ftero photo kentriki700

Για το βιβλίο της Maxine Trottier, σε εικονογράφηση Isabelle Arsenault, Φτερό στον άνεμο (μτφρ. Σοφία Τζάλη, εκδ. Λιβάνη, 2017)

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το προσφυγικό ζήτημα απασχολεί τελευταία τους συγγραφείς παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, που επικεντρώνονται κυρίως στην προσφυγική κρίση που συνδέεται άμεσα με τους πολέμους στην Ανατολή. Το Φτερό στον άνεμο της πολυβραβευμένης Αμερικανοκαναδέζας συγγραφέως παιδικών βιβλίων Maxine Trottier μάς έρχεται από το μακρινό Kαναδά. Όπως αναφέρεται στο βιογραφικό της συγγραφέως στο τέλος του βιβλίου, την ιστορία του βιβλίου εμπνεύστηκε «από τους περιπλανώμενους Μεξικανούς εργάτες που συναντούσε στο Λέμινγκτον του Οντάριο, όπου περνούσε τα καλοκαίρια της».

Το Φτερό στον άνεμο είναι ένα βιβλίο γραμμένο σε λιτό, αλλά ποιητικό και παιδικότροπο ύφος, που απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας και το οποίο θίγει με ιδιαίτερη ευαισθησία ζητήματα που δημιουργεί η μετανάστευση.

Από την τελευταία φράση του κειμένου «σαν φτερό στον άνεμο» δανείζεται η Σοφία Τζαλή, που μετέφρασε με πολλή τέχνη το βιβλίο, και τον ελληνικό τίτλο: ο οποίος αποδίδει στα ελληνικά, με συμβολικό τρόπο τον ρεαλιστικό τίτλο του πρωτότυπου: Migrant. Το Φτερό στον άνεμο είναι ένα βιβλίο γραμμένο σε λιτό, αλλά ποιητικό και παιδικότροπο ύφος, που απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας και το οποίο θίγει με ιδιαίτερη ευαισθησία ζητήματα που δημιουργεί η μετανάστευση.

Μέσα από την τριτοπρόσωπη αφήγηση της μικρής Άννας η συγγραφέας, εμμένοντας στην έκφραση του ψυχικού και συναισθηματικού κόσμου της ηρωίδας στην ξένη χώρα, όπου η οικογένειά της μετανάστευσε για ένα διάστημα, κάνει το παιδί-αναγνώστη κοινωνό των ποικίλων, δυσάρεστων συναισθημάτων που την κατακλύζουν. Η πρωτοτυπία της γραφής της Trottier έγκειται στο γεγονός ότι οι εσώτερες καταστάσεις της ηρωίδας εξωτερικεύονται μέσα από τις ιδιότητες ή συνήθειες ζώων, ιδιαίτερα αγαπητών στα μικρά παιδιά. Έτσι, η πρωταγωνίστρια νιώθει σαν λαγός και τρέχει να φύγει από το προσωρινό κατάλυμα στο οποίο κατέφυγε η οικογένειά της, γίνεται εργάτρια μέλισσα για να βοηθήσει και αυτή τους γονείς και τα αδέρφια της στον σκληρό αγώνα της επιβίωσης, ενώ τα κρύα βράδια νιώθει ασφάλεια όταν σαν γατάκι κοιμάται στο ίδιο κρεβάτι με τις αδερφές της.

Με ιδιαίτερη ευαισθησία η συγγραφέας αναδεικνύει και άλλα προβλήματα που σχετίζονται με τις δυσκολίες που συναντά κάθε ξένος σε μια άγνωστη χώρα όπου αναγκάζεται να ζήσει, όπως είναι η άγνοια της γλώσσας των κατοίκων της. Χρησιμοποιώντας παρομοιώσεις από εικόνες της άμεσης εμπειρίας για ένα παιδί, αποδίδει την αμηχανία της Άννας να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους γύρω της. Όταν μιλούν της φαίνεται άλλοτε πως γλείφουν ένα ζαχαρωτό, άλλες φορές πως η κουβέντα τους είναι πικάντικη σαν τις καυτερές πιπεριές, άλλοτε επίσημη σαν να πίνουν σοκολάτα, ενώ οι παράξενοι γι’ αυτήν ήχοι ακούγονται σαν το ταυτόχρονο άκουσμα διαφορετικών τραγουδιών των γρύλλων.

Ένα δικό σου δωμάτιο

Να έχεις μόνιμο τόπο διαμονής, το δικό σου κρεβάτι, το δικό σου ποδήλατο, αυτό θα ήταν κάτι πολύ όμορφο.

