alt

Για το βιβλίο της Μαρίας Παπαγιάννη «Είχε απ' όλα και είχε πολλά» (εκδ. Πατάκη).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Στη σημερινή εποχή όπου ο φόβος καλλιεργείται συστηματικά τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο με στόχο την απομόνωση του ανθρώπου, την αποδυνάμωσή του και την εύκολη χειραγώγησή του, το παραμύθι της Μαρίας Παπαγιάννη Είχε απ’ όλα και είχε πολλά με εικονογράφηση της Έφης Λαδά, έρχεται να μιλήσει με παραβολικό τρόπο, συμβολικά αλλά και εύγλωττα σε πολύ μικρά παιδιά, για τις τραγικές επιπτώσεις του φόβου, κυρίως για την απώλεια των αγαθών του κάθε ανθρώπου, και κατ’ επέκταση για την αμφισβήτηση του εαυτού του από τους άλλους. 

Όπως στα λαϊκά και κλασικά παραμύθια έτσι και σε αυτό κυρίαρχη μυθοπλαστική persona είναι «ένας βασιλιάς που είχε απ’ όλα και είχε πολλά». Η φράση αυτή με την οποία ξεκινά το παραμύθι και που επαναλαμβάνεται συχνά μέσα στο κείμενο, δηλώνοντας και το μέγεθος του πλούτου και την ποικιλία των αγαθών, καθώς και η φράση «για το όνειρο δε μίλησε σε κανέναν» που συνοδεύει ως κατακλείδα κάθε εφιάλτη του βασιλιά αποτελούν τους δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται η αφήγηση, αποκαλύπτοντας τις βασικές έννοιες που απασχολούν τη συγγραφέα: το φόβο του μυθοπλαστικού ήρωα μήπως χάσει τα υπάρχοντά του και την τραγική απομόνωση του· απομόνωση από όσα έχουν πραγματική αξία στη ζωή, όπως είναι οι δικοί του άνθρωποι, η ζωή μαζί τους με όλες τις ασχολίες και τις χαρές της καθημερινότητας.

Παρά το διάχυτο φόβο που τους είχε εμπνεύσει και την τρομοκρατία που τους είχε επιβάλει ο βασιλιάς τους, οι υπήκοοί του, μέσα από τη γνώση, τη μνήμη και την παράδοση κατόρθωσαν να διατηρήσουν και οι ίδιοι την ελπίδα και το όνειρο να επαναφέρουν την ευτυχία στη ζωή τους.

