alt

Για το βιβλίο της Ναουάλ Αλ Σααντάουι «Φιρντάους» (μτφρ. από τα αραβικά: Ελένη Καπετανάκη, εκδ. Δώμα).

Της Διώνης Δημητριάδου

Η Ναουάλ Αλ Σααντάουι έχει χαρακτηρισθεί «Σιμόν ντε Μπωβουάρ του αραβικού κόσμου». Δικαιολογημένα φυσικά, για τον αγώνα της ενάντια στην καταπάτηση των δικαιωμάτων των γυναικών μέσα από τα γραπτά της αλλά και την προσωπική της συμμετοχή στο κίνημα της γυναικείας απελευθέρωσης – δραστηριότητα με ακριβό προσωπικό της τίμημα. Ωστόσο η ίδια θεωρεί πως η δική της δράση είναι πιο ριζοσπαστική από αυτή της εμβληματικής εκπροσώπου του «Δεύτερου Φύλου». Θεωρώ πως έχει δίκιο. Έχοντας η ίδια στο σώμα της και στην ψυχή της υποστεί την καταπίεση, τον παραλογισμό μιας εξουσίας που καταργεί τα πιο στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα –με μοναδικό «επιχείρημα» πως γεννήθηκε γυναίκα– απέχει πολύ από τη σκέψη (όσο προοδευτική κι αν είναι) μιας εκπροσώπου του Δυτικού Κόσμου, που βιώνει μια διαφορετική πραγματικότητα μέσα σε ένα περιβάλλον στο οποίο κατόρθωσε να επιβάλει την ισότιμη παρουσία της με το άλλο φύλο.

Η Φιρντάους θα δείξει πως η αποδέσμευση είναι προσωπική υπόθεση, πέρα από τις όποιες νομοθετικές πράξεις, πέρα πολύ από τις ανέξοδες εξαγγελίες των πολιτικών προσώπων, ακόμη και από τις καλές προθέσεις κάποιων που τους οδηγούν μόνο ως το κατώφλι των ανισοτήτων χωρίς ποτέ να κατορθώνουν να το διαβούν και να τις καταργήσουν.

Η Αλ Σααντάουι με αυτή την προσωπική σκευή μπόρεσε να γράψει τη Φιρντάους για να ενσωματώσει στη γραφή της όλη την αλήθεια της συγκλονιστικής αυτής μαρτυρίας και να μεταφέρει σε όλους (αδιακρίτως φύλου) το μήνυμα της ισότητας και της ουσιαστικής ελευθερίας. Γιατί, αυτό πρέπει να το πούμε εξ αρχής, η υπόθεση της γυναικείας απελευθέρωσης, όπως τη χειρίζεται η Αλ Σααντάουι δεν είναι μόνο στα χέρια των γυναικών αλλά και των ανδρών, που δεν έχουν κατανοήσει τις δικές τους δεσμεύσεις από ένα μηχανισμό που διατηρεί τις ανισότητες σε όλα τα επίπεδα δημιουργώντας στην πραγματικότητα μόνο θύματα. Η Φιρντάους θα δείξει πως η αποδέσμευση είναι προσωπική υπόθεση, πέρα από τις όποιες νομοθετικές πράξεις, πέρα πολύ από τις ανέξοδες εξαγγελίες των πολιτικών προσώπων, ακόμη και από τις καλές προθέσεις κάποιων που τους οδηγούν μόνο ως το κατώφλι των ανισοτήτων χωρίς ποτέ να κατορθώνουν να το διαβούν και να τις καταργήσουν. Και επειδή το μεγαλύτερο μέρος της καταπίεσης το χρεώνεται το γυναικείο φύλο, είναι η γυναίκα που θα πρέπει να κατανοήσει τη θέση της αλλά και τη δύναμη που έχει μέσα της για να ανατρέψει τη δυσμενή συνθήκη που της έχει επιβληθεί. Είναι η γυναίκα που μεγαλώνει και τα αρσενικά και τα θηλυκά παιδιά της πάνω στις θεσπισμένες νόρμες και τα καθοδηγεί στον ίδιο δρόμο της ανισότητας. Όσο η ίδια η γυναίκα διαιωνίζοντας τα οπισθοδρομικά έθιμα, τα ευλογημένα από τη θρησκεία άρα ισχυρά στο στερεοτυπικό τους υπόστρωμα, δεν θα αντιδρά στα αναχρονιστικά στερεότυπα (ένα παράδειγμα είναι η κλειτοριδεκτομή) τόσο η κατάσταση δεν θα αλλάζει ούτε στο ελάχιστο. Η Φιρντάους εύστοχα εντοπίζει τον ρόλο της μητέρας της στην κατευθυνόμενη δουλεία και των δύο. 

Εκείνη πρώτα μ’ έδειρε κι ύστερα έφερε μια γυναίκα που κρατούσε ένα μικρό σουγιά ή ένα ξυράφι κι έκοψε ένα κομμάτι κρέας στην περιοχή ανάμεσα στα πόδια μου.

