alt

Για τη μελέτη του Γεώργιου N. Σχορετσανίτη «Το πιο διάσημο πρόσωπο που κανένας δεν ήξερε – Μάργκαρετ Γουώκερ (1915-1998)» (εκδ. Οδός Πανός).

Της Χρύσας Φάντη

Στα τέλη του 20ού αιώνα, στην Αμερική αλλά και παγκοσμίως, έγιναν ευρέως γνωστές αφροαμερικανίδες συγγραφείς και ποιήτριες, με κορυφαίες την πολύ γνωστή και στη χώρα μας Τόνι Μόρισον, αλλά και τις Μάργκαρετ Γουώκερ, την Άλις Γουώκερ, τη Μάγια Αγγέλου, την Γκουέντολυν Μπρουκς, τη Σόνια Σάντσελ, τη Νίκι Τζιοβάνι κ.ά. Ανάμεσά τους όμως, εκείνη που πρώτη ανέδειξε σε λογοτεχνία τις αφηγήσεις των μαύρων σκλάβων του αμερικανικού Νότου και δεν φοβήθηκε να αμφισβητήσει επιφανείς άντρες συναδέλφους της, όπως οι Richard Wright (1908-1960) και Alex Haley (1921-1992), δεν ήταν η Μόρισον αλλά η κατά δεκαπέντε χρόνια μεγαλύτερή της, ποιήτρια, πεζογράφος, λογοτέχνης και ακαδημαϊκός Μάργκαρετ Γουώκερ.

Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης, στην πρωτότυπη μελέτη του: Το πιο διάσημο πρόσωπο που κανένας δεν ήξερε – Μάργκαρετ Γουώκερ (1915-1998), προχωρά σε μια σφαιρική αποτίμηση του έργου της Γουώκερ, με κριτήρια κατεξοχήν λογοτεχνικά αλλά και εκτενείς αναφορές στην προσωπικότητα και το οικογενειακό περιβάλλον της, σε συνάρτηση και με τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα που κατά τη γνώμη του το καθόρισαν. Επιπρόσθετα, εκτός από τη διεθνή βιβλιογραφία, στην οποία ποιεί ευρύτατη μνεία, μεταφράζει με αξιομνημόνευτη ευαισθησία, συνέπεια και κατευθείαν από το πρωτότυπο σημαντικά της ποιήματα, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο και δίνοντας το ερέθισμα και σε άλλους Έλληνες μελετητές να ασχοληθούν με το έργο της.

Ο Γεώργιος Σχορετσανίτης προχωρά σε μια σφαιρική αποτίμηση του έργου της Γουώκερ, με κριτήρια κατεξοχήν λογοτεχνικά αλλά και εκτενείς αναφορές στην προσωπικότητα και το οικογενειακό περιβάλλον της, σε συνάρτηση και με τα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα που κατά τη γνώμη του το καθόρισαν.

Μείναμε πιστοί πιστεύοντας στους μαύρους θεούς μιας παλιάς γης, πιστεύοντας στα μυστικά της μάντισσας και στη μαγεία των γητευτών
(Απόσπασμα από το ποίημα: «Μείναμε πιστοί»)
 
Είμαι παιδί της κοιλάδας. / Λάσπη και κοπριά και δυστυχία των κάμπων / Βρίσκονται στις πατημασιές των ποδιών μου
(Απόσπασμα από το ποίημα: «Δέλτα»)
 
Έχω γνωρίσει ποτάμια: / Αρχαία, σκοτεινά ποτάμια / Η ψυχή μου βάθυνε σαν τα ποτάμια
(Απόσπασμα από το ποίημα: «Ο νέγρος μιλάει για τα ποτάμια»)
 
Αφήστε να έρθει μια νέα γη. Ας γεννηθεί ένας άλλος κόσμος. Αφήστε μια / αιματηρή ειρήνη να γραφτεί στον ουρανό
(Απόσπασμα από το ποίημα: «Για τους ανθρώπους μου»)

