hans magnus enzensberger 2

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο Αναβρασμός του Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (γεν. 1929) συγγραφέας και παιδί της δεκαετίας του ΄60, με πιο γνωστό του έργο «Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας», έγραψε στα 85 του (2014) αυτό εδώ το αυτοβιογραφικό έργο.

Το βιβλίο ξεκινά με παλιές σημειώσεις του ίδιου του συγγραφέα, που τις ανασύρει τώρα στην επιφάνεια. Το μεγαλύτερο όμως μέρος του βιβλίου αποτελείται από τις ερωτήσεις που υποβάλλει –με δόσεις ειρωνείας και σαρκασμού– ο γηραιός Εντσενσμπέργκερ και τις απαντήσεις που δίνει ο νεαρός Εντσενσμπέργκερ.

Είναι αυτό το βιβλίο ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ του επαναστάτη και του συμβιβασμένου, μεταξύ του εξεγερμένου και του παραιτημένου συγγραφέα, μεταξύ του νεαρού και του γηραιού Εντσενσμπέργκερ; Δεν θα το έλεγα. Αυτό είναι ένα βιβλίο μεταξύ του παραιτημένου και συμβιβασμένου επαναστάτη και του γηραιού κριτικού μιας εποχής που νόμιζε ότι ήταν αριστερή, ενώ η ίδια έπασχε από την κατά Λένιν ασθένεια του αριστερίστικου εξτρεμισμού ή αλλιώς την ασθένεια του πάσης φύσεως ριζοσπαστισμού.

Είναι ένα βιβλίο αυτογνωσίας, η οποία όμως δεν είναι βαρετή, όπως τα περισσότερα βιβλία αυτογνωσίας. Ένα βιβλίο γεμάτο με «φωτογραφίες», στιγμιότυπα και flash back από μια ανέμελη εποχή για εκείνους τους δυτικούς που υποστήριζαν τις κομμουνιστικές δικτατορίες. Ένα βιβλίο γεμάτο με τις απορίες και τις πικρίες των «ανατολικών» λαών, οι οποίοι έβλεπαν τους δυτικούς διανοούμενους να υποστηρίζουν τους πάση φύσεως δικτάτορες στην Σοβιετική Ένωση, στην καστρική Κούβα και γενικότερα στον Τρίτο Κόσμο.

Η εποχή του «Αναβρασμού» ξεκινά το 1963 και βρίσκει τον 34χρονο τότε συγγραφέα να αποδέχεται μια πρόσκληση από την περιβόητη σοβιετική «Ένωση Συγγραφέων» να επισκεφτεί, αυτός, ένας δυτικογερμανός και αριστερός συγγραφέας, ένας δημόσιος διανοούμενος, τη χρουστσοφική Ρωσία του λιωσίματος των πάγων.

Η εποχή του «Αναβρασμού» ξεκινά το 1963 και βρίσκει τον 34χρονο τότε συγγραφέα να αποδέχεται μια πρόσκληση από την περιβόητη σοβιετική «Ένωση Συγγραφέων» να επισκεφτεί, αυτός, ένας δυτικογερμανός και αριστερός συγγραφέας, ένας δημόσιος διανοούμενος, τη χρουστσοφική Ρωσία του λιωσίματος των πάγων. Φθάνει και καταλύει στη Μόσχα χωρίς, καθ’ ομολογία του, να γνωρίζει και πολλά από «τα ήθη και τα έθιμα που επικρατούσαν εκεί». Δυστυχώς, όμως, θα έλεγα ότι με μεγάλη καθυστέρηση αντιλαμβάνεται την τρομοκρατία και τη βία που επικρατούσε εκεί. Και όμως υπήρξαν άνθρωποι πολύ πιο απλοί από όλους αυτούς τους δυτικούς συγγραφείς που αντιλαμβάνονταν με την πρώτη τους κιόλας επίσκεψη και τις πρώτες συζητήσεις τους, όχι βεβαίως με τους πουτινικούς ασφαλίτες, αλλά με τους απλούς πολίτες, τον κατά Μπαρνς «Αχό της εποχής». Μιας εποχής που ναι μεν δεν ήταν σαν τη σταλινική, ήταν όμως και εξακολουθούσε να είναι μια εποχή, λιγότερο ή περισσότερο, ραφιναρισμένου ολοκληρωτισμού.

