
Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Θάνου Σταθόπουλου «Η πρόσληψη τροφής» (εκδ. Τεχνοδρόμιον). © Ελένη Μεσάδου/από τα ΜΚΔ του Θ. Σταθόπουλου.
Γράφει ο Ιγνάτης Χουβαρδά
Στα βιβλία του Θάνου Σταθόπουλου υπάρχει η διαδικασία ενός δρώμενου, που τελείται από κοινού με άλλους συγγραφείς-μουσικούς-εικαστικούς. Ένα είδος performance, για την πραγμάτωση ενός ονείρου, συχνά βγαλμένου από τα εντόσθια και τον εφιάλτη της πραγματικότητας. Στο βιβλίο με τίτλο Η πρόσληψη τροφής (2026), ο οικοδεσπότης κάνει μια κίνηση προς το δάπεδο, σε ένα μωσαϊκό, η κίνηση είναι μια χειρονομία προς τον εαυτό του, συστήνεται στους αναγνώστες, περιεργάζεται στο δάπεδο το ψηφιδωτό – καλείται ο αναγνώστης να κοιτάξει προς τα κάτω, ατενίζει ένα σύνολο από πρόσωπα και λέξεις, σχήματα, χρώματα, μένει η αίσθηση ενός συνόλου που διεγείρει τον εγκέφαλο, ο αναγνώστης σκύβει και μελετά τις λεπτομέρειες, το κάθε πρόσωπο ξεχωριστά, τη χρονολογία και τα γεγονότα της εκάστοτε εποχής, μέσα από ένα φίλτρο, που δεν είναι ακριβώς η ζωή του ποιητή και συγγραφέα Θάνου Σταθόπουλου, αλλά το είναι του, ο τρόπος που διαμορφώθηκε.
Σε ένα παλιότερο βιβλίο του, το Playback (2003), ο Θάνος Σταθόπουλος γράφει: «…λεπτομέρειες του βίου, ο οποίος, βεβαίως, δεν είναι ο βίος μου, αλλά το πλέγμα του ότι έζησε έτσι – ή κάπως έτσι τέλος πάντων». Στην Πρόσληψη τροφής (2026), γίνεται ένας απολογισμός αυτού του βίου, με την τεχνική της συρραφής αποσπασμάτων που στο σύνολό τους, με αρμούς ποιητικούς που τα δένουν, συναποτελούν ένα πλέγμα καλλιτεχνικού βίου. Η έννοια «πλέγμα» είναι κομβική στη σύνθεση του βιβλίου, προέρχεται σαν σύλληψη από τον εικαστικό Νίκο Αλεξίου, ο οποίος οραματίστηκε το όνειρο σαν μια συρραφή αποσπασμάτων, που συμπυκνώνουν μια ενότητα από την οποία παράγεται ένας ήχος. Από εδώ προέρχεται η εικαστική διάσταση στα κείμενα του Σταθόπουλου, μοιάζουν με συρραφή-κατασκευή-εγκατάσταση, που δίνει ζωή στο περιβάλλον, φορτίζοντάς το με νόημα.
