alt

Για το βιβλίο της Μαρίας Παπαγιάννη «Είχε απ' όλα και είχε πολλά» (εκδ. Πατάκη).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Στη σημερινή εποχή όπου ο φόβος καλλιεργείται συστηματικά τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο με στόχο την απομόνωση του ανθρώπου, την αποδυνάμωσή του και την εύκολη χειραγώγησή του, το παραμύθι της Μαρίας Παπαγιάννη Είχε απ’ όλα και είχε πολλά με εικονογράφηση της Έφης Λαδά, έρχεται να μιλήσει με παραβολικό τρόπο, συμβολικά αλλά και εύγλωττα σε πολύ μικρά παιδιά, για τις τραγικές επιπτώσεις του φόβου, κυρίως για την απώλεια των αγαθών του κάθε ανθρώπου, και κατ’ επέκταση για την αμφισβήτηση του εαυτού του από τους άλλους. 

Όπως στα λαϊκά και κλασικά παραμύθια έτσι και σε αυτό κυρίαρχη μυθοπλαστική persona είναι «ένας βασιλιάς που είχε απ’ όλα και είχε πολλά». Η φράση αυτή με την οποία ξεκινά το παραμύθι και που επαναλαμβάνεται συχνά μέσα στο κείμενο, δηλώνοντας και το μέγεθος του πλούτου και την ποικιλία των αγαθών, καθώς και η φράση «για το όνειρο δε μίλησε σε κανέναν» που συνοδεύει ως κατακλείδα κάθε εφιάλτη του βασιλιά αποτελούν τους δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η αφήγηση, αποκαλύπτοντας τις βασικές έννοιες που απασχολούν τη συγγραφέα: το φόβο του μυθοπλαστικού ήρωα μήπως χάσει τα υπάρχοντά του και την τραγική απομόνωση του· απομόνωση από όσα έχουν πραγματική αξία στη ζωή, όπως είναι οι δικοί του άνθρωποι, η ζωή μαζί τους με όλες τις ασχολίες και τις χαρές της καθημερινότητας.

Παρά το διάχυτο φόβο που τους είχε εμπνεύσει και την τρομοκρατία που τους είχε επιβάλει ο βασιλιάς τους, οι υπήκοοί του, μέσα από τη γνώση, τη μνήμη και την παράδοση κατόρθωσαν να διατηρήσουν και οι ίδιοι την ελπίδα και το όνειρο να επαναφέρουν την ευτυχία στη ζωή τους.

