joyce-and-nora_opt

Για το βιβλίο του Τζέημς Τζόυς «Γράμματα στη Νόρα» (μτφρ., πρόλογος, σημειώσεις: Κατερίνα Σχινά, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

«Η ευδαιμονία δεν είναι επιβράβευση της αρετής, αλλά η ίδια η αρετή».  Βενέδικτος ντε Σπινόζα, Ηθική, μέρος Ε΄, Πρόταση 42

Η επικράτεια του ερωτικού λόγου δεν είναι μόνον αχανής, αλλά και δύσβατη. Πίσω από τη λέξη υπάρχει ενίοτε ο γκρεμός του Ετέρου - Εταίρου. Ας σκύψουμε μήπως και διακρίνουμε κάτι: «Σε παρακαλώ, μην ξαναφορέσεις αυτόν το θώρακα στο στήθος, δεν μου αρέσει να αγκαλιάζω ένα γραμματοκιβώτιο [...] Γιατί στο καλό σου γράφω αυτό το ανόητο γράμμα; Απλώς γιατί θέλω να είμαι κοντά σου».

Ο Τζαίημς Τζόυς (1882 -1941), αυτός o λεξιμανής, λεξόπληκτος, λεξιπρεπής Ιρλανδός, βρήκε στη Νόρα Μπάρνακλ –τυπική υπάλληλο ξενοδοχείου– την ιδεώδη ερωμένη, την εμπειρότατη ομόκλινη - Άλλη, την υπομονετική μητέρα και βεβαίως την αρχετυπική σύζυγο. Οι ασίγαστες εξομολογήσεις του αρχικώς σοπράνο και μετέπειτα σκαπανέα του λόγου αγγίζουν συχνά πυκνά τα όρια μιας θρησκευτικής υπερβολής. Ο εμμανής επιστολογράφος επαναλαμβάνει την ιστορία του κάθε ανθρώπου, ο οποίος τελικά γονατίζει από την εισβολή και κατοχή του Πάθους για ετερότητα εδώ και τώρα. Η διαφορά έγκειται στο ότι αυτό το (σχεδόν τυφλό) Πάθος μετουσιώνεται πλήρως σε καθόλα έγκυρο (εποπτικό πάντως) Γράμμα. Πρόκειται για μια εγγράψιμη ορμέμφυτη κλίση συνταύτισης. Μάταιης ή μη. Αυτό δεν λογαριάζει τόσο όσο ότι η κάθε φράση του γράμματος οφείλει, εκ των προτέρων, να κομίσει ουσίες αλήθειας. Η γλώσσα αναδεικνύει μάλιστα σε υψηλότατο βαθμό το ερωτικό ζεύγμα. Ιδίως, όταν το ένα σκέλος του, εν προκειμένω ο ακαταπόνητος Τζαίημς Τζόυς, δεν παύει να μνημειώνει στις επιστολές του αυτό ακριβώς: λίμπιντο.

Από την εξιδανίκευση...

