place de la concorde degas

Για το δοκίμιο του Αλέξανδρου Παπαγεωργίου-Βενετά «Βηματισμοί – Πεζοπορίες στο άστυ» (εκδ. Άγρα). Εικόνα: Ο πίνακας του Εντγκάρ Ντεγκά «Πλατεία Κονκόρντ».

Γράφει ο Θοδωρής Γκόνης

Ανοίγοντας, ξεφυλλίζοντας, διαβάζοντας, περπατώντας εντέλει το βιβλίο του κυρίου Παπαγεωργίου–Βενετά και έχοντας σαν σημείο εκκίνησης το μότο του βιβλίου, την επιστολή του Σενέκα στο Λουκίλιο, όπου μας προειδοποιεί πως η φύση μάς έδωσε τα πόδια για να περπατούμε και τα μάτια για να βλέπουμε και όποιος αρνείται να κάνει κάτι για πολύ χρόνο, στο τέλος δεν μπορεί να το κάνει. Μπαίνουμε στο Προοίμιο του βιβλίου, παίρνουμε τον δρόμο -κυριολεκτικά και μεταφορικά- και δεν ξεχνούμε πως η καταγωγή της λέξης Οίμη λέει πολλά, προέρχεται από την ακόμα παλαιότερη λέξη οίμος, που σημαίνει μονοπάτι-δρόμος, είναι ένας δρόμος, όπως και το βιβλίο αυτό, ένας σπουδαίος, ένας γοητευτικός δρόμος και ο συγγραφέας μάς καλεί να τον περπατήσουμε.

agra venetas vimatismoi

Το βάδισμα, μας λέει -όπως και το διάβασμα-, είναι ένα σοβαρό τεκμήριο, δείχνει αμέσως τον άνθρωπο, όπως το βλέμμα και ο τόνος της φωνής, όσο περισσότερο λοιπόν διαβάζεις-περπατάς το εν λόγω βιβλίο, τόσο περισσότερο νοιώθεις αυτό που όλοι ξέρουμε, ότι δρόμος είναι ένας φόρος τιμής στον χώρο, κάθε κομμάτι του δρόμου διαθέτει το δικό του νόημα και μας καλεί να σταθούμε, δεν έχει μόνο πρόσοψη, αλλά διαθέτει και σπλάχνα. Τελικός στόχος είναι η πρόσληψη του πνεύματος του τόπου, μας υπενθυμίζει ο στοχαστής και δάσκαλος του συγγραφέα Δημήτριος Πικιώνης, και πολύ νωρίτερα, μας δίνει ο ίδιος -εξαιρετικά- τη βαθύτερη υπαρξιακή σχέση βηματισμού και κίνησης μέσα στον χώρο: «Περπατώντας επάνω σε τούτη τη γη, η καρδιά μας χαίρεται με την πρώτη χαρά του νηπίου, την κίνησή μας μέσα στον χώρο της πλάσης, την αλληλοδιαδοχή τούτη, καταστροφή και αποκατάσταση της ισορροπίας που είναι η περπατησιά. Χαίρεται το προχώρημα του κορμιού επάνω στην ανάγλυφη ταινία που είναι το έδαφος. Και το σώμα μας ευφραίνεται από τους άπειρους συνδυασμούς των τριών διαστάσεων του χώρου που μας συντυχαίνουν».

politeia deite to vivlio 250X102

Δηλαδή βρίσκεις τον ρυθμό σου στις πλάκες που τόσο σοφά έστρωσαν αυτοί οι σπουδαίοι Δάσκαλοι, ανακαλύπτεις την πατούσα σου, γιατί ίσως τελικά με το πόδι του γράφει κανείς, με το χέρι αντιγράφει και με τα χείλη τραγουδάει. «Μετρούμε τη γη και ελέγχουμε τον χρόνο με τον κόπο του κορμιού μας». Βαδίζουμε. Διαβάζουμε.