Ο Σχορετσανίτης, ταυτίζοντας τη γνώμη του με τη γνώμη σπουδαίων μελετητών του έργου της Γουώκερ, θεωρεί πως η έξοχη αυτή συγγραφέας, αν και δεν περιορίστηκε στην πολιτιστική κληρονομιά των προγόνων της στην ήπειρο της Αφρικής και στην Καραϊβική, αλλά επεκτάθηκε και σε θέματα της Αμερικής του ’30, του ’40, μέχρι και του ’80, δεν αναγνωρίστηκε στον βαθμό που της άξιζε και θεωρεί πως αυτή η σχετική έλλειψη αναγνώρισης θα μπορούσε να οφείλεται, α) στις ιδιαίτερες συνθήκες μέσα στις οποίες έζησε η Γουώκερ, β) στον ασυμβίβαστο χαρακτήρα της, γ) στην προσκόλλησή της στην οικογένεια και τη διδασκαλία και σταδιοδρομία της ως ακαδημαϊκού, και δ) στο ίδιο το έργο της που σε πολλά του σημεία παρέκκλινε του επικρατούντος λογοτεχνικού ρεύματος, με αποτέλεσμα άλλοτε να αγνοηθεί και άλλοτε να πολεμηθεί. Ωστόσο, τα κείμενα της Γουώκερ, πεζογραφικά, ποιητικά και δοκιμιακά, ανατέμνουν, κατά τη γνώμη του, με τρόπο μοναδικό ζητήματα όπως η χειραφέτηση των μαύρων γυναικών και η επιβίωση με αξιοπρέπεια, καθώς και η αίσθηση της κοινότητας σε συνάρτηση με τη μητριαρχική παράδοση και τη δύναμη της προφορικής ιστορίας. Έτσι ή αλλιώς, όμως, συμπεραίνει ο μελετητής, η προσφορά της Γουώκερ είναι σημαντική, αν αναλογιστεί κανείς πως μέχρι και τη δεκαετία του ΄70, γνωστές συγγραφείς ήταν κυρίως γυναίκες λευκές, αρκετές από αυτές μέλη ενός φεμινιστικού κινήματος που δεν είχε αναπτύξει ακόμη ισχυρούς δεσμούς με άλλα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα και δεν ενδιαφέρονταν για τα ιδιαίτερα προβλήματα των μαύρων γυναικών συναδέλφων τους. «Μέχρι τότε οι λευκές γυναίκες ήθελαν από τις μαύρες να παραμελήσουν τη φυλετική τους διαφορά για χάρη του φύλου τους, ενώ οι μαύροι άντρες να αφήσουν στην άκρη τα γυναικεία θέματα για χάρη των φυλετικών προβλημάτων» αναφέρει χαρακτηριστικά στο κεφάλαιο με τον τίτλο: «Τα καινούρια φεμινιστικά κινήματα».

Τα κείμενα της Γουώκερ, πεζογραφικά, ποιητικά και δοκιμιακά, ανατέμνουν, κατά τη γνώμη του, με τρόπο μοναδικό ζητήματα όπως η χειραφέτηση των μαύρων γυναικών και η επιβίωση με αξιοπρέπεια, καθώς και η αίσθηση της κοινότητας σε συνάρτηση με τη μητριαρχική παράδοση και τη δύναμη της προφορικής ιστορίας.

Ποιες όμως ήταν οι επιρροές της Γουώκερ και ποιο το έργο της; Γιατί χαρακτηρίστηκε ως το πιο διάσημο πρόσωπο που κανένας δεν ήξερε; Η Γουώκερ σπούδασε Σαίξπηρ, πήρε μαθήματα δημιουργικής γραφής, δημοσίευσε σε περιοδικά όπως το Poetry, ενώ σημαντική για την εξέλιξή της ως συγγραφέας στάθηκαν οι γνώσεις και η μελέτη της, τόσο της αφροαμερικάνικης όσο και της ευρωπαϊκή παράδοσης. Στα ποιήματά της συγκεκριμένα, αναφέρει ο Σχορετσανίτης, μπορεί να επηρεάστηκε από ποιητές όπως ο Τ.Σ. Έλιοτ (1888-1965) και ο Ουώλτ Ουίτμαν (1819-1892), κυρίως σε ό, τι αφορά τη μορφή (η Γουώκερ, για παράδειγμα, όπως και ο Ουίτμαν, προτιμά τον ελεύθερο στίχο και το πρώτο πρόσωπο), η ματιά της όμως ─προϊόν της μαύρης καταγωγής, της ιδιαίτερης ιδιοσυγκρασίας και των διασυνδέσεών της με τους συγγραφείς της «Αναγέννησης του Χάρλεμ» και τον Λαγκστάιν Χιούζ− ήταν και παρέμεινε διαφορετική. Εξαιτίας −ή χάρη− στην καθήλωσή της σε έναν Νότο αντιδραστικό που την απομάκρυνε από το κέντρο των λογοτεχνικών δρώμενων (μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα μετακόμισε στο Σικάγο για σπουδές) η Γουώκερ ανέπτυξε και έμεινε μέχρι το τέλος πιστή στις δικές της απόψεις σε θέματα λογοτεχνίας, εξουσίας, ταυτότητας, οικογένειας και αυθεντικότητας. Ο Ιωβηλαίος της, (Jubilee), μυθιστόρημα που εμπνεύστηκε από αφηγήσεις της γιαγιάς της και ολοκλήρωσε μετά από μακροχρόνιες έρευνες, είναι ένα λαϊκό ανάγνωσμα με αναφορές στη ζωή των σκλάβων του Νότου, προπολεμικά και την εποχή του Εμφυλίου και της Ανασυγκρότησης, και με πολλά στοιχεία από την αφροαμερικανική κουλτούρα των σπιρίτσουαλ, τη σημασία των οιωνών και τις μαγείες των μαύρων. Πρόκειται για το ένα και μόνο μυθιστόρημα που εξέδωσε, έργο που έγραφε για δεκαετίες και το οποίο την απασχολούσε ήδη από το 1934. Αλλά τα έργα της Γουώκερ δεν σταματούν στα προβλήματα του φύλου ή της φυλής της∙ θίγουν και πολλές άλλες μορφές κοινωνικής και πολιτικής ανισότητας.

