Η οργάνωση ως φανερό της στόχο έχει τη δημιουργία των προϋποθέσεων για την καλύτερη συνεννόηση των Ευρωπαίων πολιτών, με τη Γερμανία να παίζει προεξάρχοντα ρόλο. Η ηρωίδα συναντά στο Μόναχο, όπου γίνονται τακτικά τα συνέδρια της οργάνωσης, τον Καταλανό ακτιβιστή Ενρίκε Ρόχας ο οποίος της θέτει ερωτήματα σχετικά με την καταγωγή της. Από το σημείο αυτό και μετά το μυθιστόρημα περιστρέφεται γύρω από την προσπάθειά της να ανασυνθέσει την πραγματική ιστορία των προγόνων της. Η αφιέρωση στο πίσω μέρος μιας παλιάς φωτογραφίας, που βρέθηκε κρυμμένη στα πράγματα της μητέρας της, την οδηγεί στην οδυνηρή ανακάλυψη ότι η μητέρα της Κέλυ ήταν ένα παιδί της Βέρμαχτ και ότι ο παππούς της ήταν λοχαγός των Ες Ες που διετέλεσε, ανάμεσα σε άλλα, διοικητής ενός μαιευτηρίου Lebensborn, στο οποίο εφαρμοζόταν το πρόγραμμα ευγονικής του Χάινριχ Χίμλερ. Ένα πρόγραμμα που στόχο είχε να ενθαρρύνει, αρχικά, άνδρες-μέλη των Ες Ες να τεκνοποιούν με γυναίκες που πληρούσαν τα χαρακτηριστικά της Άριας φυλής. Η ηρωίδα μαζί με τα άλλα πρόσωπα του έργου, τον Έλληνα Παναγιώτη που πάει να σπουδάσει στη Γερμανία, τον Βέλγο συλλέκτη έργων τέχνης Τίο Ρενάρ, τον Γάλλο οικονομολόγο Ντομινίκ Περετί, τον Ιταλό καθολικό ιερέα Τζιάκομο Σαντρίνι περιπλανιούνται σε μητροπόλεις της σημερινής Ευρώπης, όπως είναι το Μόναχο, οι Βρυξέλλες, η Ρώμη και η Θεσσαλονίκη και έρχονται αντιμέτωποι με την ευρωπαϊκή ιστορία. Και αυτή η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο «από μια ατέλειωτη γραμμή ανθρώπινου αίματος που πολλές φορές χύθηκε για το τίποτα». Στο συνέδριο που πραγματοποιεί η οργάνωση στο Μόναχο, και στο οποίο συγκεντρώνονται οπαδοί νοσταλγοί του Χίτλερ, η ηρωίδα βιώνει επώδυνα την ανακάλυψη της πραγματικής της ταυτότητας.

Το μυθιστόρημα «Η απόγονος» μάς υποχρεώνει να ξανασκεφτούμε τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες του πολιτισμού μας και να αφυπνιστούμε πάνω σε μια σειρά από ζητήματα που αφορούν τη μνήμη και τη λήθη.

Το μυθιστόρημα Η απόγονος μάς υποχρεώνει να ξανασκεφτούμε τις θεμελιώδεις ηθικές αξίες του πολιτισμού μας και να αφυπνιστούμε πάνω σε μια σειρά από ζητήματα που αφορούν τη μνήμη και τη λήθη. Όπως ένα από τα πρόσωπα του βιβλίου, ο 87χρονος καθηγητής Νίκλας Κοχ, «δε γύρισε την πλάτη στη συνείδησή του» αλλά ένιωθε το «χρέος να μεταφέρει την ιστορική αλήθεια σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους» λόγω του δικαιολογημένου φόβου που είχε πως οι άνθρωποι «ξεχνούν εύκολα την ιστορία και είναι πάντα επιρρεπείς στην επανάληψη παλαιότερων σφαλμάτων» έτσι κι ο Μιχάλης Πιτένης νιώθει την υποχρέωση να μας πει αλήθειες για ζητήματα που κοντεύουν να ξεχαστούν.

