evaristo 01

Για το βιβλίο της Bernardine Evaristo «Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Τείνουμε να το ξεχνάμε, αλλά πίσω από το σώμα των λέξεων που συγκροτούν ένα βιβλίο (όλα τα βιβλία) υπάρχει ένα άλλο υλικό σώμα, αυτό του συγγραφέα. Τόσο θεατός όσο και αθέατος, ο δημιουργός στέκει αγέρωχος και ευκλεής όταν είναι γνωστός ή αμήχανος και περιδεής όταν προσπαθεί να αποκτήσει μια κάποια επωνυμία. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, ο συγγραφέας είναι πάντα μόνος. Λίγα πράγματα ξέρουμε γι’ αυτόν και πολλά περισσότερα εικάζουμε για την προσωπικότητά του μέσω των κειμένων του. Αποτέλεσμα; Μια πλέρια σύγχυση.

Πολύ συχνά οι συγγραφείς είναι τα πλέον παραγνωρισμένα δημόσια πρόσωπα, καθώς εμφανίζονται να φέρουν ιδιότητες (μέσω των βιβλίων τους) που στην πραγματικότητα ούτε που τις έχουν ακουμπήσει. Να γιατί ορισμένοι εξ αυτών αποφασίζουν κάποια στιγμή να μιλήσουν de profundis. Να τραβήξουν, δηλαδή, το πέπλο μυστηρίου που τους καλύπτει και να φανερώσουν προθέσεις, γεγονότα που τους σημάδεψαν, πρόσωπα που τους καθόρισαν και καταστάσεις που δίχως αυτές θα είχαν πάρει διαφορετικό δρόμο στη ζωή τους.

Τούτα τα memoir, για αρκετούς συγγραφείς κατέχουν μια διακριτή θέση στο σύνολο της εργογραφίας τους. Για κάποιους ήταν αποτέλεσμα μιας διαδικασίας ανοιχτότητας προς το κοινό, για άλλους μια μόνη ευκαιρία να ξεφύγουν από τις παγίδες του αποκαλούμενου μπλοκαρίσματος, ενώ, επειδή δεν πρέπει να λησμονούμε και τους εμπορικούς όρους του συγγραφικού παιγνίου, για αρκετούς ήταν μια ευκαιρία να εκμεταλλευτούν τις ανοδικές μετοχές τους. Φευ, το κοινό είναι αδηφάγο: θέλει να μαθαίνει τα πάντα για τους αγαπημένους του συγγραφείς. Τι καλύτερο, λοιπόν, όταν αυτή την παράπλευρη «τροφή» την προσφέρει ο ίδιος.

Σε περίπτωση που έχουμε αμφιβολίες, το Πάτι και Ρόμπερτ της Πάτι Σμιθ, τα Χρόνια της Αννί Ερνό ή το Εν Κινήσει του Όλιβερ Σακς θα μας πείσουν για το πόσο ενδιαφέροντα, ουσιαστικά και καλλιτεχνικά άρτια ενδέχεται να είναι αυτά τα αυτοβιογραφικά κείμενα...

Αν μας χρειάζονται ουσιαστικά αυτά τα credo; Αν προσθέτουν κάτι στην αναγνωστική μας βρώση; Σε περίπτωση που έχουμε αμφιβολίες, το Πάτι και Ρόμπερτ (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Κέδρος) της Πάτι Σμιθ, τα Χρόνια της Αννί Ερνό (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) ή το Εν Κινήσει του Όλιβερ Σακς (μτφρ. Ευαγγελία Μόσχου, εκδ. Ροπή) θα μας πείσουν για το πόσο ενδιαφέροντα, ουσιαστικά και καλλιτεχνικά άρτια ενδέχεται να είναι αυτά τα αυτοβιογραφικά κείμενα που αφήνουν κατά μέρος την μαγγανεία της μυθοπλασίας και πιάνουν το νήμα της ζωής του δημιουργού, έτσι όπως αυτός προσπαθεί από σελίδα σε σελίδα να το ξεμπλέξει με τα ίδια του τα χέρια.

