alt

Για το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο «Ένας κόσμος σε κίνηση, λίγο πριν… λίγο μετά το 1821» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Τα τελευταία χρόνια γίνεται πολύς λόγος για τα βιβλία γνώσεων, την ειδική αυτή κατηγορία παιδικών και εφηβικών βιβλίων που προσφέρουν στους μικρούς και νεαρούς αναγνώστες έγκυρες και αξιόπιστες πληροφορίες για διάφορα επιστημονικά πεδία. Η Μαρίζα Ντεκάστρο, εκπαιδευτικός, συγγραφέας, μεταφράστρια και κριτικός παιδικού βιβλίου, έχει ξεχωρίσει για την πολυσήμαντη συνεισφορά της στον χώρο του βιβλίου γνώσεων.

Το βιβλίο της Ένας κόσμος σε κίνηση, λίγο πριν… λίγο μετά το 1821, υπερβαίνοντας την καθόλα ιδιαίτερα αξιόλογη προσφορά της, αποτελεί υπόδειγμα στην κατηγορία των βιβλίων αυτών. Με την επιστημονική συμβολή των Μανώλη Πατηνιώτη και Αριστοτέλη Τύμπα, αναπληρωτών καθηγητών του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, με πλήθος εικαστικού υλικού, μεταφέρει τον αναγνώστη στον 19ο αι., κινώντας του το ενδιαφέρον για τα γεγονότα και τα επιτεύγματα της εποχής είτε αυτά αφορούν την ιστορία, την κοινωνία, την επιστήμη, είτε την τέχνη ή την εκπαίδευση. Γιατί, όπως η συγγραφέας προϊδεάζει τον αναγνώστη από τον τίτλο, το βιβλίο αυτό αναφέρεται σε έναν κόσμο σε κίνηση: Κίνηση ιδεών, στρατευμάτων, σκλάβων, κίνηση επιβατών και εμπορευμάτων, αγροτών προς τις πόλεις, κίνηση εξερευνητών, όπως συνοψίζει στο τέλος του βιβλίου. Έχουμε λοιπόν να κάνουμε με την αναβίωση μιας πολύ ενδιαφέρουσας εποχής παγκοσμίως που αποκαλύπτει στους νεαρούς αναγνώστες ότι η ιστορική, κοινωνική, πολιτισμική, επιστημονική και εκπαιδευτική εξέλιξη πρέπει να ιδωθεί πολυπρισματικά, καθώς τα επιτεύγματα στον έναν τομέα ή οι εξελίξεις στον άλλο δεν έχουν πορεία ανεξάρτητη και αυτόνομη.

Αυτό γίνεται αντιληπτό από την πρώτη φωτογραφία του βιβλίου όπου με οδηγό ορισμένες ημερομηνίες-σταθμούς στην ιστορικοπολιτική και κοινωνική ζωή προβάλλονται και προσωπικότητες φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους που όμως συνέβαλαν σε διαφορετικές χώρες και στη διάρκεια 83 χρόνων, από το 1776 ως το 1859, στην αλλαγή συνειδήσεων, τρόπου ζωής και σκέψης. Ενδεικτικά αναφέρω τους Ρήγα Φεραίο, Ναπολέοντα Βοναπάρτη, Σιμόν Μπολιβάρ, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, Διονύσιο Σολωμό, τη βασίλισσα Βικτωρία, τους Κ. Μαρξ και Φρ. Ένγκελς, τον Κάρολο Δαρβίνο κ.ά.

Με τρόπο σαφή, επιστημονικά έγκυρο και αισθητικά ελκυστικό, καθώς η ιστορία γίνεται συχνά μικροϊστορία, η συγγραφέας κατορθώνει να προσφέρει στα παιδιά πληροφορίες που αναφέρονται σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία και το κυριότερο τους μαθαίνει να αναζητούν τον συσχετισμό της απόλυτης γνώσης και επιστήμης με τη ζωή του ανθρώπου.

Το βιβλίο, άρτιο μεθοδολογικά, εκκινεί από τις φιλοσοφικές ιδέες που κυριάρχησαν την εποχή του Διαφωτισμού και αποτέλεσαν το επιστημονικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο τόσο της Αμερικανικής (1776) όσο και της Γαλλικής (1789) Επανάστασης. Παρατίθενται αποσπάσματα από τις διακηρύξεις των Επαναστάσεων αυτών που αναφέρονται στις ιδέες της ισότητας, της ελευθερίας, της αδελφοσύνης, καθώς και στα δικαιώματα της ζωής και της αναζήτησης της ευτυχίας, ενώ μέσα από τον χάρτη της υφηλίου, καίρια υπομνηματισμένο, παρακολουθούμε την εξάπλωση των επαναστατικών ιδεών σε όλο τον κόσμο. Στα σχόλια αυτά διακρίνει κανείς τις μοιραίες διαφοροποιήσεις των φιλοσοφικών και επαναστατικών ιδεών από χώρα σε χώρα αλλά και τον κοινό πυρήνα της δημιουργίας των εθνικών κρατών.

kosmos se kinissi

Από τα γεγονότα και τις μεταβολές που συμβαίνουν στα εκατό χρόνια η συγγραφέας επιλέγει αυτά που συγκλονίζουν και μεταβάλλουν τον κόσμο, είτε συσχετίζονται με τις επαναστατικές ιδέες [...] είτε με τις κοινωνικές κατακτήσεις.