Μια άλλη διαφωτιστική ένδειξη για τα παραπάνω είναι το μωσαϊκό δάπεδο στο καθολικό της ιεράς μονής Ιβήρων, από το οποίο ο Νίκος Αλεξίου εμπνεύστηκε το έργο του «The end». Όταν ο Σταθόπουλος αναφέρεται στον εγκάρδιο φίλο του Νίκο Αλεξίου, επιμένει στην ανάλυση της φύσης του πλέγματος. Η φωνή του Νίκου Αλεξίου: «ίνες που συνθέτουν μια δομή… το καλάμι έχει μια γραμμική δομή, είναι δηλαδή ένας σωλήνας που με τη σειρά του απαρτίζεται από πολύ μικρούς παράλληλους σωλήνες… το χαρτί είναι το απόλυτο πλέγμα και το καλάμι είναι η απόλυτη γραμμή… οι γραμμές του καλαμιού είναι το φως που διαπερνά το πλέγμα του χαρτιού, όπως στη φύση υπάρχει μια ενέργεια που διαπερνά γραμμικά τα σωματίδια που κινούνται άτακτα… το DNA είναι ένα πλέγμα… εμείς οι ίδιοι είμαστε ένα πλέγμα… είναι σαν το κοχύλι που το φυσάς για ν’ ακουστεί ο ήχος… είμαστε μέσα στον κατακλυσμό… τα χώματα ανακατεύονται όλα, οι καλοί, οι κακοί, το στυλ, οι γραφές, οι πολιτισμοί, οι ιδεολογίες…»
Ο Σταθόπουλος, οι φίλοι, οι επιρροές
Κατ’ αναλογία, ο Σταθόπουλος είναι οι επιρροές του και οι εμπειρίες με φίλους καλλιτέχνες, όπως όλα τα αφομοιώνει δημιουργικά, μέσω της πρόσληψη της τροφής, όπως λέει, μια τροφή που τη μασάει αργά, φτιάχνοντας το δικό του πλέγμα. Εξιστορεί τη ζωή του με τρόπο πλάγιο, μιλώντας για τις ζωές των φίλων του που εφάπτονται με τη δική του ζωή και την μπολιάζουν. Γλώσσα πυκνή, διττή, ποίηση και πεζό. Ο Νίκος Καρούζος συνετέλεσε εμβαπτίζοντας το πνεύμα του στην απογύμνωση και την ηθική ακεραίωση των λέξεων και του τρόμου να υπάρχουμε. Υπερτερεί η δοκιμιακή χροιά, όχι για την ανάπτυξη, αλλά τη συμπύκνωση. Λέξεις καίριες, εύστοχες. Νοήματα που επιδέχονται πολλαπλές αναγνώσεις ενώ παραμένουν ευθύβολα και ξάστερα. Μια ροή λόγου κατηφορική, σχεδόν κάθετη, με πλοηγό κάθε φορά ένα διαφορετικό πρόσωπο – επιβάλλοντας έναν μινιμαλισμό, που σφηνώνεται στη μνήμη του αναγνώστη.
Ποιος είμαι; To ερώτημα στο οποίο απαντά σταθερά ο Σταθόπουλος, προς τον εαυτό του και προς τους άλλους.
Θυμίζει τον σωματοποιημένο πυρετώδη λόγο του Μάριου Χάκκα στο Κοινόβιο. Επίσης τη θραυσματική Αυτοπροσωπογραφία του Εντουάρ Λεβέ. Η αποτύπωση της φωνής σε ένα ποώδες μεθυστικό φυτό. Η φωνή είναι σταθερά μπολιασμένη με τον συριγμό των χορδών του Τόμας Μπέρνχαρντ. Στην εκφορά του λόγου συνεργούν και άλλα αναστήματα της γερμανικής γραμματείας (Χάινριχ φον Κλάιστ, Τόμας Μαν, Πέτερ Χάντκε, Μπότο Στράους). Η γερμανική κλίση μου, όπως γράφει. Ο τρόπος που η φωνή διαθλάται και διεισδύει στις επιφάνειες διαποτίζεται από τον γιορτινό εφιάλτη του Νίκου Καρούζου και το υπόγειο υπερώο του. Υπάρχουν πάντα οι συμβουλές του Μάνου Χατζιδάκι, ένα κατευθυντήριο modus vivendi. Καθοριστικός και αναντικατάστατος ο στενός φίλος Νίκος Αλεξίου. Η περιπετειώδης συνοδοιπορία με τον ποιητή Τάσο Δενέγρη, αφηγηματική, εγκάρδια. Το κινούμενο ατελιέ του Ευγένιου Αρανίτση, σε ένα παιχνίδι αντανακλάσεων. Το βιβλίο Πρώτος έρωτας του Σάμουελ Μπέκετ. H Ωμότητα των πραγμάτων του Φράνσις Μπέικον. Το συμπίλημα ζωής με τη Λίζυ Λασσιθιωτάκη…
Ποιος είμαι; To ερώτημα στο οποίο απαντά σταθερά ο Σταθόπουλος, προς τον εαυτό του και προς τους άλλους. Όταν βρίσκεται στο Βερολίνο: θυμάται όλα τα σύννεφα. Η Πρόσληψη τροφής είναι ένα προσπέκτους γνωριμίας του συγγραφέα με τον αναγνώστη, ποιος είναι, τα στοιχεία ταυτότητας που τον ορίζουν. Είναι όσα έζησε, με όσους αξιόλογους ανθρώπους συναναστράφηκε, η ποίηση που μεταλλάσσεται σε πεζό, εκείνες δηλαδή οι λέξεις και φράσεις που τον εκφράζουν. Λοιπόν, αυτός που γύρευα, είμαι – θα έλεγε ο Ελύτης, μόνο που τον Ελύτη εδώ τον συναντά ο Σταθόπουλος με τις φτερούγες του Νίκου Καρούζου.