Μια τέτοια μορφή credo είναι και το Μανιφέστο (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg) της Μπερναρντίν Εβαρίστο. Όπως συμβαίνει πάντα με τους νικητές του βραβείου Booker (πολλές φορές πιο έντονα κι από τους αντίστοιχους που έχουν λάβει το Βραβείο Νόμπελ), οι μετοχές τους στο λογοτεχνικό χρηματιστήριο ανεβαίνουν κατακόρυφα. Προηγούμενα έργα τους που είχαν περάσει απαρατήρητα βγαίνουν αναβαπτισμένα στην επιφάνεια, ενώ το αίτημα για νέα έργα έρχεται κατά πάνω τους πιεστικό και έντονο.

Κάπως έτσι συνέβη και με την Εβαρίστο και προς τιμή της παραδέχθηκε πως μετά το άκρως επιτυχημένο Κορίτσι, γυναίκα, άλλο (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg), το πολυπρισματικό μυθιστόρημα που της χάρισε το Booker, βρέθηκε να αναλώνεται με τον εκδότη της σε διαπραγματεύσεις για τα επόμενα βιβλία που θα του παρέδιδε. Φευ, σ’ αυτές τις περιπτώσεις εισέρχεσαι –είτε το θέλεις είτε όχι– στις πύλες του εμπορίου και με τα δύο πόδια. Η Εβαρίστο, διαβλέποντας πως οι δυνάμεις της είχαν σχεδόν εξαχνωθεί από την προσπάθεια που κατέβαλε για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, αντιπρότεινε να γράψει σε πρώτο πρόσωπο θέτοντας τη ζωή της σε πρώτο πλάνο. Το γεγονός ότι το αναγνωστικό κοινό παγκοσμίως, αίφνης, ενδιαφερόταν για οτιδήποτε έφερε την υπογραφή της, έδωσε σε τούτο το εγχείρημα μια χροιά σπουδαιότητας, την οποία και επιβεβαίωσε η Αγγλο-νιγηριανή συγγραφέας.

Ως μαύρη και μέλος της εργατικής τάξης, η Εβαρίστο είχε από την αρχή να αντιπαλέψει πολλά εμπόδια. Κατάφερε, όμως, να μην προσαρμοστεί στις συνθήκες, αλλά να τις αλλάξει – ακόμη κι όταν έβλεπε πως η προσπάθειά της ακολουθούσε παραβολική τροχιά.

Το Μανιφέστο της Εβαρίστο είναι, εν πολλοίς, αυτό που δηλώνει και ο τίτλος: ένα κείμενο ύμνος στην ακατάβλητη προσπάθεια. Μπορεί η ζωή της να μην είχε παράσημα από οδυνηρές κακουχίες ή ανεπούλωτα τραύματα, εντούτοις λόγω της καταγωγής της βίωσε τον ρατσισμό και τον κοινωνικό αποκλεισμό όπως και άλλα παιδιά της γενιάς της. Γεννημένη από Νιγηριανό πατέρα και Αγγλίδα μητέρα, μια μίξη επαναστατική για τις δεκαετίες ’50 και ’60, η Εβαρίστο γνώρισε εξαρχής τι σημαίνει να είσαι παρίας όχι γιατί σου λείπουν οι δεξιότητες, αλλά διότι η κοινωνία σε έχει θέσει στον πάτο της πυραμίδας λόγω του χρώματος του δέρματός σου και λόγω της θέσης που κατέχεις στην οικονομική αλυσίδα. Ως μαύρη και μέλος της εργατικής τάξης, η Εβαρίστο είχε από την αρχή να αντιπαλέψει πολλά εμπόδια. Κατάφερε, όμως, να μην προσαρμοστεί στις συνθήκες, αλλά να τις αλλάξει – ακόμη κι όταν έβλεπε πως η προσπάθειά της ακολουθούσε παραβολική τροχιά.