Είναι εντυπωσιακή η παράθεση τόσων σπουδαίων ονομάτων και στοχαστών, είκοσι τριών στον αριθμό, Ελλήνων και ξένων, η σύνθεση από προσωπικότητες τόσων διαφορετικών χρονικών περιόδων, από τον Βάλτερ Μπένιαμιν ως τον Γιώργο Σεφέρη και από τον Ανδρέα Εμπειρίκο τον Γιόζεφ Ροτ, τον Άλλαν Πόε, τον Μιχαήλ Μητσάκη, τον Ρόμπερτ Βάλζερ, τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, με τον ξεπεσμένο Δερβίση του στα σοκάκια του Ψυρρή και του Θησείου, ως τον Τσιφόρο, τον συνομιλητή μου εδώ στο πλάι μου, Βασίλη Καραποστόλη, τον Κώστα Βάρναλη, με τη «Δρομοπάθεια», όπως τόσο χαριτωμένα χαρακτηρίζει το πάθος που έχουν μερικοί άνθρωποι να γυρίζουν στους δρόμους, γιατί στους δρόμους ζούνε και το σπίτι το έχουν μόνο για υπνωτήριο. Είναι αυτοί που «θυραυλούν» όπως τους περιγράφει ο Πλάτων, «θυραυλείν και πλανάσθε κατά την χώραν», που είναι δηλαδή πάντα κοντά στη θύρα, έτοιμοι να βγουν έξω, και όλα αυτά με έναν τρόπο που εκτός από την έλξη των ίδιων των κείμενων, νιώθεις και οικειότητα με την επικαιρότητα, την επικαιρότητα που οφείλουν να έχουν τα δοκίμια, αλλά πολύ λίγα την πετυχαίνουν και μάλιστα με τέτοιο καίριο τρόπο όπως εδώ στο βιβλίο του κυρίου Παπαγεωργίου–Βενετά, που σε κερδίζει αμέσως το αυστηρό και λιτό ύφος, η ροή και η ελαφρότητα, η διαφάνεια του, ο στρωτός και ήσυχος ρυθμός του, που ενώ φαινομενικά περπατάς ασκόπως, στην πραγματικότητα έχει σκοπό να σε κάνει να ερωτευτείς το βάδισμα, την πεζοποπορία και... το ίδιο το Άστυ.

Και το Βιβλίο βέβαια δε σταματά εδώ, δε σταματά στις ημερήσιες και νυχτερινές μετακινήσεις, περνά στα κίνητρα πορείας, στις δοσοληψίες, στις μεταφορές, στην κατόπτευση, στην περιήγηση, στην προσκύνηση, στην περιπλάνηση, στην επίδειξη, στην παρέλαση, στη διαδήλωση, ξανοίγεται στην ψυχοσύνθεση του περιπατητή με το θαυμάσιο παρένθετο κείμενο του Ρόμπερτ Βάλζερ.

«Πρέπει οπωσδήποτε να περιπατώ, έτσι αναζωογονούμαι και διατηρώ τη διασύνδεσή μου με τον κόσμο».

«Τον περιπατητή ακολουθούν πάντα πράγματα αξιοπρόσεκτα, πνευματώδη, φανταστικά... Μ' έναν λόγο κερδίζει το ψωμί του με σκέψεις, σπαζοκεφαλιές, διερευνήσεις, σκαψίματα, ποίηση, έρευνες και περιπάτους, με πικρό δηλαδή τρόπο όπως οι άλλοι συνάνθρωποί του». 

Στη συνέχεια συναντάμε τον ίδιο τον Συγγραφέα σε σύντομα αφηγήματα, σε μια προσωπική κατάθεση, περιγράφοντας συνθήκες και είδη βαδίσματος στην Πόλη, όπως τα βίωσε και έμειναν στη μνήμη του και μας καλεί να ανατρέξουμε και εμείς στα δικά μας. Με την κονκάρδα του πεζοπόρου στο πέτο, λοιπόν, ξανοιγόμαστε σε δρόμους εγγυημένους.

«Βαδίζω και αισθανόμενος ότι βαδίζω υπάρχω».

