Werner Herzog700

Για το βιβλίο με τις ημερολογιακές καταγραφές του Werner Herzog «Οδοιπορία στον πάγο – Μόναχο-Παρίσι, 23 Νοεμβρίου-14 Δεκεμβρίου 1974» (μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης, εκδ. Alloglotta).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Γι’ αυτούς που η ζωή τους κυλάει πάνω σε μια βάρκα, γι’ αυτούς που γερνάνε τραβώντας τ’ αλόγου τους τα γκέμια, ζωή είναι το ταξίδι, το ταξίδι είναι σπίτι. […] Χρόνια τώρα, κι εγώ παρασύρθηκα από ένα κομμάτι σύννεφο που το κινούσε ο αέρας και ξύπνησε μέσα μου τη λαχτάρα της περιπλάνησης» γράφει ο Ματσούο Μπασό στον Στενό δρόμο προς τα βάθη του βορρά (μτφρ. Μαρία Αρώνη).

Σ’ αντίθεση με τον τουρίστα, που ταξιδεύει για να δει έχοντας από τα πριν καταστρώσει ένα πρόγραμμα, και βλέπει ό,τι περιμένει αλλά δεν βρίσκει ποτέ ό,τι υπάρχει, ο ταξιδιώτης ταξιδεύει άδειος και λίγο λίγο γεμίζει μ’ ό,τι συναντά.

Ο ταξιδιώτης ξεκινά ανεξαιρέτως το ταξίδι του για να βρει τον εαυτό του. Σ’ αντίθεση με τον τουρίστα, που ταξιδεύει για να δει έχοντας από τα πριν καταστρώσει ένα πρόγραμμα, και βλέπει ό,τι περιμένει αλλά δεν βρίσκει ποτέ ό,τι υπάρχει, ο ταξιδιώτης ταξιδεύει άδειος και λίγο λίγο γεμίζει μ’ ό,τι συναντά· γίνεται ο ίδιος αυτά που συναντάει στο ταξίδι του, και με τη σειρά τους εκείνα γίνονται ψηφίδες ενός εαυτού που φτιάχνεται βήμα το βήμα. Οι αφορμές για το ταξίδι μπορεί να ’ναι πολλές (αλλά η αιτία πάντοτε μία, είπαμε πρωτύτερα). Η αφορμή του Ματσούο ήταν ένα «σύννεφο», κι αυτή για να ξεκινήσει ο σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτσογκ το ταξίδι του με τα πόδια, το «προσκύνημά» του, από το Μόναχο στο Παρίσι, ήταν η βαριά αρρώστια της ιστορικού του κινηματογράφου Λότε Άισνερ, για να ξορκίσει περπατώντας τον θάνατό της, και παρεμπιπτόντως –ένιωσα διαβάζοντας την έξοχη (κι έξοχα μεταφρασμένη από τον Γιάννη Καλιφατίδη) Οδοιπορία στον πάγο– για να βρει τον εαυτό του σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε ζώο, σε κάθε αμάξι, σε κάθε βουνό, σε κάθε χαντάκι – σε καθετί που συνάντησε στον δρόμο τις τρεις βδομάδες, 23 Νοεμβρίου με 13 Δεκεμβρίου 1974, που κράτησε το ταξίδι του.

Υπάρχει μια απόλυτη δημοκρατία σε τούτη την Οδοιπορία, γιατί κάθε πράγμα στη διήγηση του Χέρτσογκ –όπως βαδίζει και σημειώνει κατάκοπος, παγωμένος, μουσκεμένος– είναι ισάξιο με καθετί άλλο. Σ’ όλα βρίσκει κάτι από την ψυχή τους γιατί τους δίνει κάτι απ’ τη δική του ψυχή. Τα πάντα στην πεζοπορία του μες στο καταχείμωνο μέσ’ από μουντά χωριά και πόλεις, σε δρόμους και μέσ’ από δάση, είναι βουτηγμένα στη μοναξιά και τον θάνατο.