Η Εβαρίστο μιλάει σχεδόν για τα πάντα στο Μανιφέστο της: από τις σχέσεις που είχε με τους γονείς της (αυστηρός και παλαιομοδίτης ο πατέρας της, πιο πρόσχαρη και επικοινωνιακή η μητέρα της), τα επτά αδέλφια της, τους συμμαθητές της, αλλά και στη συνέχεια τους ανθρώπους του καλλιτεχνικού σιναφιού. Αποκαλύπτει ευθέως τη σεξουαλική της ταυτότητα που κινήθηκε μεταξύ των δύο φύλων. Από μια σχέση που είχε με μια κυριαρχική γυναίκα που την καταπίεζε ως την ουσιαστική σχέση που δημιούργησε με τον τωρινό της σύντροφο. Από τούτο το καλειδοσκοπικό κείμενο δεν λείπουν οι συγγραφικές της επιρροές, αλλά και η ουσιαστική αγάπη που απέκτησε με το θέατρο, το οποίο υπηρέτησε μέσα από διάφορες θεατρικές ομάδες που λειτουργούσαν, φυσικά, εκτός των τειχών.

Μεγαλώνοντας κατάλαβε πως μεταφέρθηκε από τη ζώνη της ένθερμης διεκδίκησης στο πιο ασφαλές, αλλά και πιο ουσιαστικό, πεδίο των διαπραγματεύσεων έτσι ώστε να αλλάξουν οι συνθήκες με λογική και σύνεση και όχι με τη βία.

Ο ακτιβισμός, εκ παραλλήλου με την τέχνη, αποτέλεσε κυρίαρχο αίτημα στη ζωή της. Έθεσε τον εαυτό της αρκετές φορές στο κέντρο διεκδικήσεων για την κατάρριψη των ανισοτήτων που ορίζει καταπιεστικά η πλειοψηφία της κοινωνίας. Εντάχθηκε ανοιχτά σε φεμινιστικές ομάδες και έγινε έντονα διεκδικητική. Καίτοι, μεγαλώνοντας κατάλαβε πως μεταφέρθηκε από τη ζώνη της ένθερμης διεκδίκησης στο πιο ασφαλές, αλλά και πιο ουσιαστικό, πεδίο των διαπραγματεύσεων έτσι ώστε να αλλάξουν οι συνθήκες με λογική και σύνεση και όχι με τη βία.

gutenberg evaristo pos na min ta paratas poteΗ Εβαρίστο είναι, πλέον, 62 ετών. Έγινε η πρώτη μαύρη συγγραφέας που έλαβε το βραβείο Booker (το 2019, από κοινού με την Μάργκαρετ Άτγουντ), είναι μια ονομαστή συγγραφέας που αφήνει πίσω της τις όποιες συγγραφικές αποτυχίες είχε στο παρελθόν. Είναι καθηγήτρια δημιουργικής γραφής στο Πανεπιστήμιο Μπρουνέλ, οργανώνει δράσεις που μάχονται τις διακρίσεις και προωθεί τη «μαύρη» λογοτεχνία χάρη στο Βραβείο Διεθνούς Αφρικανικής Ποίησης του Πανεπιστημίου Μπρουνέλ ή το The Complete Works που εκπαιδεύει ποιητές ή την επιμέλεια της σειράς Βlack Britain: Writing Back του εκδοτικού οίκου Hamish Hamilton.

Αποδεικνύει εμπράκτως ότι η φήμη της δεν γέρασε μέσα της τις αξίες και τα οράματα που κουβαλούσε από μικρή. Αντίθετα, η αναγνωρισιμότητα τής έδωσε το «βασιλικό» προνόμιο να τα οδηγεί σε ασφαλέστερους δρόμους προσδοκώντας, βάσιμα, απτά αποτελέσματα.