Όταν, επομένως, η Φιρντάους θα φθάσει στο σημείο να αποφασίσει η ίδια για τη ζωή της (αλλά και τον θάνατό της), θα μπορούμε να πούμε πως έχει γίνει ένα βήμα σημαντικό στην υπόθεση της άρσης των ανισοτήτων. Μέχρι να φθάσει, όμως, σ’ αυτό το σημείο συνειδητής απόφασης, θα διανύσει μια μακρά πορεία ταπείνωσης, εξευτελισμού και εκμετάλλευσης που θα την οδηγήσουν στην απόγνωση, στην απαξίωση όχι μόνο του εαυτού της αλλά και του κόσμου ολόκληρου·  θα τη φέρουν βήμα βήμα στην ενηλικίωση σ’ αυτό το  ιδιαίτερης δύναμης Bildungsroman. Η Φιρντάους είναι πόρνη στα μάτια όλων των άλλων. Για την ίδια όμως ισχύει μια άλλη πραγματικότητα, αυτή που από τη μικρή της ηλικία τής έδειχναν όλοι με τον τρόπο τους.

Δεν είμαι πόρνη, αλλά ο πατέρας μου, ο θείος μου, ο άντρας μου μ’ εκπαίδευσαν να είμαι πόρνη.

alt
Η Ναουάλ Αλ Σααντάουι

Χωρίς κανένα απολύτως στήριγμα, που θα της δινόταν από κάποιο φίλο ή συνοδοιπόρο αλλά (κυρίως) χωρίς το παραμικρό ιδεολογικό περίβλημα που θα είχε αποκομίσει από θρησκευτικές κατασκευές, μόνη χωρίς Θεό και άνθρωπο, θα αρνηθεί μια ζωή που την έζησε ασάλευτη, χωρίς ψυχή.

Η κάθε επανάσταση, φυσικά, έχει το κόστος της. Έχει όμως και την τελική δικαίωση – ακόμα κι αν αυτή δεν φαίνεται σε ένα πρώτο επίπεδο. Η Φιρντάους θα σκοτώσει τον νταβατζή της μπήγοντας το μαχαίρι πολλές φορές στο μισητό του σώμα.

Σάστισα βλέποντας πόσο εύκολα ανεβοκατέβαινε το χέρι μου κι απόρησα διπλά που δεν το είχα ξανακάνει. Αναρωτήθηκα γιατί δεν το ’χα επιχειρήσει νωρίτερα και κατάλαβα ότι φοβόμουν. Ο φόβος δε μ’ είχε ποτέ αποχωριστεί, ποτέ άλλοτε εκτός από τώρα, τούτη τη στιγμή τη φευγαλέα που διάβασα το φόβο στα μάτια του.

Θα φυλακιστεί, θα καταδικαστεί σε θάνατο, δεν θα θελήσει να ζητήσει χάρη –Προτιμώ να πεθάνω για το δικό μου έγκλημα παρά για τα δικά σας, θα πει στο δικαστήριο–  γνωρίζοντας πως αποφασίζει για τη ζωή της η ίδια κάνοντας έτσι ένα βήμα προς την απελευθέρωσή της. Άλλωστε Φιρντάους θα πει Παράδεισος. Είτε σκότωσε είτε όχι, είναι αθώα, όπως θα πει η δεσμοφύλακάς της. Χωρίς κανένα απολύτως στήριγμα, που θα της δινόταν από κάποιο φίλο ή συνοδοιπόρο αλλά (κυρίως) χωρίς το παραμικρό ιδεολογικό περίβλημα που θα είχε αποκομίσει από θρησκευτικές κατασκευές, μόνη χωρίς Θεό και άνθρωπο, θα αρνηθεί μια ζωή που την έζησε ασάλευτη, χωρίς ψυχή.

Σημαντική εδώ η γραφή της Αλ Σααντάουι. Θα έρθει την κατάλληλη στιγμή, λίγο πριν την οδηγήσουν στην εκτέλεση. Θα ζητήσει να γνωρίσει την παράξενη αυτή γυναίκα, θα καθίσει μαζί της στο παγωμένο πάτωμα του κελιού και θα την ακούσει να της αφηγείται τη ζωή της. 

Η φωνή της ήταν αληθινή, η γυναίκα ήταν αληθινή, με σάρκα και οστά. Κάθισε στο πάτωμα μπροστά μου. Το παράθυρο ήταν κλειστό, κι εκείνη η φωνή ήταν η δική της φωνή, η φωνή της Φιρντάους.

Η Φιρντάους δεν απορρίπτει τους άντρες/εκφραστές της καταπίεσής της. Απορρίπτει ολόκληρο τον κόσμο κι όποιον βρίσκεται πάνω του.