Το βιβλίο μάς λέει αλήθειες για τα παιδιά της Βέρμαχτ, για τα παιδιά δηλαδή που ήταν καρπός βιασμού, συναλλαγής «σεξ αντί τροφίμων», αποπλάνησης αλλά και σε αρκετές περιπτώσεις αληθινού έρωτα των γυναικών στις διάφορες κατεχόμενες χώρες της Ευρώπης με στρατιώτες της Βέρμαχτ. Ένα θέμα ταμπού όχι μόνο για την Ελλάδα. Αλήθειες για τα παιδιά που γεννιόντουσαν κατά παραγγελία στα προγράμματα ευγονικής, για τον φανατισμό των «συνηθισμένων Γερμανών» (όρος του ιστορικού Daniel Goldhagen) που μετατράπηκαν σε πρόθυμους δήμιους, για τις σχέσεις της καθολικής εκκλησίας με τους Ναζί και, πιο συγκεκριμένα, για τον ρόλο που έπαιξε το Βατικανό στη φυγάδευσή τους στις χώρες της λατινικής Αμερικής. Και η πιο μεγάλη αλήθεια: «σε κάθε μεγάλη σφαγή στην ιστορία της ανθρωπότητας υπήρχε ένα ιδεολογικό, θρησκευτικό… περίβλημα, αλλά στον πυρήνα υπήρχε πάντοτε η ίδια απληστία… το χρήμα».

Από την άλλη, ο συγγραφέας καλεί τον αναγνώστη να είναι σε εγρήγορση για ζητήματα επείγοντα, τα οποία σήμερα καλούμαστε να στοχαστούμε και να λύσουμε. Κάνει εύστοχα σχόλια για τη μαζική μετανάστευση από τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ και για τις διώξεις των τσιγγάνων («σήμερα το πρόβλημα είναι οι τσιγγάνοι, στο μέλλον θα έχουν πρόβλημα και άλλες εθνικές ή φυλετικές ομάδες»). Γνωρίζουμε, άλλωστε, την ευαισθησία του συγγραφέα απέναντι στους τσιγγάνους ήδη από το μυθιστόρημά του Η προφητεία του Μότσαρτ (εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες). Αναφέρεται, ακόμη, στην οικονομική κρίση που θα οδηγήσει σε ένα νέο οικονομικό μοντέλο με στόχο τον έλεγχο του εργατικού δυναμικού. Λέει ο αφηγητής: «Η οικονομική κρίση δεν εξαφανίζει απλώς το χρήμα, δεν το κάνει να φεύγει απ’ τα χέρια των πολλών για να καταλήξει στα χέρια των λίγων. Διαλύει, ισοπεδώνει ζωές. Σκοτώνει την ελπίδα. Δεν γιγαντώνονται απλώς τα άκρα. Ο καθένας πια αργά ή γρήγορα μπορεί να φθάσει στα άκρα. Ποιος και πώς θα το σταματήσει αυτό; Ποιος και πώς θα προσπαθήσει να το εκμεταλλευτεί;» Αν αυτό συνδυαστεί με το γεγονός ότι η νέα γενιά είναι ανιστόρητη και το ότι «οι άνθρωποι ξεχνάνε και κάνουν πολλές φορές τα ίδια λάθη», δεν είναι να απορούμε που βρίσκονται σήμερα στα ευρωπαϊκά κοινοβούλια άνθρωποι επικίνδυνοι για τη δημοκρατία. Καθίσταται έτσι τραγικά επίκαιρο αυτό που έχει γράψει ο επιζών του Ολοκαυτώματος Ελί Βιζέλ: «ο δήμιος σκοτώνει πάντα δύο φορές, τη δεύτερη με τη λήθη».

Η δημοσιογραφική ιδιότητα του Πιτένη είναι έκδηλη ιδιαίτερα στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου όπου γίνεται μια ανάλυση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η πολιτική πάντοτε ενδιέφερε τους πεζογράφους και τους ποιητές, το στοίχημα είναι όμως να μη γίνεται το κείμενο διδακτικό.

Ο συγγραφέας μάς καλεί να προβληματιστούμε για το ότι οι σύνδεσμοι οπαδών ποδοσφαιρικών ομάδων αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις εκκολαπτήρια φασιστών, για το ότι ένα γεγονός μοναδικό, όπως είναι το ολοκαύτωμα, έχει γίνει θέαμα στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση με αποτέλεσμα να χάνει τη δραματικότητά του και να σχετικοποιείται, για τον ιδιότυπο ρατσισμό που βιώνουν οι σημερινοί Έλληνες στην Ευρώπη («ο Παναγιώτης, ως Έλληνας, δεν μπορεί να βρει σπίτι στο Μόναχο»). Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα αγγλικά με τον αρχικό του τίτλο Ο κανόνας του Χάμπερ. Ο Φριτς Χάμπερ ήταν Γερμανοεβραίος χημικός που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ το 1918. Ειδικός στα δηλητηριώδη αέρια, διατύπωσε μια απλή μαθηματική σχέση ανάμεσα στην ποσότητα του αερίου και στον χρόνο που χρειάζεται να εκτεθεί κάποιος μέχρι να πεθάνει. Αυτή η σχέση έγινε γνωστή ως «κανόνας του Χάμπερ».