Η ευτυχία του βασιλιά που «ήταν όμορφος σαν ουρανός και δυνατός σαν το βουνό» καταστρέφεται από μια σειρά από εφιάλτες μέσα από τους οποίους βλέπει ότι έχασε όλα του τα υπάρχοντα, ότι παρά το γεγονός ότι τα κουβαλούσε μαζί του σε ένα σακί τού τα κλέψανε, ότι κανένας δεν τον αγαπούσε. Οι παραπάνω φόβοι και οι δυσάρεστες ψυχικές καταστάσεις μετατρέπουν τον βασιλιά σε αυταρχικό και τυραννικό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να τους βάλει όλους φυλακή, ενώ επεξέτεινε την προσωπική του δυστυχία στους κατοίκους του βασιλείου του, απαγορεύοντάς τους τα πάντα, ακόμη και την οπτική επικοινωνία. Επέβαλε, δηλαδή και σ’ αυτούς την πλήρη απομόνωση. Όταν, τέλος, είδε στο όνειρό του στρατό να έρχεται, απαγόρευσε και την κυκλοφορία των κατοίκων. Την υπόλοιπη ζωή του την πέρασε μετρώντας το θησαυρό του από το φόβο μήπως του αρπάξουν ένα μέρος οι κατά φαντασίαν εχθροί. Δεν ανακοίνωσε ποτέ και σε κανέναν τους εφιάλτες του. Η αδυναμία του, όμως, να διαχειρισθεί μόνος του την κατάσταση αυτή οδήγησε το λαό του στη δυστυχία και την πείνα. Ωστόσο, η αντίδραση των κατοίκων της πολιτείας του που έχασαν κάθε χαρά της ζωής ήταν ουσιαστική. Παρά το διάχυτο φόβο που τους είχε εμπνεύσει και την τρομοκρατία που τους είχε επιβάλει ο βασιλιάς τους, οι υπήκοοί του, μέσα από τη γνώση, τη μνήμη και την παράδοση, που διοχέτευαν με την αφήγηση παραμυθιών στις νεότερες γενιές μέσα στις δυσάρεστες συνθήκες φόβου, κατόρθωσαν να διατηρήσουν και οι ίδιοι την ελπίδα και το όνειρο να επαναφέρουν την ευτυχία στη ζωή τους, όπου, άφοβοι και ελεύθεροι, θα επικοινωνούσαν και θα συνεργαζόντουσαν, θα μοιράζονταν, τις χαρές και τις λύπες, «θα μοιράζονταν σε ίσια κομμάτια το ψωμί». Και, όπως συμβαίνει συχνά στον κόσμο των παραμυθιών, όταν ο βασιλιάς, κάτω από το βάρος του συσσωρευμένου πλούτου του πεθαίνει, οι δικοί του βρίσκουν το τσουβάλι με το θησαυρό και χτίζουν τη δική τους ονειρεμένη πολιτεία που στηρίζεται στην εξάλειψη του φόβου, στην ελευθερία της σκέψης, στη συνεργασία, στην ειλικρίνεια και κυρίως στο μοίρασμα των δυσκολιών και του πόνου και όχι στην απομόνωση.

Η Παπαγιάννη αναδεικνύει την τροφοδοτική και ανατροφοδοτική δύναμη της γνώσης, της φαντασίας και της μνήμης στη δημιουργία και αναδημιουργία μιας ζωής γεμάτης αισιοδοξία.

Η συγγραφέας με λόγο απλό και άμεσο, μέσα από την παραμυθική παραβολή θίγει σοβαρά ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι στη σημερινή δύσκολη εποχή. Κάνοντας χρήση ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του παραμυθιού, όπως η ανωνυμία των ηρώων, η αοριστία τόπου και χρόνου, μέσα από λαϊκούς εκφραστικούς τρόπους, όπως είναι: η υπερβολή, «έτρωγε την ομελέτα του με δώδεκα αυγά πάπιας και δώδεκα κότας», οι παρομοιώσεις των προσώπων με στοιχεία της φύσης, «όμορφος σαν ουρανός», ή φράσεις που παραπέμπουν στο δημοτικό τραγούδι, «και οι σοφοί από μακριά στοχάστηκαν κι από κοντά αποφάσισαν», χωρίς διδακτισμό, ούτε καν έμμεσο, η Παπαγιάννη αναδεικνύει την τροφοδοτική και ανατροφοδοτική δύναμη της γνώσης, της φαντασίας και της μνήμης στη δημιουργία και αναδημιουργία μιας ζωής γεμάτης αισιοδοξία, χαρά, ελπίδα και κυρίως απαλλαγμένης από ποικίλους φόβους και εφιάλτες που δηλητηριάζουν τη ζωή μας και τη μετατρέπουν σε αληθινή κόλαση.

alt

Το παραμύθι αυτό της Μαρίας Παπαγιάννη είναι ένα σύγχρονο πολιτικό, με την ευρεία έννοια, αφήγημα, καθώς αναδεικνύει, συχνά αντιθετικά, τις έννοιες της ελευθερίας, της υποδούλωσης, της ελεύθερης βούλησης, της υποταγής, της αγάπης, του μίσους.