«Αφήνω μια οικογένεια να περάσει από δίπλα μου· η κόρη τους λέγεται Έστερ. Ένα χωράφι με καλαμποκιές μες στον χειμώνα, αθέριστο και γκρίζο σαν στάχτη, με τα καλάμια να θροΐζουν, κι ας μην κουνιέται φύλλο. Ένα χωράφι που ονομάζεται θάνατος. Σήκωσα από χάμω ένα κομμάτι λευκό χειροποίητο χαρτί, ποτισμένο από την υγρασία, ανυπομονώντας να διαβάσω τι έγραφε στην άλλη πλευρά, που ήταν στραμμένη στη νοτισμένη γη. Ναι, εκεί θα έβρισκα γραμμένη την απάντηση. Τώρα που το χαρτί είναι άγραφο, δεν νιώθω καμία απογοήτευση».

alt
Η Lotte Eisner με τον Werner Herzog.
Η Eisner γεννήθηκε στο Βερολίνο και το 1933, μόλις ο
Χίτλερ έγινε Καγκελάριος, μετακόμισε στο Παρίσι. Μαζί με τον
Henri Langlois ίδρυσαν τη Γαλλική Κινηματοθήκη διασώζοντας
πολύτιμα φιλμ, αντικείμενα, κοστούμια και πολλά ακόμα
ντοκουμέντα από την ιστορία του γαλλικού κινηματογράφου.
Η Eisner πέθανε το 1983 και έναν χρόνο μετά, ο Wim
Wenders αφιέρωσε το Παρίσι, Τέξας στη μνήμη της.


Ο ταξιδιώτης δεν απογοητεύεται γιατί δεν περιμένει, κι επειδή δεν περιμένει τελικά βρίσκει. Και μ’ έναν περίεργο τρόπο, χάρη στο παράδοξο του ταξιδιού, αυτή η μοναξιά κι αυτός ο θάνατος τελικά καταφάσκουν στη ζωή και στη συντροφικότητα που συνδέει τον μοναχικό οδοιπόρο με τα πράγματα και τα πλάσματα του κόσμου.

Τίποτε απ’ όσα συναντά δεν είναι ασήμαντο – «Τα άδεια πακέτα των τσιγάρων με συναρπάζουν» γράφει «προπάντων όταν δεν είναι τσαλακωμένα και φουσκώνουν ελαφρά σαν τουμπανιασμένα κουφάρια. Οι γωνίες τους στρογγυλεύουν και το σελοφάν θολώνει από μέσα εξαιτίας της πάχνης, που σχηματίζει δροσοσταλίδες».

Τα δεκάδες τοπωνύμια –Μπαίζινγκεν, Ζέεντορφ, Ζούλγκεν, Σράμπεργκ, Χόενστραμπεργκ, Γκεταίχτνισχαους…– είναι στιγμιαίες αφετηρίες και τερματικοί σταθμοί, και στο καθένα περιμένει από μια μικρή ιστορία τον οδοιπόρο.

«Ανηφορίζω την πλαγιά για το Μπουργκενφέλντεν. Όλα φαντάζουν ολοένα και πιο παραμυθένια. Γιγάντιες οξιές σχηματίζουν από πάνω μου αψίδα· όλα είναι χιονισμένα και μυρίζουν απόκοσμα. Δύο ηλικιωμένοι αγρότες μού πρόσφεραν μια γκαζόζα, επειδή η μοναδική αγελάδα τους δεν είχε κατεβάσει αρκετό γάλα».

Μικροϊστορίες, δεκάδες σαν τα τοπωνύμια, μέσ’ από συναντήσεις του ταξιδιώτη με πρόσωπα, που καίτοι φευγαλέες προφταίνουν μολοντούτο να αγγίξουν το βάθος της ύπαρξης:

«Σε μια σιδηροδρομική διάβαση συνάντησα έναν ηλικιωμένο φύλακα. Μολονότι είχε βγει στη σύνταξη, περνά κάθε μέρα από το φυλάκιο, όπου μένει τώρα ο αντικαταστάτης του, και καθαρίζει με ένα πετσί το χειριστήριο για την αλλαγή τροχιάς».