Στην πρώτη επίσκεψή του, μαζί με άλλους δυτικούς συγγραφείς, γνωρίζει ασφαλίτες, γραφειοκράτες, κομματικούς, συγγραφείς και διανοούμενους «δυτικούς» και «ανατολικούς». Γι’ αυτούς γράφει, μάλλον αυτοσαρκαζόμενος: «Είναι διανοούμενοι, άνθρωποι γεμάτοι υστεροβουλία» (σελ. 26). Έτσι έρχεται η στιγμή της συνάντησής τους με τον Χρουστσόφ, ενημερωμένοι ήδη με έμμεσο τρόπο ότι σ’ αυτόν δεν χρειάζεται να λένε δύσκολες λέξεις και έννοιες λόγω «του ευέξαπτου χαρακτήρα του». Πριν λάβει το λόγο ο «οικοδεσπότης», οι απαραίτητοι μαϊντανοί της εξουσίας τους προϊδεάζουν για το τι επιθυμεί η αυτού εξοχότης Γενικός Γραμματέας του Κόμματος. Στη συνάντηση όλων σε μια αίθουσα συνεδριάσεων ο Σαρτρ ψελλίζει μόνο τριάντα λέξεις μην διακινδυνεύοντας το παραμικρό και ο μόνος που εκδήλωσε ένας ίχνος τόλμης είναι ο Πολωνός Γιέζικ Πουτραμέντο, ο οποίος ζήτησε περισσότερη ελευθερία. Η περιγραφή όσων είπε στη συνέχεια ο οικοδεσπότης Χρουστσόφ, μάλλον θα ταίριαζε σε σενάριο των αδελφών Μαρξ, αλλά όχι σε μαρξιστή.

Δεν του έφτανε μόνο η πρώτη επίσκεψη στη Σοβιετική Ένωση, το 1966 ήρθε και η δεύτερη. Εκεί η μεγαλύτερη επιτυχία του είναι η γνωριμία με τη δεύτερη γυναίκα του, την Μάσα, κόρη διανοούμενων και συγγραφέων και διανοούμενη και η ίδια. Την παντρεύεται δυο χρόνια αργότερα, αφού πρώτα χωρίζει με τη βαθύτατα σταλινική, Νορβηγίδα γυναίκα του, Ντάγκρουν. Με την Μάσα επισκέπτονται την Κούβα του Κάστρο με την προσδοκία ότι θα φανούν χρήσιμοι στην οικοδόμηση της «σοσιαλιστικής» Κούβας και το μόνο που κάνουν είναι να περνούν καλά γυρνώντας από εδώ και εκεί. Ως προσκεκλημένοι, αυτός και η Μάσα, της κυβέρνησης των «μπαρμπούντος» περνάνε καταπληκτικά, ασχολούμενοι με «πνευματικές» εργασίες όπως η συγκομιδή του ζαχαροκάλαμου, οι οινοποσίες με κουβανούς συγγραφείς στο περίφημο καμπαρέ Τροπικάνα και άλλα παρόμοια. Ο γάμος του με τη Μάσα δεν ευτύχησε. Χώρισαν το 80. Η Μάσα αυτοκτόνησε το 90, λίγο μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού στη λεγόμενη Ανατολική Ευρώπη και ένα χρόνο πριν τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Κάπου όμως εκεί, όπως εξομολογείται στον γηραιό Εντσενσμπέργκερ, διαπιστώνει τις θλιβερές «οικονομικές γνώσεις» των Κάστρο και Τσε και αναγνωρίζει τα αδιέξοδα της κουβανικής οικονομίας.

Εντωμεταξύ γνωρίζει την πραγματικά άθλια ζωή των απλών πολιτών στη Σοβιετική ένωση στις περίφημες Κομουνάλκες, όπου δεκάδες άτομα ζουν σε λίγα τετραγωνικά, χωρίς τη δυνατότητα καμίας ιδιωτικής ζωής· μαθαίνει τον πόλεμο φθοράς που το καθεστώς είχε κηρύξει στους «οργανικούς» του διανοούμενους και συγγραφείς ( Έρενμπουργκ – Γιεφτουσένκο), αλλά και τον φυσικό πόλεμο που είχε κηρύξει στους ασυμβίβαστους (Αχμάτοβα).

Επισκέπτεται ακόμη την Καμπότζη του Σιχανούκ, την Ταϊτή, όπου συνάντησε τον Αλιέντε, γνωρίζει τα απομεινάρια του βολιβιανού αντάρτικου που είχε οργανώσει ο Τσε, πάει στο Πορτ Ντάργουιν της Βόρειας Αυστραλίας, στην Τεχεράνη του σάχη, αλλά ταξιδεύει και σ’ ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη. 

