Μέρες του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

Είναι μια ήρεμη, χαλαρή αφήγηση, που ο ρυθμός της συνεπαίρνοντας τον αναγνώστη, τον παίρνει απ' το χέρι και τον ξεναγεί στα χρόνια και στους τόπους της παιδικής κι εφηβικής ηλικίας του αφηγητή: στην Πάτρα κυρίως, τη γενέθλια πόλη τού συγγραφέα, επίσης στην Κάτω Αχαγιά όπου το πατρικό της μητέρας του, κι αργότερα στην Αθήνα τις δεκαετίες του '40 και του  ’50. Μιλώντας για τα εφηβικά του χρόνια, για την προσωπική και οικογενειακή του ζωή (στο πρώτο μέρος), ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος αναφέρεται στο κλίμα, στην ατμόσφαιρα της επαρχίας, στις συνήθειες των ανθρώπων. Το ατομικό ενταγμένο στο όλον, ή το όλον διηθημένο μέσα από τον ατομικό βίο. Με ύφος γλαφυρό, χαμηλότονο. Της σαγήνης το ύφος, το κουβεντιαστό και φιλικό.

Ο αναγνώστης έλκεται από τον αφηγηματικό τόνο, την απλότητα του λόγου – τη χωρίς εκζήτηση καμιά. Ο Δασκαλόπουλος είναι ένας πολύ καλός αφηγητής. Μιλάει, στο πρώτο μέρος του Χρονικού, από την οπτική του έφηβου που υπήρξε, αλλά παρεισφρέουν και εύστοχες παρατηρήσεις στις οποίες ο αναγνώστης οσμίζεται τον μελλοντικό ερευνητή, την παρατηρητικότητα τού κατοπινού κριτικού, την οξυδερκή ματιά, τον σχολιαστικό λόγο που  καταλήγει στη διατύπωση μιας γενικότερης αλήθειας.

Καταφέρνει να αναπλάσει σε ένα μεγάλο μέρος τη λογοτεχνική ζωή από τη μεταπολίτευση και ύστερα και καταγράφει πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή πολλών σημαντικών προσώπων με τα οποία διασταυρώθηκε η πνευματική του πορεία.

Ωστόσο, το μέγιστο μέρος του Χρονικού αναφέρεται στην ενηλικίωση τού συγγραφέα, αφότου δηλαδή αρχίζει η σχέση του με τη λογοτεχνία και η εμπλοκή του στα πνευματικά εν γένει πράγματα. Στις γνωριμίες του με προσωπικότητες του πνευματικού χώρου. Έτσι, καταφέρνει να αναπλάσει σε ένα μεγάλο μέρος τη λογοτεχνική ζωή από τη μεταπολίτευση και ύστερα και καταγράφει πολύτιμες πληροφορίες για τη ζωή πολλών σημαντικών προσώπων με τα οποία διασταυρώθηκε η πνευματική του πορεία. Τους συναναστράφηκε  με αφορμή τις εξαιρετικές εργοβιογραφίες που ο ίδιος και η γυναίκα του Μαρία Στασινοπούλου εκπόνησαν. Αναφέρεται σε φιλίες που αναπτύχθηκαν μέσα από τα λογοτεχνικά ενδιαφέροντα, κάνει αναφορά σε ανθρώπους με τους οποίους η συνεργασία εξελίχθηκε σε φιλία ζωής (πχ  Γ.Π. Σαββίδης). Κάποιες φορές φιλοτεχνεί έξοχα την προσωπογραφία διαφόρων προσώπων και δημιουργών, τους οποίους γνώρισε καλά (π.χ. Ζάννας, Λορεντζάτος, Μαρώ Σεφέρη).

Όλοι παρελαύνουν στις σελίδες τού βιβλίου όχι σαν μια φιλολογική καταγραφή αλλά ως άνθρωποι της καθημερινότητας, ως «ήρωες» της  πνευματικής μας ζωής – κυριολεκτικά και μεταφορικά. Με τις ιδιαίτερες συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά τους, με ελαττώματα και προτερήματα. Και με ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις απ’ τη μεριά του αφηγητή. Σαν λογοτεχνικές «περσόνες» οι ίδιοι και ολοκληρωμένοι χαρακτήρες που τους (ξανα)ζωντανεύει η γραφίδα του αφηγητή. Κάποιες φορές δε διστάζει ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος να αναφερθεί, σχεδόν με τρόπο εξομολογητικό, σε γεγονότα ατυχή, σε συμπεριφορές που πληγώνουν  (όπως λ.χ η δυσαρέσκεια της Άννας Σικελιανού). Η ιστόρηση, βασισμένη εμφανώς σε ημερολογιακές σημειώσεις, μοιάζει να έχει μεταπλαστεί τελικά σε μια χορταστική και ζουμερή αφήγηση.     

Στο Χρονικό του Δημήτρη Δασκαλόπουλου διακρίνει κανείς τη σεμνότητα του συγγραφέα, την ευγένεια στο λόγο του, την εκτίμηση που τρέφει για πνευματικούς δημιουργούς και το σεβασμό στο έργο τους, χωρίς αυτό να αφαιρεί σε τίποτα –αντίθετα προσθέτοντας ακόμα περισσότερο– στην ιδέα που έχει σχηματίσει ο αναγνώστης ήδη για τον Δασκαλόπουλο ως δημιουργό. Η γλώσσα και η γραφή αναδεικνύουν το ήθος, μια κοσμοαντίληψη, ένα σύστημα αξιών που διέπει τη ζωή τού ποιητή και ερευνητή Δημήτρη Δασκαλόπουλου.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΓΑΡΑΣ είναι συγγραφέας.

Τα χρόνια μου και τα χαρτιά μου
Δημήτρης Δασκαλόπουλος
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 344, τιμή εκδότη €15,40

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