Το Μανιφέστο δεν διαβάζεται με τη λογική της κλειδαρότρυπας, καθώς δεν γράφτηκε μ’ αυτόν τον σκοπό. Περισσότερο από τις όποιες αποκαλύψεις προσωπικής φύσης, αυτό που σου μένει διαβάζοντας την εξομολόγηση της Εβαρίστο είναι ο συνεχής αγώνας της να υπερβεί εμπόδια, να σχηματοποιήσει όνειρα, να δει πράγματα που σκέφτηκε και οραματίστηκε να παίρνουν σάρκα και οστά. Εντέλει, μας δίνει το περίγραμμα μιας γυναίκας και μιας δημιουργού που δεν τα παράτησε ποτέ. Η μετάφραση ανήκει στη Ρένα Χατχούτ.


* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ήταν μακρύς ο δρόμος από τότε που μεγάλωνα στη δεκαετία του ‘60 σε μια οικογένεια την οποία είχαν βάλει στο στόχαστρό τους ρατσιστές που αντιμετώπιζαν ένα σπίτι γεμάτο μικρά παιδιά σαν να ήταν ο εχθρός σε μια πολεμική ζώνη.

Έζησα μέσα από σημαντικές κοινωνικές αλλαγές και μπορώ να δηλώσω κατηγορηματικά ότι αυτό δεν ήταν το έθνος των πρώτων μου χρόνων, όπου οι διακρίσεις δεν μπορούσαν να προσβληθούν στα δικαστήρια και η καθεστηκυία τάξη έμοιαζε με απόρθητο φρούριο. Πολλοί από τους ρόλους που ανέλαβα στην επαγγελματική μου ζωή θα ήταν αδιανόητοι την εποχή της γέννησής μου, και δεν θα μπορούσα ποτέ να τους οραματιστώ όταν ήμουν νέα, όχι μόνο ως συγγραφέας αλλά και ως μέλος συμβουλίων, επιμελήτρια εκδόσεων, πρόεδρος σε επιτροπές βραβείων και καθηγήτρια πανεπιστημίου. (Παρότι μένει να γίνει πολλή δουλειά ακόμη, από την άποψη ότι οι γυναίκες αφρικανικών καταβολών αποτελούν περίπου το 0.15% των καθηγητών του Ηνωμένου Βασιλείου). Το άτομο που είμαι τώρα δεν πετάει πια πέτρες στο φρούριο».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» του Πάμπλο Νερούδα (κριτική) – Ο παγκόσμιος ποιητής της ζωής

«Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» του Πάμπλο Νερούδα (κριτική) – Ο παγκόσμιος ποιητής της ζωής

Για το βιβλίο του Πάμπλο Νερούδα [Pablo Neruda] «Τη ζωή μου, ομολογώ, την έζησα» (μτφρ. Γιώργος Κεντρωτής, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Όταν προλογίζοντας το βιβλίο τω...

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

«Μια ασήμαντη γυναίκα» της Σόνια Παρνέλ (κριτική) – Βιρτζίνια Χολ, μια αφανής και δαιμόνια κατάσκοπος

Για το βιβλίο της Σόνια Παρνέλ [Sonia Purnell] «Μια ασήμαντη γυναίκα» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Μίνωας). Κεντρική εικόνα: Η κατάσκοπος Βιρτζίνια Χολ. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Η επιβλητική θωριά και το απαράμιλλο σ...

«Φλεγόμενο αγόρι» του Πολ Όστερ (κριτική) – Στίβεν Κρέιν, ένας πρωτοπόρος που χάθηκε νωρίς

«Φλεγόμενο αγόρι» του Πολ Όστερ (κριτική) – Στίβεν Κρέιν, ένας πρωτοπόρος που χάθηκε νωρίς

Για το βιβλίο του Πολ Όστερ [Paul Auster] «Φλεγόμενο αγόρι» (μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Ο Στίβεν Κρέιν [Stephen Crane] όπως φωτογραφήθηκε το 1897 (© Britannica). 

Γράφει ο Μιχάλης Πιτένης

Κά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