«Από πού μου έρχεται όλη αυτή η αγάπη;»

Με δημοσιογραφική θητεία σε εφημερίδες όπως οι Libération, Le Monde, Le Matin de Paris, η Φοντανέλ σήμερα εργάζεται ως αρχισυντάκτρια στο περιοδικό Elle. Έχει ήδη δημοσιεύσει μυθιστορήματα, με πρώτο το Sacré Paul (1995) και στη συνέχεια πολλά άλλα: L’Amour dans la vie des gens (2003), Sublime amour (2005), Otages chez les foireux (2009), L’ envie (2011), για να αναφέρουμε μόνο ορισμένα από αυτά. 

Το Grandir δημοσιεύτηκε το 2010 από τον εκδοτικό οίκο Robert Laffont. H Ιφιγένεια Μποτουροπούλου απόδωσε το γαλλικό κείμενο με ευαισθησία και αρτιότητα. Με τη μορφή σύντομων κεφαλαίων-σκηνών που δομούν την αφήγηση, και μέσα από μία γραφή λιτή αλλά γεμάτη εικόνες, η Φοντανέλ σκιαγραφεί ένα συγκινητικό πορτραίτο της ηλικιωμένης μητέρας της, χωρίς μελοδραματισμούς και υπερβολές αλλά υφαίνοντας σιγά-σιγά τα νήματα της ζωής τους με συχνά φλας-μπακ, με αναμνήσεις που διατρέχουν το κείμενο, με συναισθήματα που εμφανίζονται ξαφνικά μετά από χρόνια νάρκη, με διαλόγους που προκαλούν έκπληξη και βάζουν σε τάξη, συχνά διαφορετική και ανατρεπτική, τις ιεραρχήσεις, τις απαιτήσεις και τις ανάγκες της ζωής.

H Φοντανέλ σκιαγραφεί ένα συγκινητικό πορτραίτο της ηλικιωμένης μητέρας της, χωρίς μελοδραματισμούς και υπερβολές.

Το πρώτο πέσιμο, η αναπηρική πολυθρόνα, η παραμονή σε κλινική αποκατάστασης, η ανορεξία, η ψυχολογική κατάρρευση, η απώλεια μνήμης αλλά και η καταπληκτική διαύγεια κάποιες στιγμές, αγγίζουν βαθιά την κόρη. Καταγράφει στο βιβλίο της τις δυσκολίες που συνάντησε αλλά και τις στιγμές ευτυχίας που γνώρισε όλον αυτόν τον καιρό. Μέσα από σκηνές της καθημερινότητας ανάμεσα στα αδιάκοπα δρομολόγια από το σπίτι της μητέρας της ή το κέντρο αποκατάστασης και την απαιτητική δουλειά της στο περιοδικό, ξετυλίγεται και μια άλλη πτυχή της ζωής αυτής της μητέρας: οι Αρμένιοι γονείς της εγκαταλείπουν την εχθρική Τουρκία, η ίδια γεννιέται στην Κέρκυρα την εποχή του πολέμου, πρώτη σκάλα πριν βρεθεί στη Γαλλία, όπου ερωτεύεται και παντρεύεται, αποκτά δύο παιδιά που μεγαλώνει με αγάπη. «Ναι, είχε κάνει τα παιδικά μου χρόνια αληθινή παιδική ηλικία. Μπορώ λοιπόν τώρα να της το ανταποδώσω», γράφει η συγγραφέας (σελ. 37), η οποία στην πρώτη κιόλας σελίδα του μυθιστορήματος συλλογίζεται πάνω στα γηρατειά, στη μοναξιά που τα συνοδεύουν, στην περιθωριοποίηση και την απομάκρυνση, καταγράφοντας και τους προσωπικούς της φόβους, που μέχρι τώρα δεν είχε καν αναλογισθεί ότι υπάρχουν μέσα της: «Σκέφτομαι αδιάκοπα πως μια μέρα κι εγώ θα γεράσω, θα περάσω κι εγώ το όριο πέρα από το οποίο θα πρέπει να αφεθώ στην καλή προαίρεση του άλλου [...]. Ποιος θα με στηρίξει όταν με τη σειρά μου γίνω ευάλωτη;» (σελ. 9).

Η Σοφί Φοντανέλ

Μοιρασμένη ανάμεσα στα αισθήματα προσφοράς και στην αδυναμία να αντιστρέψει τις καταστάσεις, η Σοφί στέκεται δίπλα στη μητέρα της καθημερινά, θέλοντας να ανταποδώσει το δώρο που της έκανε αυτή η μητέρα για πολλά χρόνια απαλλάσσοντάς την «από το βάρος της καθημερινότητας». Η μητέρα της εξαρτάται απόλυτα από αυτήν. Μερικές φορές ενώ είναι δίπλα της, είναι απούσα, άλλες φορές οι παρατηρήσεις και τα λόγια της είναι ακριβή και συχνά δείχνει να μην έχει χάσει την αίσθηση του χιούμορ που πάντα την χαρακτήριζε. «Τώρα που ξεχνάει τόσα πράγματα, μπορεί να απολαμβάνει τις χαρές του απρόοπτου. Λέω ότι θα έρθω, κι έρχομαι, αλλά εκείνη είχε ξεχάσει ότι θα ερχόμουν και παρά λίγο να με χειροκροτήσει. Κάθε επίσκεψη είναι κεραυνοβόλα ευχαρίστηση. Κάθε πρόσωπο μια νέα συνάντηση» (σελ. 36). Και όταν η μητέρα, κλινήρης πλέον, δεν μπορεί να βγει έξω, τα λουλούδια που λάτρευε έρχονται μέσα στο σπίτι, και φέρνουν την εικόνα του παράδεισου, ενός πολύχρωμου και ευωδιαστού ιδεατού τόπου, με τον οποίο κλείνει και το κείμενο. «Δεν έχει πια δέντρα για να θαυμάζει, εκτός από τα κλαδιά κερασιάς, που λατρεύει άλλωστε και τα οποία τοποθετώ στο βάζο απέναντι από το κρεβάτι της. Αυτοί που μπορούν να βγαίνουν έξω από το σπίτι τους δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία των μπουμπουκιών [...] H επιμονή με την οποία δίνει οδηγίες να τους αλλάξουν το νερό, να κόβουν τους μίσχους. Κίτρινα λουλούδια, υπάρχει βεβαίως λόγος: της χρησιμεύουν σαν ήλιος» (σελ.149-150).

Ο τίτλος Μεγαλώνοντας (Grandir) αποδίδει με ειλικρίνεια το πραγματικό περιεχόμενο του βιβλίου που ήθελε να δώσει η συγγραφέας: μια συνάντηση διαφορετική ανάμεσα στη μητέρα και την κόρη, όπου η πρώτη απολαμβάνει την αγάπη που απλόχερα έδωσε, ενώ η δεύτερη μεγαλώνει, ολοκληρώνεται, ωριμάζει. Και στο τέλος η συγγραφέας καταλήγει, μετά από τόσες δυνατές εμπειρίες και αληθινές συναντήσεις με τη μητέρα της, σε ένα άλλο ερώτημα, στην τελευταία παράγραφο του βιβλίου: «Από πού μου έρχεται όλη αυτή η αγάπη;»

* Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΛΑΛΑΓΙΑΝΝΗ είναι καθηγήτρια Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας και Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Μεγαλώνοντας
Sophie Fontanel
Μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου
Εκδόσεις Στερέωμα 2014
Σελ.150, τιμή € 12,00