Ως εκπρόσωπος της αμφιλεγόμενης Νέας Αριστεράς και «συνοδοιπόρος» της περίφημης Κομμούνας Ι έρχεται σε άμεση επικοινωνία με την τρομοκρατική οργάνωση Μπάαντερ-Μάινχοφ. Ζει μια ζωή γεμάτη με συναντήσεις και σπουδαίες «εκδρομές» – θα έλεγα. Οι μοναδικές του «επιτυχίες» όμως δεν είναι μόνο η Σοβιετική Ένωση και ο Χρουστσόφ, οι επισκέψεις του στις πανέμορφες και συνάμα θλιβερές εσχατιές ολόκληρης της Σοβιετικής Ασίας και Σιβηρίας, η Κούβα και ο Κάστρο. Επισκέπτεται ακόμη την Καμπότζη του Σιχανούκ, την Ταϊτή, όπου συνάντησε τον Αλιέντε, γνωρίζει τα απομεινάρια του βολιβιανού αντάρτικου που είχε οργανώσει ο Τσε, πάει στο Πορτ Ντάργουιν της Βόρειας Αυστραλίας, στην Τεχεράνη του σάχη, αλλά ταξιδεύει και σ’ ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη. Και όλα αυτά γίνονται την ίδια στιγμή που ο «Αναβρασμός» στη Δυτική Ευρώπη φτάνει στην κορύφωσή του με την τρομοκρατία, με την οποία δεν στρατεύεται, αλλά και δεν καταδικάζει.

Απολογείται για όλα αυτά; Και ναι και όχι. Στο τρίτο και εκτενέστερο κεφάλαιο του βιβλίου ο νεαρός Εντσενσμπέργκερ είναι υποχρεωμένος να απαντά στις ερωτήσεις του γηραιού πλέον εαυτού του, ερωτήσεις ειρωνικές και υπονομευτικές. Παρόλο που ο νεαρός συγγραφέας περιγελά πλέον την ανεκτική του στάση έναντι της γερμανικής τρομοκρατίας της εποχής, παρόλο που ειρωνεύεται τις απόψεις Κάστρο και Τσε και παρόλο που είναι κριτικός έναντι του «υπαρκτού ολοκληρωτισμού», δεν φτάνει την αυτοκριτική του ώς το τέλος. Δεν κατατάσσει τον «αριστερισμό» και όλους αυτούς τους «τύπους» στους εχθρούς του ανθρώπου και του ανθρωπισμού. Έτσι φτάνει να υποστηρίζει ότι αυτού του είδους «η εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση και οι παραφυάδες της βοήθησαν εμμέσως τη σοσιαλδημοκρατία, την οποία ήθελαν να καταπολεμήσουν, να νικήσει στη Γερμανία…. Η αντιπολίτευση στο σύστημα έγινε απλά ένα ρελέ του εκσυγχρονισμού. Προώθησε τη διαδικασία συνειδητοποίησης της καπιταλιστικής κοινωνίας πιο αποφασιστικά απ’ ό,τι οι υπερασπιστές της» (σελ. 321). Η σοσιαλδημοκρατία ως επιτυχία της αποτυχίας των άλλων και όχι ως επιτυχία αυτή καθαυτή;

Ίσως όμως τον αδικώ. Γιατί ο Εντσενσμπέργκερ, σε τελική ανάλυση, αναγνωρίζει ότι «ο ριζοσπαστισμός δεν γνωρίζει έλεος» (σελ. 316).

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και διδάκτωρ κοινωνιολογίας.

anavrasmos 1Αναβρασμός
Hans Magnus Enzensberger
Μτφ. Σπύρος Μοσκόβου
Εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2016
Σελ. 336, τιμή εκδότη: 18 ευρώ
 
politeia link
 
 
 
 
 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ HANS-MAGNUS ENZENSBERGER

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

«“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» του Λέοντα Ναρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Λέοντα Ναρ «“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Με τον πολύ χαρακτηριστικό τίτλο Να βρω ξανά του νήματος την άκρη… –στίχο α...

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

Για το βιβλίο με τις καταγραφές της Εύας Μπέη «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» (εκδ. Loggia).

Του Γιάννη Παλαβού

Έχω την αίσθηση πως για αρκετούς Έλληνες ποιητές που έχουν πάνω κάτω τα χρόνια μου το να τσιτάρουν στίχους του Καρούζου και να ανεκδοτολο...

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

Για την εικονογραφημένη –από την Kate Evans– βιογραφία της Ρόζα Λούξεμπουργκ «Η κόκκινη Ρόζα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Η συγγραφέας και εικονογράφος της Κόκκινης Ρόζα, Κέιτ Έβανς επιλέγει να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