Μια άσκηση ειλικρίνειας
Το βιβλίο είναι μια άσκηση ειλικρίνειας, ομφαλοσκόπηση και ενδοσκόπηση, συμπορεύεται με το κάλεσμα αγαπημένων προσώπων που τον διαμόρφωσαν. Ψηλαφούσα ένα κείμενο πεδίο μάχης, γράφει. Μια κατάθεση ευγνωμοσύνης για πρόσωπα, μουσικές και βιβλία που τον διαμόρφωσαν. Δεν είναι βιογραφικό, αλλά αφορά στον τρόπο του βίου, παραθέτοντας στοιχεία και καταστάσεις που διαμόρφωσαν την ύπαρξή του. Δεν είναι ο βίος, αλλά το είναι του βίου. Λεπτομέρειες που αποδείχθηκαν σημαδιακές: η συναναστροφή με τη Λένα Πλάτωνος (καθοριστική για το στίγμα των ραδιοφωνικών του εκπομπών), η παρακολούθηση ενός θεατρικού έργου (συγκεκριμένα, του «Η σπασμένη στάμνα» του φον Κλάιστ, σε μετάφραση Τζένης Μαστοράκη), μια παράσταση της Λόρι Άντερσον στη Νέα Υόρκη (προσχέδιο θα έλεγα της ποιητικής του Σταθόπουλου), μια συναυλία του Νικ Κέιβ στην Αθήνα…
Ο Θάνος Σταθόπουλος δεν προσεγγίζει δημοσιογραφικά τα πρόσωπα που τον επηρέασαν, μόνο βιωματικά, είναι πρόσωπα με τα οποία συναναστράφηκε, μοιράστηκε στιγμές, έζησε μαζί τους, συγχρωτίστηκε, ψηλάφισε το όνειρο μαζί τους.
Πρόσωπα, βιβλία, τόποι, φιλίες, έρωτες. Με χρονολογική σειρά, η εξιστόρηση των επιρροών, αποφεύγοντας την ιεράρχηση ως προς τον βαθμό επιρροής. Δεν έχει σημασία η ιεράρχηση, όσο η κατάληξη, η συγκρότηση, δηλαδή, ενός πλέγματος που είναι συνδυασμός όλων αυτών. Ο συγγραφέας αυτοπαρουσιάζεται, με έναν ευθύβολο λόγο, άμεσο και πρισματικό, ουσιώδη και αφοπλιστικό, στήνοντας καθρέπτες, αποτυπώνοντας αντανακλάσεις, πυροδοτώντας φράσεις που τον αποτυπώνουν και τον απλώνουν σε μια επικράτεια από φως και υπαινικτικό σκοτάδι. Σίγουρα υπάρχει μια χροιά νοσταλγίας, κυρίως όμως ένα πείσμα να διασωθούν οι καίριες λεπτομέρειες μιας εποχής, που αποδείχθηκε καθοριστική στη διάπλαση του συγγραφικού εγώ. Ο Θάνος Σταθόπουλος δεν προσεγγίζει δημοσιογραφικά τα πρόσωπα που τον επηρέασαν, μόνο βιωματικά, είναι πρόσωπα με τα οποία συναναστράφηκε, μοιράστηκε στιγμές, έζησε μαζί τους, συγχρωτίστηκε, ψηλάφισε το όνειρο μαζί τους. Είναι καθοριστική η δεκαετία του ογδόντα, η συνέχειά της στο ενενήντα – αλλά κι ο απόηχος από τη δεκαετία του εξήντα.