Από τα γεγονότα και τις μεταβολές που συμβαίνουν στα εκατό χρόνια η συγγραφέας επιλέγει αυτά που συγκλονίζουν και μεταβάλλουν τον κόσμο, είτε συσχετίζονται με τις επαναστατικές ιδέες, όπως είναι οι «εξεγέρσεις στα Βαλκάνια», είτε με τις κοινωνικές κατακτήσεις, όπως είναι η κατάργηση του δουλεμπόριου το 19ο αι., η δημιουργία των πρώτων συνδικάτων το 1820 στη Μ. Βρετανία, η καθιέρωση της υποχρεωτικής και δωρεάν στοιχειώδους εκπαίδευσης το 1793 στη Γαλλία ή ο νόμος για την προστασία της παιδικής εργασίας στην Αγγλία το 1802.

Το εποπτικό υλικό του βιβλίου: χάρτες, γκραβούρες, ζωγραφικοί πίνακες, φωτογραφίες σημαντικών προσώπων, πολιτικών, επιστημόνων, ηρώων, φιλοσόφων, βασιλιάδων, φωτογραφίες ή σχέδια από τα επιστημονικά επιτεύγματα της εποχής ή από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, υλικό που ερεύνησε και επιμελήθηκε η Ειρήνη Βοκοτοπούλου, εμπλουτίζει το κείμενο και διευκολύνει τον αναγνώστη στην πρόσληψη των νέων κατακτήσεων οι οποίες άλλαξαν τη ζωή των ανθρώπων. Αντιπροσωπευτικό είναι το παράδειγμα της χρήσης του ατμού που επέφερε σημαντική πρόοδο στις μετακινήσεις με την κατασκευή σιδηροδρόμων, ατμόπλοιων κλπ. στην Ελλάδα, καθώς και σε άλλες χώρες του κόσμου. Η συγγραφέας κάνει αναφορά σε νέες επιστημονικές κατακτήσεις στον χώρο της φυσικής, της χημείας ή της τεχνολογίας όσο και σε αυτές που σχετίζονται με την παιδεία και την εκπαίδευσή.

Με τρόπο σαφή, επιστημονικά έγκυρο και αισθητικά ελκυστικό, καθώς η ιστορία γίνεται συχνά μικροϊστορία, η συγγραφέας κατορθώνει να προσφέρει στα παιδιά πληροφορίες που αναφέρονται σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία και το κυριότερο τους μαθαίνει να αναζητούν τον συσχετισμό της απόλυτης γνώσης και επιστήμης με τη ζωή του ανθρώπου. Οι νέες επιστημονικές γνώσεις και η εξέλιξή τους οδήγησαν στη βιομηχανική επανάσταση –η Ντεκάστρο μάς δίνει το παράδειγμα του Μάντσεστερ και της Θεσσαλονίκης– που μετέβαλε τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων, οι οποίοι μετακινούνται από την ύπαιθρο στις πόλεις και απολαμβάνουν έναν διαφορετικό τρόπο διαβίωσης που οφείλεται εν πολλοίς στις νέες εφευρέσεις και στις εφαρμογές τους στην καθημερινότητά τους. Οι εικόνες με τις σημαντικότερες εφευρέσεις από το 1768 (αεριούχο νερό) ως το 1847 (οδοντικά σφραγίσματα) παρουσιάζουν με τρόπο απτό τα επιτεύγματα της επιστήμης, χωρίς να κουράζουν τον αναγνώστη. Θα έλεγα μάλιστα ότι μπορεί να δρουν παρωθητικά στο να ενδιαφερθεί αυτός να ανατρέξει και σε άλλες πηγές πληροφοριών για κάποιες εφευρέσεις που μπορεί να τον ενδιαφέρουν.