Το παραμύθι αυτό της Μαρίας Παπαγιάννη είναι ένα σύγχρονο πολιτικό, με την ευρεία έννοια, αφήγημα, καθώς αναδεικνύει, συχνά αντιθετικά, τις έννοιες της ελευθερίας, της υποδούλωσης, της ελεύθερης βούλησης, της υποταγής, της αγάπης, του μίσους, της προσωπικής και κοινωνικής απομόνωσης, της απολυταρχίας και της δημοκρατίας, της ομαδικής αντιμετώπισης των δυσκολιών, της αντίστασης στον αυταρχισμό, με τρόπο ιδιαίτερα ευχάριστο και θελκτικό. Σαφώς το κείμενο αυτό επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις και απευθύνεται όχι μόνο στα πολύ μικρά αλλά και σε μεγαλύτερα παιδιά.

Η εικονογράφηση του βιβλίου Είχε απ’ όλα και είχε πολλά από την Έφη Λαδά είναι ενδιαφέρουσα, δημιουργώντας μια δεύτερη αφήγηση εικονιστική, πέραν της λεκτικής. Η έμφαση που δίνει η εικονογράφος στην απόδοση των χαρακτηριστικών του βασιλιά στην περίοδο της ευτυχίας, και στη συνέχεια της περισυλλογής και της δυστυχίας του, όταν καταπλακώνεται από το τσουβάλι με το θησαυρό του, η έκφραση των κατοίκων μετά την επιβολή των απαράδεκτων απαγορεύσεων, η απόδοση σε μεγέθυνση λεπτομερειών, καθώς και η απεικόνιση ευρύτερων συνόλων προσφέρει στο μικρό αναγνώστη τη δυνατότητα σχολιασμού και εμπλοκής του στην αφήγηση, καθώς και τη δυνατότητα συμπλήρωσης της αφήγησης με τη φαντασία του μέσα από τις εικόνες. Ακόμη η πορεία του βασιλιά στη γη αλλά και στο νερό, που κατά την εικονογράφο συμβολίζει την κάθαρσή του, προεκτείνει τα νοήματα της ιστορίας. «Συμβολικά ήθελα ο ήρωας να αναδυθεί μέσα απ’ αυτό [το νερό] καθαρότερος, αφήνοντας πίσω του τα ασήμαντα» επισημαίνει σε συνέντευξή της η εικονογράφος, σχολιάζοντας την εικόνα του εξωφύλλου. Το συνολικό αποτέλεσμα της συνομιλίας του κειμένου με την εικόνα είναι ιδιαίτερα πετυχημένο και προσκαλεί το παιδί σε μια δημιουργική ανάγνωση.

* Η ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι ομότιμη καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

altΕίχε απ' όλα και είχε πολλά
Μαρία Παπαγιάννη
Εικονογράφηση: Έφη Λαδά
Πατάκης 2015
Σελ. 32, τιμή εκδότη €8,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...
Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Με «Το σπίτι» του Δημήτρη Καραντζά ξεκινάει το πρόγραμμα της Στέγης για το φθινόπωρο

Ο Δημήτρης Καραντζάς επιστρέφει στη Στέγη με μια περφόρμανς–παραβολή για τη βία, τον εθισμό στην εικόνα και την κατάργηση των ψευδαισθήσεων ή, αλλιώς, για την πραγματικότητα που, ό,τι κι αν κάνεις για να την αποφύγεις, αργά ή γρήγορα θα έρθει να σε βρει.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 30 Σεπτεμβρί...

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

«Ο Πολωνός» του Τζ.Μ. Κουτσί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζ.Μ. Κουτσί [J.M. Coetzee] «Ο Πολωνός» (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ο νεαρός Μάνγκο» του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

«Ο νεαρός Μάνγκο» του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ντάγκλας Στιούαρτ [Douglas Stuart] «Ο νεαρός Μάνγκο» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Περίμενε ώσπου να α...

«Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας» του Μάνου Χατζηγιάννη (προδημοσίευση)

«Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας» του Μάνου Χατζηγιάννη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μάνου Χατζηγιάννη «Ασκατασούνα – Ξέφτια Ελευθερίας», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Και να ήθελε να κλείσει μάτι, δεν μπορούσε. Δεν ήταν από εκείν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