Σε αυτή τη χώρα φτάσαμε σε ένα σημείο όπου ο πολιτισμός μας δεν είναι ούτε μαύρος ούτε άσπρος, αλλά μιγάς. […] Μου αρέσει να είμαι γυναίκα. Έχω μια υπερήφανη αφροαμερικανική κληρονομιά και έχω μάθει από τις δύσκολες απαιτήσεις της ζωής ότι η ελευθερία είναι μια φιλοσοφική κατάσταση του νου και της ύπαρξης. Στο μυαλό μου, είμαι εντελώς ελεύθερη. […] Κανείς δεν μπορεί να μου πει τι να γράψω, γιατί σε κανέναν δεν ανήκω κι ούτε μου τραβά κάποιος τα λουριά. Δεν γράφω για να κερδίσω χρήματα, ή το ψωμί μου. Η διδασκαλία είναι η αποστολή μου. Το γράψιμο είναι η ζωή μου, αλλά είναι μια ενασχόληση που κανένας δεν μπορεί να αγοράσει. (Αποσπάσματα από δηλώσεις της Γουώκερ)

Μετά από εκατό χρόνια κειμένων γραμμένων από λευκούς ιστορικούς του Νότου και διανοούμενους που υποστήριζαν ότι η δουλεία ήταν ένα ευεργετικό σύστημα, η Γουώκερ, συμπεραίνει ο Σχορετσανίτης, ανάτρεψε αυτό το σύστημα αποκαλύπτοντας τις σκόπιμες προκαταλήψεις του. Ο κορυφαίος Ιωβηλαίος (έργο που εστίαζε περισσότερο στη θρησκευτικότητα των μαύρων και ίσως γι’ αυτό συζητήθηκε και εκτιμήθηκε λιγότερο από εκείνα νεότερων εκείνης συγγραφέων όπως η Τόνι Μόρισον (1931-) και η Άλις Γουώκερ (1944-) έγινε ο πυρήνας του μαύρου φεμινιστικού κινήματος (Women’s Movement and Black Feminism) και υπόδειγμα για πολλούς μεταγενέστερους συγγραφείς.

* Η ΧΡΥΣΑ ΦΑΝΤΗ είναι συγγραφέας.

altΤο πιο διάσημο πρόσωπο που κανένας δεν ήξερε
Μάργκαρετ Γουώκερ (1915-1998)
Γεώργιος N. Σχορετσανίτης
Οδός Πανός 2017
 Σελ. 194, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Ν. ΣΧΟΡΕΤΣΑΝΙΤΗ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» του Νίκου Βατόπουλου (κριτική) – Ημερολόγιο μαθητείας

«Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» του Νίκου Βατόπουλου (κριτική) – Ημερολόγιο μαθητείας

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Νίκου Βατόπουλου «Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα 1934-1944» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Ο συγγραφέας με τη μικρή Ada στο σπίτι τους, το 1967 © Από το αρχείο του Νίκου Βατόπουλου.

Γράφει ο Ηλίας Καφάογλου

...
«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Λέοντα Ναρ «“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Με τον πολύ χαρακτηριστικό τίτλο Να βρω ξανά του νήματος την άκρη… –στίχο α...

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

Για το βιβλίο με τις καταγραφές της Εύας Μπέη «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» (εκδ. Loggia).

Του Γιάννη Παλαβού

Έχω την αίσθηση πως για αρκετούς Έλληνες ποιητές που έχουν πάνω κάτω τα χρόνια μου το να τσιτάρουν στίχους του Καρούζου και να ανεκδοτολο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