Παραθέτω από την παρούσα αποτελεσματική μετάφραση, η οποία είναι ήδη εκλεκτό απόκτημα της γλώσσας μας, τα εξής ενδεικτικά: «Η αγάπη μου για σένα μου επιτρέπει να αναπέμπω τις προσευχές μου στο πνεύμα της αιώνιας ομορφιάς και της τρυφεράδας που καθρεφτίζεται στα μάτια σου». Το ερωτικό πρόσωπο ανάγεται διαδοχικά σε ύψιστη αξία. Η καμαριέρα αναβαθμίζεται στο έπακρον: συνιστά την απόλυτη σωτηριολογική οδό. Ή τη βασιλική οδό, για να το διατυπώσω διαφορετικά, της λύτρωσης μέσα στη μήτρα του Αγαθού. Δηλαδή: «Έδωσα σε άλλους την περηφάνια και την ευθυμία μου. Σε σένα δίνω την αμαρτία, την τρέλα, την αδυναμία και τη θλίψη, σώσε με από την κακία του κόσμου και από την ίδια μου την καρδιά...». Ήδη γνωρίζουμε βέβαια ότι κατά τον Ζακ Λακάν «στους δύο, όποιοι και αν είναι, υπάρχει πάντοτε ο Ένας και ο Άλλος, ο Ένας και το αντικείμενο α, και ο Άλλος δεν γίνεται, σε καμιά περίπτωση, να εκληφθεί ως ένα Ένα». (Ιδέτε το 20ο Σεμινάριο, encore/ακόμη, [1972-1973], πρόλογος - μετάφραση - σημειώσεις: Βασίλης Σκολίδης, εκδόσεις Ψυχογιός, 2011) Γι΄ αυτό και η μια επιστολή ανταγωνίζεται την άλλη σε τόλμη και υστερορομαντική έξαρση. Τα παραδείγματα ποικίλλουν σε σημασιολογική ένταση. Οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις φέρουν την υπογραφή ενός χαρισματικού παρατηρητή των κορυφαίων πράξεων, αλλά και των μοιραίων παραλείψεων των ανθρώπων. Ξεχωρίζω μεταξύ των πολλών το αμίμητο: «Υπήρξες για τη νεαρή ανδρική μου ηλικία ό,τι και η ιδέα της Παρθένου Μαρίας για τα παιδικά μου χρόνια». Η γνώση του Έρωτα είναι εν τέλει και γνώση Γραφής. Η μία προϋποθέτει την άλλη. Είναι μια συμμετρία που μπορεί, ως εκ των πραγμάτων, να οδηγήσει σε παράκρουση, παραλήρημα ή και φονική Σιωπή. Το δράμα είναι σαφώς διπλό: η αγωνία, η οποία συνέχει τις άοκνες προσπάθειες του νέου συγγραφέα να εκδώσει τους Δουβλινέζους, το ιδιαίτερα σημαδιακό του αυτό έργο, είναι κι αυτή διάχυτη σε πλείστες επιστολές. Το διπλό βάσανο υπαγορεύει τις εκρηκτικότερες των παραγράφων.

joyce-and-nora2_optΟι συνεπαγωγές δεν παύουν να υποδηλώνουν βεβαιότητες ορίων. Παράδειγμα: «Ξέρω και νιώθω ότι αν είναι να γράψω κάτι άρτιο και καλό στο μέλλον, θα το κατορθώσω μονάχα αν αφουγκραστώ τι συμβαίνει πίσω από τις πύλες της καρδιάς σου». Οι ικεσίες ανακαλούν ευθέως τελετές Σαμάνων, Μυστικών και Γνωστικών. Ήδη ο συγγραφέας ποιεί για λογαριασμό του Αδάμ (και προφανώς των απογόνων του): «Ω, να μπορούσα να φωλιάσω στην κοιλιά σου σαν παιδί γεννημένο από τη σάρκα και το αίμα σου, να τραφώ από το αίμα σου, να κοιμηθώ στο ζεστό, μυστικό σκοτάδι του κορμιού σου! [...] Σε βλέπω σε εκατοντάδες στάσεις, αλλόκοτες, αισχρές, παρθενικές, ληθαργικές. Δώσ' μου τον εαυτό σου, πολυαγαπημένη, δώσ’ μου τον ολόκληρο όταν συναντηθούμε. Όλα όσα είναι ιερά, κρυμμένα από τους άλλους, πρέπει να μου τα δώσεις ανεπιφύλακτα. Θέλω να είμαι ο κύριος της ψυχής και του κορμιού σου». Κοντολογίς, γλιστράμε εδώ στις εσωτερικές πτυχώσεις μιας δημιουργικής, εμφανώς συγκινησιακής μέθης-μέθεξης. Το πρόσωπο αποσυντονίζεται. Είναι επόμενο. Τότε θα ψάξει να βρει το αληθινό όνοματεπώνυμό του. Και το αντίστοιχο του ινδάλματός του. Παραθέτω τα εξής χαρακτηριστικά: «Πώς να υπογράψω; Δεν θα υπογράψω καν, γιατί δεν ξέρω πώς να ορίσω τον εαυτό μου [...] Τι άλλο μ' εμποδίζει πέρα απ' το ότι καμιά λέξη δεν είναι αρκετά τρυφερή ώστε να είναι το όνομά σου; [...] Δεν μπορώ πια να σε αποκαλέσω με κάποιο τρυφερό όνομα, γιατί απόψε έμαθα ότι το μόνο πλάσμα που πίστεψα δεν ήταν αφοσιωμένο σ' εμένα».