- Διαβάστε επίσης: «Η διασκευή του εαυτού μου στις 06:30» του Θάνου Σταθόπουλου (κριτική) – Κείμενα που χτίζονται από θραύσματα
Απομονώνει σκηνές, φράσεις που εμπεριέχουν μια ολότητα, κινήσεις και σιωπές. Η αίσθηση ότι συντελέστηκε κάτι, σημαντικό, πολύ πιο ουσιαστικό και συγκλονιστικό από πολιτικά γεγονότα και κοινωνικές συνθήκες, στο μισόφωτο σίγουρα, με πνεύματα που συνυπήρξαν, που αναζήτησαν ένα αληθινό όνειρο, συμπορεύτηκαν, στιγματίστηκαν από απώλειες, επιμένουν, αρκεί να διασωθούν όσα βιώθηκαν στο παρελθόν, όχι σαν ανάμνηση, αλλά σαν κινητήριος μοχλός, για το παιχνίδι που υφίσταται, για το όνειρο που εξακολουθεί. Ο Σταθόπουλος νιώθει τυχερός που βρέθηκε σε ένα άτυπο κέντρο διεργασιών, συναναστρεφόμενος ανθρώπους σημαντικούς, με κίνητρο μια ποιητική σωματοποίηση του κόσμου, κάτι που το πέτυχε. Είναι ξεκάθαρος στους προσανατολισμούς του, δεν αμφιταλαντεύεται, ίσως η Πρόσληψη τροφής αποτελεί μια κατοχύρωση ωριμότητας και ταυτόχρονα ευγνωμοσύνης προς όσα έζησε, με όσους συνυπήρξε.
Κουβαλά ένα παρελθόν, όχι τυχαίο, τον απόηχο ενός κόσμου διαφορετικού, που μοιάζει σχεδόν μυθικός, αλλά υπήρξε, και υπάρχει, παρόλο που οι εποχές έχουν αλλάξει. Αν έχει κερδηθεί κάτι από τότε, είναι η ωριμότητα, η σιγουριά για το πάτημα και τον τρόπο που πορεύεται ο δημιουργός, η ευγνωμοσύνη σε βιβλία και ανθρώπους, σε έναν θησαυρό που είχε την τύχη αλλά και τη βούληση να γνωρίσει. Δεν είναι μια αναπόληση τυπική μιας πορείας, ούτε ακριβώς αναδίφηση στο παρελθόν. Είναι κυρίως η ανάγκη να μπουν σε μια τάξη και πειθαρχία τα υλικά μιας πλοήγησης που πλέον βρίσκεται σε φάση ωριμότητας. Δεν μιλά απλά για φίλους, για βιβλία, για σημαντικούς συγγραφείς και μουσικούς, μιλά για τον τρόπο που τους αφομοίωσε, τους έκανε κτήμα του, είναι διαρκώς παρόντες στη ζωή του.
Ένα βιβλίο μοντέρνο και παλιομοδίτικο
Είναι ένα προσκλητήριο ή καλύτερα, όπως προείπα, το στήσιμο ενός ανάγλυφου μωσαϊκού όπου διασαφηνίζονται όλα, στις καίριες λεπτομέρειες. Είναι το δικό του περιβάλλον, όπως το καθόρισε ο ίδιος σε σχέση πάντα με συγκεκριμένα πρόσωπα, κείμενα και μουσικές. Είναι η δική του αντίληψη για τη σύνταξη ενός βιογραφικού, μια παράθεση στοιχείων ταυτότητας που κρίνει σκόπιμο να εκθέσει. Θα μπορούσαν να θεωρηθούν φωτογραφίες της σταδιακής του ενηλικίωσης με τις κατάλληλες λεζάντες, μόνο που σε πολλά σημεία οι λεζάντες ξανοίγονται, γίνονται αφήγηση, δημιουργούν ένα καινοφανές είδος πλοκής, όπου η περιπέτεια κυλάει γοργά, γεμάτη πυροτεχνήματα και εκλάμψεις. Το κείμενο ρέει, δεν κάνει κοιλιά, διαμορφώνει το περίγραμμα των καταβολών του. Σαν μακρινός απόηχος, διαγράφεται το ερώτημα μιας διαφορετικής πνοής ενός μυθιστορήματος. Στον τρόπο γραφής, η Πρόσληψη τροφής είναι μοντέρνα.