Περπάτημα στην Αθήνα. Χαρταετοί στον Προφήτη Ηλία: στη μνήμη η εικόνα μιας πορείας στην πόλη στα επτά του χρόνια στο Παγκράτι, παραμονές Ελληνοϊταλλικού πολέμου, για να «αμολήσει χαρταετό» με τον Πάτερα του. Γράφει: «Η ταύτιση με την αιώρηση του χαρταετού μετέτρεπε το βάδισμα σε παραμυθένιο πέταγμα. Το πιο ανάερο, ανάλαφρο περπάτημα το κέρδισα στα μικράτα μου». Και συνεχίζει με τις νεανικές παρελάσεις, πολιτικές πορείες και διαδηλώσεις, περιήγηση στην Πλάκα, στον Λυκαβηττό, στο Γιουσουρούμ, στα σκαλοπάτια της Ύδρας, στον ρυθμό των ημιόνων, στην Ακρόπολη, στο κοιμητήριο και συνεχίζω -γράφει - έτσι τους βηματισμούς μου μέσα στην πολιτεία: κέντρισμα ζωής, ατέρμονη μαθητεία και χαρά. «Βαδίζω και αισθανόμενος ότι βαδίζω υπάρχω».

Τελειώνοντας, σας δίνω εδώ και τις αριθμητικές εκτιμήσεις του Συγγραφέα. Μονάδα μετρήσεως, τα βήματα. Χίλια μέτρα, δηλαδή απόσταση 1.666 βημάτων καλύπτονται σε δεκαπέντε πρώτα λεπτά ή 900 δευτερόλεπτα της ώρας και συνεπώς ένα βήμα διαρκεί 0,54 του δευτερολέπτου. Το μέσο μήκος του βήματος 60 εκ. αποτελεί συγχρόνως μονάδα μετρήσεως του χώρου, το μήκος του ποδός περί τα 30εκ. ελέγχει τη σχέση του σώματός μας με τον χώρο, μετράει αποστάσεις.

* Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΓΚΟΝΗΣ είναι σκηνοθέτης και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το πεζογράφημα Κάποια στιγμή θα μάθετε ποιος είμαι (εκδ. Άγρα).


Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Αρχιτέκτων, πολεοδόμος και ιστορικός της πολεοδομίας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1933. Διπλωματούχος του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου το 1956. Μετεκπαίδευση στο Παρίσι στην Πολεοδομία. Διδάκτωρ μηχανικός του Πολυτεχνείου Charlottenburg του Βερολίνου (1972). Καθηγητής της Ιστορίας της Πολεοδομίας στο μεταπτυχιακό κέντρο Raymond Lemaire του Πανεπιστημίου της Louvain (1975-1985). Προσκεκλημένος καθηγητής των Πολυτεχνείων Στουτγάρδης (1981-1982), Μονάχου (1996-1997) και Χαϊδελβέργης (2003-2004). Μέλος του Συμβουλίου Ιστορικών Τοπίων και Πόλεων του Συμβουλίου της Ευρώπης (1974-1977). Εμπειρογνώμων της UNESCO και του Κέντρου HABITAT για την συντήρηση των ιστορικών πόλεων.

aleksandros papageorgiou venetas 1

Εκπόνησε σημαντικές πολεοδομικές, χωροταξικές μελέτες για τη Χίο (1968), το νησιωτικό σύμπλεγμα Μυκόνου, Δήλου και Ρηνείας (1973-1974) και την παλαιά πόλη των Χανίων (1978). Εξειδικευμένος ερευνητής σε θέματα προστασίας και ανάπλασης των ιστορικών πόλεων. Επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (1998). Συγγραφέας 25 βιβλίων σε ελληνική, γαλλική, αγγλική και γερμανική γλώσσα και πλέον των 90 άρθρων με αντικείμενο την ιστορία της πολεοδομίας και την προστασία του ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος. 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μικροβίωμα» του Διονύση Άδωνη Πάνου (κριτική) –  Οι φίλοι μας οι μικροοργανισμοί και πώς να τους προστατέψουμε

«Μικροβίωμα» του Διονύση Άδωνη Πάνου (κριτική) – Οι φίλοι μας οι μικροοργανισμοί και πώς να τους προστατέψουμε

Για το βιβλίο του Διονύση Άδωνη Πάνου «Μικροβίωμα – Ο σύμμαχός σου στον έλεγχο του βάρους, της υγείας και της διάθεσής σου» (εκδ. Διόπτρα). © Pablo Merchán Montes / Unsplash 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης

Πολλοί, μόλις ακούνε ...