...στην ζηλόφθονη εμμονή

Κάποια στιγμή, οι συχνές αυτές ανακατατάξεις του θυμικού θα οδηγήσουν το εγώ στο δάσος της ζηλοφθονίας και της φραστικής επιθετικότητας. Οι αιχμές είναι παροιμιώδεις: αποδομούν αισθήματα, λερώνοντας το φόρεμα της πρώτης αγνότητας. Η παρόρμηση είναι άνευ ορίων. Απομονώνω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής τα εξής ενδεικτικά: «Είναι γιος μου ο Τζώρτζι; Η πρώτη φορά που κοιμήθηκα μαζί σου στη Ζυρίχη ήταν στις 11 Οκτωβρίου κι εκείνος γεννήθηκε στις 27 Ιουλίου. Μας κάνει εννιά μήνες και 16 μέρες. Θυμάμαι ότι το αίμα ήταν ελάχιστο εκείνο το βράδυ. Σε έχει γαμήσει κανένας άλλος πριν έρθεις μαζί μου; Μου έχεις πει ότι ένας κύριος ονόματι Χόλοχαν (καλός καθολικός, εννοείται, τυπικός στην άσκηση των θρησκευτικών του καθηκόντων το Πάσχα) ήθελε να σε γαμήσει όταν ήσουν σ' εκείνο το ξενοδοχείο, χρησιμοποιώντας αυτό που αποκαλούν "αγγλική καπότα". Το έκανε; Ή μήπως τον άφησες μονάχα να σε χαϊδέψει και να σε πασπατέψει με το δάχτυλο; Τι θα απογίνει τώρα η αγάπη μου; [...] Ίσως να γελάνε όταν με βλέπουν να μοστράρω τον γιο "μου" στους δρόμους».

Ασφαλώς δεν μπορούμε να ξέρουμε αν ο πατέρας τoυ Οδυσσέα θα ήθελε να διαβάζαμε σήμερα τις απόκρυφες αυτές επιστολές του. Αυτό όμως που πιστεύουμε ακράδαντα είναι το ότι συμβάλλουν αποφασιστικά και μάλιστα ex cathedra να συλλάβουμε τον πυρήνα της εμβληματικής αυτής πεζογραφίας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή πεζών κειμένων «Ινδικοπλεύστης» (εκδ. Κέδρος).

grammata-sth-nora_optΤζαίημς Τζόυς
Γράμματα στη Νόρα
Μτφρ., πρόλογος, σημειώσεις: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Πατάκη 2013
Σελ. 140, τιμή € 7,90

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JAMES JOYCE 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Λέξεις χωρίς μουσική» του Φίλιπ Γκλας (κριτική) – Η αυτοβιογραφία ενός φωτεινού μουσικού μυαλού

«Λέξεις χωρίς μουσική» του Φίλιπ Γκλας (κριτική) – Η αυτοβιογραφία ενός φωτεινού μουσικού μυαλού

Για την αυτοβιογραφία του Φίλιπ Γκλας [Philip Glass] «Λέξεις χωρίς μουσική» μτφρ. Αφροδίτη Γεωργαλιού, εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: προσωπογραφία του Φίλιπ Γκλας από τον Luis Alvarez Roure © Wikipedia. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» του Πάμπλο Νερούδα (κριτική) – Ο παγκόσμιος ποιητής της ζωής

«Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» του Πάμπλο Νερούδα (κριτική) – Ο παγκόσμιος ποιητής της ζωής

Για το βιβλίο του Πάμπλο Νερούδα [Pablo Neruda] «Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» (μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Όταν προλογίζοντας το βιβλίο τω...

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

Για το βιβλίο της Σόνια Παρνέλ [Sonia Purnell] «Μια ασήμαντη γυναίκα» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Μίνωας). Κεντρική εικόνα: Η κατάσκοπος Βιρτζίνια Χολ. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Η επιβλητική θωριά και το απαράμιλλο σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