Το ζήτημα που θίγεται με ιδιαίτερη εμμονή είναι η ανάγκη μόνιμου τόπου διαμονής. Αυτό διατυπώνεται από τη συγγραφέα με ερωτήσεις που απευθύνει η ηρωίδα τόσο στον εαυτό της όσο και στον αναγνώστη. Η άμεση απεύθυνση προκαλεί μεγαλύτερη συγκίνηση, καθιστώντας τον δέκτη της ερώτησης συμμέτοχο στο πρόβλημα. Και είναι αυτό το ζήτημα με το οποίο ξεκινά, αλλά και τελειώνει αυτή η μικρή εικονογραφημένη ιστορία. Το αίτημα σταθερό: να έχεις μόνιμο τόπο διαμονής, το δικό σου κρεβάτι, το δικό σου ποδήλατο, «αυτό θα ήταν κάτι πολύ όμορφο», μας εξομολογείται στην αρχή του βιβλίου η Άννα. Την ανάγκη να ριζώσει κάπου την επαναφέρει η συγγραφέας στο τέλος, κάνοντας «κύκλο», εγκιβωτίζοντας, θα μπορούσε να πει κανείς, στην κεντρική αφήγηση μια άλλη μικρότερη. Σε εξομολογητικό ύφος και σε δευτεροπρόσωπη αφήγηση που επέχει θέση εσωτερικού μονολόγου, αναρωτιέται η ηρωίδα «πώς θα ήταν άραγε να είσαι δέντρο με ρίζες χωμένες βαθιά στη γη – να βλέπεις τις εποχές να αλλάζουν γύρω σου, όπως θα σου τις φέρνει ο αέρας μέσα από τα κλαδιά σου;». Η εναλλαγή των εποχών που ακολουθεί σε αντίστιξη με την ακινησία του δέντρου ενδυναμώνει την εικόνα του σταθερού τόπου που έχει ανάγκη ο μετανάστης και κυρίως το παιδί μετανάστης. Ωστόσο, η παρομοίωση της Άννας με αποδημητικά πουλιά, με αγριόχηνες, τόσο στην αρχή όσο και στο κλείσιμο της αφήγησης, δηλώνει τη συνυφασμένη με την έννοια του μετανάστη κατάσταση της διαρκούς μετακίνησης: «Οι αγριόχηνες πετάνε μακριά. Και μαζί τους φεύγει και η Άννα σαν πεταλούδα μονάρχης, σαν κοκκινολαίμης, σαν φτερό στον άνεμο».

Η εικονογράφηση της Isabelle Arsenault συνομιλεί εποικοδομητικά με το κείμενο, προσφέροντας πρόσθετο υλικό που όχι μόνο το εμπλουτίζει, αλλά δίνει αφορμή για περαιτέρω συζήτηση του ενήλικου συναναγνώστη με το μικρό παιδί στο οποίο απευθύνεται το κείμενο.

Η εικονογράφηση της Isabelle Arsenault συνομιλεί εποικοδομητικά με το κείμενο, προσφέροντας πρόσθετο υλικό που όχι μόνο το εμπλουτίζει, αλλά δίνει αφορμή για περαιτέρω συζήτηση του ενήλικου συναναγνώστη με το μικρό παιδί στο οποίο απευθύνεται το κείμενο. Η απαλότητα των χρωμάτων και η ποικιλία τους, καθώς και η έκφραση των προσώπων ή η έμφαση σε ορισμένα χαρακτηριστικά που εικονοποιούν το νόημα της ιστορίας, όπως στην περίπτωση του λαγού που φεύγει έντρομος από το παράθυρο, καθιστούν την αφήγηση πολύ φιλική. Το αντιθετικό δίπολο στο οποίο δομείται το κείμενο: η διαρκής κίνηση του μετανάστη και η επιθυμία μονιμότητας και σταθερότητας αποδίδεται εικονιστικά σε όλο το βιβλίο, άλλοτε με τις αγριόχηνες –σε μεγάλο ή μικρό μέγεθος– που φεύγουν ή με τις πεταλούδες ή αφαιρετικά με τρίγωνα, που εικονίζουν σχηματικά πουλιά ή και βέλη, καθώς και με τους ίδιους τους μετανάστες που με τις βαλίτσες στο χέρι έρχονται και φεύγουν. 

Το Φτερό στον άνεμο είναι ένα βιβλίο που διευρύνει τη θεματική των σχετικών βιβλίων, προσθέτοντας στην κατηγορία του πρόσφυγα αυτήν του μετανάστατη. Κατορθώνει, με φιλικό για το παιδί τρόπο, να το εξοικειώσει με δύσκολα και σκληρά, σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα.

* Η ΆΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.

alt

Φτερό στον άνεμο
Maxine Trottier, Isabelle Arsenault
Λιβάνης 2017
Σελ. 42, τιμή εκδότη: € 8,90

politeia link


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Για το βιβλίο για παιδιά της Αργυρώς Πιπίνη, «Όθων και Αμαλία» (σειρά: Μικρά Γατικά, #4, εικονογράφηση Ιφιγένεια Καμπέρη, εκδ. Πατάκη). Ένα σχόλιο και μία συνέντευξη με τη γνωστή συγγραφέα και μεταφράστρια: για την αφήγηση του παρελθόντος, για την παιδική λογοτεχνία – και τις γάτες. 

...
«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

Για το βιβλίο της Άννας Κουππάνου «Ο Φοίβος και η Φάλαινα» σε εικονογράφηση Κέλλυς Ματαθία-Κόβο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το βιβλίο της Άννας Κουπάννου ...

Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον, της Μαρίας Σκιαδαρέση

Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον, της Μαρίας Σκιαδαρέση

Για το βιβλίο «Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον», της Μαρίας Σκιαδαρέση που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Η Μαρία Σκιαδαρέση, ιστορικός και δόκιμη πεζογράφος, στη σειρά «Προσωπογραφίες» έχει προσφέρει βιβλία με ιστορικές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