«Οδύσσεια» – Οι διαδρομές του νόστου όπως τις χαρτογράφησε ο Στίβεν Φράι

«Οδύσσεια» – Οι διαδρομές του νόστου όπως τις χαρτογράφησε ο Στίβεν Φράι

Για το βιβλίο του Στίβεν Φράι (Stephen Fry) «Οδύσσεια» (μτφρ. Πέτρος Γεωργίου, εκδ. Πατάκη). Εικόνα: Ο Ματ Ντέιμον στην ταινία «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν που κάνει πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες σε όλη την Ελλάδα σήμερα. 

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου ...

«Μουντιάλ. Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο» των Χρήστου Σωτηρακόπουλου & Φάνη Τσοκανά (κριτική) – Πάθος, αγωνία και δράμα σε πρώτο πρόσωπο

«Μουντιάλ. Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο» των Χρήστου Σωτηρακόπουλου & Φάνη Τσοκανά (κριτική) – Πάθος, αγωνία και δράμα σε πρώτο πρόσωπο

Για το βιβλίο των Χρήστου Σωτηρακόπουλου & Φάνη Τσοκανά «Μουντιάλ. Ιστορίες πίσω από το τρόπαιο» (εκδ. Τόπος). Εικόνα: Το γκολ που μπήκε με το «χέρι του θεού» Μαραντόνα. ©wikipedia

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Τι έχει μείν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι ζωές των ζώων» του Τζ. Μ. Κουτσί (νουβέλα) – Φιλόσοφοι, ποιητές και επιστήμονες απέναντι στις γενοκτονίες ζώων

«Οι ζωές των ζώων» του Τζ. Μ. Κουτσί (νουβέλα) – Φιλόσοφοι, ποιητές και επιστήμονες απέναντι στις γενοκτονίες ζώων

Για τη νουβέλα του Τζ. Μ. Κουτσί (J. M. Coetzee) «Οι ζωές των ζώων» (εισ. Ευγενία Μυλωνάκη, μτφρ. Γιάννης Μολυνδρής, εκδ. Κύκλος). Εικόνα: Από την έκδοση του Princeton University Press.

Γράφει ο Παναγιώτης Τσιαμούρας

...
Λογοτεχνικά Βραβεία Jean Moreas: Οι βραχείες λίστες στις πέντε κατηγορίες

Λογοτεχνικά Βραβεία Jean Moreas: Οι βραχείες λίστες στις πέντε κατηγορίες

Οι Επιτροπές Ποίησης και Πεζογραφίας των Διεθνών Λογοτεχνικών Βραβείων Jean Moreas ανακοίνωσαν τις βραχείες λίστες για βιβλία που εκδόθηκαν το 2025.

Επιμέλεια: Book Press

Οι Επιτροπές Ποίησης και Πεζογραφίας των ...

Το Ίδρυμα Ωνάση στο 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – Τρεις ταινίες και απονομή του Onassis Film Award

Το Ίδρυμα Ωνάση στο 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – Τρεις ταινίες και απονομή του Onassis Film Award

Το Ίδρυμα Ωνάση συμμετείχε στο 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης με τρεις ταινίες. Παράλληλα, απένειμε για έκτη χρονιά το Onassis Film Award, το οποίο φέτος απέσπασε η ταινία «Mignon» της Σοφίας Γεωργοβασίλη.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φελισιτέ ντε Ζανλίς [Félicité de Genlis] «Η γυναίκα συγγραφέας» (μτφρ. Διονύσης Γιαννάτος, εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Μαρία Σπυριδοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ροές.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας που ξεχωρίσαμε από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Ανάμεσά τους, κάποια βραβευμένα, κάποια παλαιότερα, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια λογοτεχνικά ντεμπούτα. 

...

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