Από την άλλη, στη χειρονομία της, ένα βιβλίο παλιομοδίτικο. Γιατί αφορά μια εποχή παρελθοντική, καθόλου μακρινή, είναι αλήθεια, αλλά που φαίνεται μακρινή, όταν οι άνθρωποι συγχρωτίζονταν καθημερινά, σύχναζαν σε στέκια, μοιράζονταν εμπειρίες, συνοδοιπορούσαν. Ένα χρονικό μιας περασμένης εποχής, κι αυτό ακούγεται σαν ειρωνεία. Τότε που συνέβαιναν πράγματα, που η ζωή ήταν μια περιπέτεια. Ο Θάνος Σταθόπουλος ανασυνθέτει την εποχή εκείνη, πριν τα σημερινά social media, το κρίνει αναγκαίο να τη διασώσει, γιατί εκείνη η εποχή τον διαμόρφωσε.
Η Πρόσληψη τροφής μοιάζει με ειρωνικό νεύμα στις παρούσες συνθήκες, τώρα που οι παρέες έπαψαν να υπάρχουν, τουλάχιστον στον βαθμό που υπήρχαν παλιότερα. Εκείνα τα στέκια, τα ανήσυχα πνεύματα σε καφενεία και μπαρ, οι απόηχοι από ξένα συγκροτήματα και από ταινίες, τα βιβλία που είχαν αληθινό εκτόπισμα. Διασώζει αυτό το κλίμα ο Σταθόπουλος, με μια νοσταλγία, χωρίς το παραμικρό ίχνος πένθους, πιο πολύ σαν πανοπλία απέναντι σε μια νέα συνθήκη, άχρωμη και επίπεδη, όπου λείπει ο συγχρωτισμός και η αναμέτρηση με τον άλλον, κι όπου πλέον κυριαρχεί το ψηφιακό φαίνεσθαι. Σε αυτήν την ψηφιακή πραγματικότητα, αντιτάσσει ένα manual με οδηγίες χρήσης για τη Διασκευή του εαυτού του στις 06:30. Όπως εκείνες οι μπροσούρες που οραματιζόταν ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, που κυοφορούν μια αληθινή επανάσταση κι επομένως πρέπει να μοιράζονται από χέρι σε χέρι, κάπως κρυφά. Εδώ η επανάσταση είναι η υπεράσπιση του νοήματος μέσα από τη βιωματική διεκδίκηση ενός ονείρου – έστω εκείνες οι μικρές στάλες ζωής που δεν πρέπει να εκλείψουν, αλλιώς θα οδηγηθούμε στην ομοιομορφία μιας οθόνης, με την απαράλλακτη επιφάνεια από pixels.
* Ο ΙΓΝΑΤΗΣ ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το Χειμώνας Καλοκαίρι (εκδ. Νησίδες).
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Θάνος Σταθόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Ιούλιο του 1963. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα ιστορίας κινηματογράφου. Έχει εκδώσει τα βιβλία: Θέμα, Ερατώ 1985, Η ιστορία της μουσικής, Ίκαρος 1994, Playback, Γαβριηλίδης 2003, Ένας σωρός γλώσσα, Γαβριηλίδης 2007, Το αυτόματο, Γαβριηλίδης 2013, La folie, Ίκαρος 2015, Η ώρα, Ίκαρος 2018, Εισαγωγή στη μέρα, Ίκαρος 2021, Η διασκευή του εαυτού μου στις 06:30, Ίκαρος 2023.

Από το 1999 έως σήμερα εργάζεται ως παραγωγός στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΑ. Με τον ιστορικό της τέχνης Χριστόφορο Μαρίνο εξέδωσαν το διαδικτυακό περιοδικό τέχνης kaput (2008-2012).
