Και μετά θα καταγράψει όλη τη ρεαλιστική εικόνα ενός κόσμου που χώρεσε στην αφήγηση. Έχουν περάσει 44 χρόνια από την έκδοση του βιβλίου αυτού και τώρα οι εκδόσεις Δώμα το παρουσιάζουν στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό στη μετάφρασή του, από τα αραβικά, από την Ελένη Καπετανάκη. Έτσι η γραφή τής ακτιβίστριας (ακόμη στα 88 της χρόνια) «φεμινίστριας» φθάνει στο ελληνικό κοινό. Η λέξη φεμινίστρια σκόπιμα σε εισαγωγικά για να σχολιαστεί η αυταπάτη πως η υπόθεση της ισότητας είναι μόνο στα χέρια της γυναίκας. Καμία (ταπεινωτική στην ουσία της) ποσόστωση, κανένα κίνημα που απομονώνει τις διεκδικήσεις του ενός φύλου, καμία τάση εκδίκησης ή αντιστροφής των ρόλων δεν θα αποδώσει απολύτως τίποτα. Ο κόσμος μας, όπως έχει φτιαχτεί πάνω σε αρσενικό καλούπι, πάσχει και ως προς τις συνθήκες ζωής και των δύο φύλων. Οι θρησκείες που δομούνται στο αρσενικό πρότυπο ανωτερότητας, η γραμματική που χτίζει τη γλώσσα προτάσσοντας πάντα το αρσενικό γένος, τόσες και τόσες άλλες μικρές (όπως φαίνονται, ωστόσο τεράστιες σε σημασία) κατατάξεις κατασκευάζουν έναν κόσμο πολλαπλών ανισοτήτων και δεν επιτρέπουν στον Άνθρωπο να αντιδράσει με το αρσενικό ή το θηλυκό του πρόσωπο απέναντι στο όλο οικοδόμημα. Η Φιρντάους δεν απορρίπτει τους άντρες/εκφραστές της καταπίεσής της. Απορρίπτει ολόκληρο τον κόσμο κι όποιον βρίσκεται πάνω του.

Δεν θέλω, λοιπόν, να χαρακτηρίσω τη Φιρντάους φεμινιστικό αφήγημα, γιατί μειώνω την αξία της. Δεν θέλω να πω πως η Αλ Σααντάουι γράφει για την απελευθέρωση των γυναικών, γιατί μοιάζει να αγνοώ τη μέγιστη συμβολή της στην απελευθέρωση του ανθρώπου. Η ιστορία της δείχνει ότι θα επιτευχθεί η ποθούμενη ισότητα, όταν ο καθένας από εμάς φθάσει στο σημείο να κερδίσει πρώτα τη γνώση του εαυτού του, κατόπιν να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του και στο τέλος να συναισθανθεί τη δική του θέση στον κόσμο αυτό. Η Φιρντάους έχοντας φθάσει στο πρόωρο τέλος της ζωής της έχει κερδίσει τα τρία αυτά επίπεδα της γνώσης. 

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).


altΦιρντάους
Ναουάλ Αλ Σααντάουι
Μτφρ. Ελένη Καπετανάκη
Δώμα 2019
Σελ. 144, τιμή εκδότη €14,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όταν έπεσα στο μελανοδοχείο, του Νίκου Μπακουνάκη

Όταν έπεσα στο μελανοδοχείο, του Νίκου Μπακουνάκη

Για την αυτοβιογραφική αφήγηση του Νίκου Μπακουνάκη «Όταν έπεσα στο μελανοδοχείο» (εκδ. Πόλις).

Της Έλενας Χουζούρη

Έχω την ισχυρή εντύπωση ότι ο Νίκος Μπακουνάκης δεν έπεσε απλώς στο μελανοδοχείο, όπως ισχυρίζεται στον τίτλο του αυτοβιογραφικού του βι...

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Σχετικά με το τίποτα: Γούντι Άλεν εκ βαθέων

Για την αυτοβιογραφία του Woody Allen «Σχετικά με το τίποτα» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Ψυχογιός).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Για να το πούμε από την αρχή: μολονότι οι περισσότεροι θα πάρουν αυτό το βιβλίο για τον πόλεμο της Μία ...

Φρίντριχ Νίτσε: «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης», της Σου Πριντό

Φρίντριχ Νίτσε: «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης», της Σου Πριντό

Για το βιβλίο της Sue Prideaux «Φρίντριχ Νίτσε: «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης» – Η βιογραφία» (μτφρ. Νίνα Μπούρη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

«Παραδομένος έτσι με τον πιο ευνοϊκό τρόπο σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Σινεμά στη μεγάλη και στη μικρή οθόνη

Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση προτείνει δύο ντοκιμαντέρ βασισμένα σε θεατρικές παραστάσεις της: ένα στο You Tube κανάλι του Ιδρύματος και ένα στον θερινό κινηματογράφο «Στέλλα». Κεντρική εικόνα: Η Μαρία Διακοπαναγιώτου από την παράσταση «Όρνιθες» του Νίκου Καραθάνου.

Επιμέλεια: Book Press ...

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Μαρία Καμπάνταη: «Το μοίρασμα ιστοριών μεταξύ των ανθρώπων έχει πάντα ιαματικό ρόλο»

Η Μαρία Καμπάνταη με αφορμή την πρώτη της συλλογή αφηγημάτων «Ανελκυστήρας» (εκδ. Αρμός), με ιστορίες βγαλμένες από τη δουλειά της ως ψυχολόγου σε δημόσια μονάδα υγείας.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλί...

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