Η κούραση και η μοναξιά του ταξιδιού γεννούν οπτασίες, ελεύθερους συνειρμούς κι ασύνδετες εικόνες στον νου του οδοιπόρου, που πλέκονται αξεδιάλυτα με τις εικόνες του κόσμου, ή γεννούν απελπισία – «Σήμερα, ιδίως στον δρόμο για το Σενόν, βρισκόμουν στα όρια της απόγνωσης. Όλη την ώρα κουβέντιαζα με τον εαυτό μου και με φανταστικά πρόσωπα». Γεννούν κάθε λογής φανταστικές, ποιητικές εξηγήσεις για τον κόσμο και τα πράγματά του – «Όσο βάδιζα μέσα από τα χωράφια, ο αστράγαλος δεν με είχε ενοχλήσει. Οι πατούσες μου με καίνε, τσουρουφλισμένες από το μάγμα του πυρήνα στα έγκατα της Γης».

Οι εικόνες και οι σκέψεις από το ένα βήμα στ’ άλλο αθροίζονται στην Οδοιπορία στον πάγο, ξετυλίγουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη θραύσματα από το αίνιγμα του κόσμου, και τελικά συνθέτουν ένα μικρό αριστούργημα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. 
Τελευταίο του βιβλίο, η νουβέλα «Μαύρο νερό» (εκδ. Κίχλη).


altΟδοιπορία στον πάγο
Μόναχο-Παρίσι, 23 Νοεμβρίου-14 Δεκεμβρίου 1974
Βέρνερ Χέρτσογκ
Μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης
Alloglotta 2019
Σελ. 176, τιμή εκδότη €12,72

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΕΡΝΕΡ ΧΕΡΤΣΟΓΚ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τα απομνημονεύματά μου, του Σωτήρη Σπαθάρη – η λαϊκή φωτιά της τέχνης του καραγκιόζη

Τα απομνημονεύματά μου, του Σωτήρη Σπαθάρη – η λαϊκή φωτιά της τέχνης του καραγκιόζη

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Σωτήρη Σπαθάρη «Τα απομνημονεύματά μου» (επιμ. Γιάννης Κόκκωνας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Κεντρική εικόνα: Ο Σωτήρης Σπαθάρης © Σπαθάρειο Μουσείο.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Η λαϊκή φωτιά της τέχνης...

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Μαρία Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις, του Τομ Βολφ

Μαρία Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις, του Τομ Βολφ

Για το βιβλίο-βιογραφία της Μαρίας Κάλλας, σε επιμέλεια του Τομ Βολφ, «Μαρίας Κάλλας: γράμματα και αναμνήσεις» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη). Στη φωτογραφία, η σπουδαία υψίφωνος σε στιγμές χαλάρωσης. 

Της Λεύκης Σαραντινού

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1844, γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συγγραφέας και κριτικός, βραβευμένος με Νόμπελ το 1921, Ανατόλ Φρανς. 

Του Λεωνίδα Καλούση 

Ο Ζακ Φρανσουά Ανατόλ-Τιμπώ γεννήθηκε σε μια οικογένεια από γονείς μέτριας μόρφωσ...

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

45 τόνοι καφέ (διήγημα «1821»)

45 τόνοι καφέ (διήγημα «1821»)

Διήγημα που διακρίθηκε στον διαγωνισμό «200 χρόνια τώρα...», με θέμα «200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση», που συνδιοργάνωσαν η Book Press με τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Τα διηγήματα που ξεχώρισαν θα κυκλοφορήσουν σε e-book στο τέλος Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Της Μανώλιας Κίτσου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