Η δημοσιογραφική ιδιότητα του Πιτένη είναι έκδηλη ιδιαίτερα στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου όπου γίνεται μια ανάλυση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η πολιτική πάντοτε ενδιέφερε τους πεζογράφους και τους ποιητές, το στοίχημα είναι όμως να μη γίνεται το κείμενο διδακτικό. Και στο βιβλίο του Πιτένη αυτό δεν συμβαίνει. Αυτό που υπερέχει και μένει είναι η λογοτεχνική του αξία: φροντισμένος λόγος, ακέραιοι χαρακτήρες, ανατροπές, έντονο το στοιχείο της έκπληξης. Φτάνει ο αναγνώστης σε ένα σημείο που δεν είναι σίγουρος για κανένα από τα πρόσωπα του έργου. Μεγάλη λογοτεχνική αρετή η σοφή αρχιτεκτονική στη δόμηση των κεφαλαίων. Με μαεστρία κλείνει το κάθε κεφάλαιο κορυφώνοντας λίγο λίγο την αγωνία του αναγνώστη.

Η ανάδειξη του τραύματος που είναι ο ναζισμός και τα εγκλήματά του αλλά και η ανάδειξη των συνεπειών της αναβίωσης της ναζιστικής ιδεολογίας γίνεται ανάχωμα απέναντι στη λήθη.

Η ανάδειξη του τραύματος που είναι ο ναζισμός και τα εγκλήματά του αλλά και η ανάδειξη των συνεπειών της αναβίωσης της ναζιστικής ιδεολογίας γίνεται ανάχωμα απέναντι στη λήθη. Ο Πιτένης είναι ένας συγγραφέας ο οποίος δεν καταπιάνεται με ανώδυνα θέματα αλλά βουτάει βαθιά μέσα στην ιστορία κάνοντας πράξη αυτό που έδειξε με τη ζωή του ο Πρίμο Λέβι: την ηθική της μνήμης ως καθήκον. Το μυθιστόρημα Η απόγονος εντάσσεται σε εκείνη την παράδοση της μεταπολεμικής μας πεζογραφίας η οποία, εκτός από το ιστορικό μυθιστόρημα, επιδεικνύει μια ιδιαιτέρως αυξημένη ιστορική συνειδητοποίηση. Όπως έχει επισημάνει η Βενετία Αποστολίδου, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καθώς και η Κατοχή και ο Εμφύλιος που ακολούθησαν αποτελούν «μία τεράστια τομή σε αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί ιστορική συνείδηση του μυθιστορήματος».

Παραφράζοντας τον τίτλο του βιβλίου του Τοντόροφ Η λογοτεχνία σε κίνδυνο, που αναφέρθηκε στην αρχή, πιστεύω πως τα περισσότερα λογοτεχνικά βιβλία που εκδίδονται σήμερα θέτουν από πολλές απόψεις τη λογοτεχνία σε κίνδυνο. Βιβλία, όπως αυτό του Μιχάλη Πιτένη, μας κάνουν να ελπίζουμε ότι η λογοτεχνία έχει νόημα και σκοπό, μας βοηθάνε, πέρα από την αναγνωστική απόλαυση, να καταλάβουμε καλύτερα τον κόσμο και να ζήσουμε μέσα σε αυτόν.

* Η ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΟΥΣΗ είναι φιλόλογος και δρ. φιλοσοφίας.


altΗ απόγονος
Μιχάλης Πιτένης
Σύγχρονοι Ορίζοντες 2013
Σελ. 368, τιμή εκδότη €12,22

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΠΙΤΕΝΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

«Πλατωνικοί διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική)

Για το βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι, Ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα: Men with Boxes on Head, Brunswick, GA, 2001 © Rodney Smith (1947- 2016)

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Άντρες και γυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