alt
H Μαρίζα Ντεκάστρο

Έχοντας κατά νου ότι ένα βιβλίο γνώσεων δεν είναι μόνο πηγή πληροφόρησης αλλά και έναυσμα για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης του παιδιού και του νέου, η συγγραφέας αναφέρεται όχι μόνο στις επιπτώσεις των επιστημονικών εξελίξεων στη ζωή των ανθρώπων αλλά και στις κοινωνικές μεταβολές που προκαλούν: δημιουργία της εργατικής τάξης, εξαφάνιση παλιών επαγγελμάτων, αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, βελτίωση στην υγιεινή των ανθρώπων κ.ά. Η κύρια συμβολή του βιβλίου αυτού, που μας επιτρέπει να το χαρακτηρίσουμε πολυεπιστημονικό και πολυεστιακό συνάμα, είναι το γεγονός ότι στρέφει το ενδιαφέρον του αναγνώστη στο να αντιληφθεί τις αλλαγές που επιφέρουν στο ανθρώπινο σώμα και πνεύμα οι κοινωνικές και επιστημονικές επαναστάσεις που συντελούνται στα εκατό αυτά χρόνια. Υπό το πρίσμα αυτό, η Ντεκάστρο κάνει λόγο για τις ανίατες τότε ασθένειες, καθώς και για την παιδική θνησιμότητα, ενώ γενικότερα την ενδιαφέρει να γίνουν γνωστές οι αντιλήψεις για την παιδική ηλικία και εκπαίδευση. Η αναγνώριση της παιδικής ηλικίας και των ιδιαίτερων αναγκών της γίνεται φανερή τόσο με τον χρονολογικό πίνακα όσο και με την επιλογή πολύ ενδιαφέροντος εικαστικού υλικού. Η ιδιαίτερη μνεία για την εκπαίδευση στην Ελλάδα, με φωτογραφίες των εξώφυλλων των ιδιοποιημένων ξένων μυθιστορημάτων που σήμερα θεωρούνται κλασικά, αποκαλύπτει την επιρροή της Δύσης στην αναγνωστική καλλιέργεια των νέων στη χώρα μας τον 19ο αιώνα.

Η Ντεκάστρο με ιδιαίτερα έντεχνο τρόπο, συνδυάζοντας πολιτική, ιστορία, οικονομία, πολιτισμό, κοινωνία, καθιστά πασίδηλη τη σημασία της γόνιμης επικοινωνίας ανάμεσα σε διαφορετικούς λαούς και κουλτούρες.

Η ημερομηνία κλειδί που κυριαρχεί, χωρίς να είναι φορτισμένη εθνικά, είναι το 1821. Κυριαρχεί περικειμενικά από τη θέση της στο πάνω μέρος του εξωφύλλου και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου και κειμενικά σηματοδοτώντας τον αγώνα ενός λαού για την ελευθερία του και για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, συνδέεται και με την αμφίδρομη κίνηση ιδεών. Το κίνημα του ρομαντισμού σε όλες σχεδόν τις μορφές τέχνης, λογοτεχνία, εικαστικές τέχνες, μουσική, είχε ως πηγή έμπνευσης σε μεγάλο βαθμό και τον Αγώνα του 1821, αγώνα που καλλιέργησε τον φιλελληνισμό και την αρχαιολατρία των ξένων, που οδήγησε όμως, δυστυχώς, και στην αρχαιοκαπηλία.

Η Ντεκάστρο με ιδιαίτερα έντεχνο τρόπο, συνδυάζοντας πολιτική, ιστορία, οικονομία, πολιτισμό, κοινωνία, καθιστά πασίδηλη τη σημασία της γόνιμης επικοινωνίας ανάμεσα σε διαφορετικούς λαούς και κουλτούρες. Μια τέτοια διάσταση πρόσληψης της γνώσης που δεν απευθύνεται μόνο σε μικρά παιδιά ανοίγει τους ορίζοντες και σε άλλους δημιουργούς που αναζητούν έναν ανήσυχο αναγνώστη για να του προσφέρουν ένα πλούσιο γνωσιακό υλικό. Το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο, χωρίς να υπερβάλλει στην προσφορά του μορφωτικού υλικού, ικανοποιεί το ενδιαφέρον των παιδιών, καθώς το πλήθος των γνώσεων δεν υπερβαίνει τις δυνατότητες των μικρών αναγνωστών. Ωστόσο, η λιτότητα, η σαφήνεια αλλά και η λογοτεχνικότητα του κειμένου, καθώς και το πλούσιο εικαστικό υλικό, εξαίρετα υπομνηματισμένο, ικανοποιεί και εκπλήσσει όχι μόνο τον μικρό αλλά και τον νεαρό και ενήλικο ακόμη αναγνώστη.

* Η ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι ομ. καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας.

altΈνας κόσμος σε κίνηση, λίγο πριν… λίγο μετά το 1821
Μαρίζα Ντεκάστρο
Επιστημονική επιμέλεια Μανώλης Πατηνιώτης, Αριστοτέλης Τύμπας
Καλειδοσκόπιο 2017
Σελ. 58, τιμή εκδότη €17,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