Η ευτυχία του βασιλιά που «ήταν όμορφος σαν ουρανός και δυνατός σαν το βουνό» καταστρέφεται από μια σειρά από εφιάλτες μέσα από τους οποίους βλέπει ότι έχασε όλα του τα υπάρχοντα, ότι παρά το γεγονός ότι τα κουβαλούσε μαζί του σε ένα σακί τού τα κλέψανε, ότι κανένας δεν τον αγαπούσε. Οι παραπάνω φόβοι και οι δυσάρεστες ψυχικές καταστάσεις μετατρέπουν τον βασιλιά σε αυταρχικό και τυραννικό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να τους βάλει όλους φυλακή, ενώ επεξέτεινε την προσωπική του δυστυχία στους κατοίκους του βασιλείου του, απαγορεύοντάς τους τα πάντα, ακόμη και την οπτική επικοινωνία. Επέβαλε, δηλαδή και σ’ αυτούς την πλήρη απομόνωση. Όταν, τέλος, είδε στο όνειρό του στρατό να έρχεται, απαγόρευσε και την κυκλοφορία των κατοίκων. Την υπόλοιπη ζωή του την πέρασε μετρώντας το θησαυρό του από το φόβο μήπως του αρπάξουν ένα μέρος οι κατά φαντασίαν εχθροί. Δεν ανακοίνωσε ποτέ και σε κανέναν τους εφιάλτες του. Η αδυναμία του, όμως, να διαχειρισθεί μόνος του την κατάσταση αυτή οδήγησε το λαό του στη δυστυχία και την πείνα. Ωστόσο, η αντίδραση των κατοίκων της πολιτείας του που έχασαν κάθε χαρά της ζωής ήταν ουσιαστική. Παρά το διάχυτο φόβο που τους είχε εμπνεύσει και την τρομοκρατία που τους είχε επιβάλει ο βασιλιάς τους, οι υπήκοοί του, μέσα από τη γνώση, τη μνήμη και την παράδοση, που διοχέτευαν με την αφήγηση παραμυθιών στις νεότερες γενιές μέσα στις δυσάρεστες συνθήκες φόβου, κατόρθωσαν να διατηρήσουν και οι ίδιοι την ελπίδα και το όνειρο να επαναφέρουν την ευτυχία στη ζωή τους, όπου, άφοβοι και ελεύθεροι, θα επικοινωνούσαν και θα συνεργαζόντουσαν, θα μοιράζονταν, τις χαρές και τις λύπες, «θα μοιράζονταν σε ίσια κομμάτια το ψωμί». Και, όπως συμβαίνει συχνά στον κόσμο των παραμυθιών, όταν ο βασιλιάς, κάτω από το βάρος του συσσωρευμένου πλούτου του πεθαίνει, οι δικοί του βρίσκουν το τσουβάλι με το θησαυρό και χτίζουν τη δική τους ονειρεμένη πολιτεία που στηρίζεται στην εξάλειψη του φόβου, στην ελευθερία της σκέψης, στη συνεργασία, στην ειλικρίνεια και κυρίως στο μοίρασμα των δυσκολιών και του πόνου και όχι στην απομόνωση.

Η Παπαγιάννη αναδεικνύει την τροφοδοτική και ανατροφοδοτική δύναμη της γνώσης, της φαντασίας και της μνήμης στη δημιουργία και αναδημιουργία μιας ζωής γεμάτης αισιοδοξία.

Η συγγραφέας με λόγο απλό και άμεσο, μέσα από την παραμυθική παραβολή θίγει σοβαρά ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι στη σημερινή δύσκολη εποχή. Κάνοντας χρήση ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του παραμυθιού, όπως η ανωνυμία των ηρώων, η αοριστία τόπου και χρόνου, μέσα από λαϊκούς εκφραστικούς τρόπους, όπως είναι: η υπερβολή, «έτρωγε την ομελέτα του με δώδεκα αυγά πάπιας και δώδεκα κότας», οι παρομοιώσεις των προσώπων με στοιχεία της φύσης, «όμορφος σαν ουρανός», ή φράσεις που παραπέμπουν στο δημοτικό τραγούδι, «και οι σοφοί από μακριά στοχάστηκαν κι από κοντά αποφάσισαν», χωρίς διδακτισμό, ούτε καν έμμεσο, η Παπαγιάννη αναδεικνύει την τροφοδοτική και ανατροφοδοτική δύναμη της γνώσης, της φαντασίας και της μνήμης στη δημιουργία και αναδημιουργία μιας ζωής γεμάτης αισιοδοξία, χαρά, ελπίδα και κυρίως απαλλαγμένης από ποικίλους φόβους και εφιάλτες που δηλητηριάζουν τη ζωή μας και τη μετατρέπουν σε αληθινή κόλαση.

alt

Το παραμύθι αυτό της Μαρίας Παπαγιάννη είναι ένα σύγχρονο πολιτικό, με την ευρεία έννοια, αφήγημα, καθώς αναδεικνύει, συχνά αντιθετικά, τις έννοιες της ελευθερίας, της υποδούλωσης, της ελεύθερης βούλησης, της υποταγής, της αγάπης, του μίσους.

Το παραμύθι αυτό της Μαρίας Παπαγιάννη είναι ένα σύγχρονο πολιτικό, με την ευρεία έννοια, αφήγημα, καθώς αναδεικνύει, συχνά αντιθετικά, τις έννοιες της ελευθερίας, της υποδούλωσης, της ελεύθερης βούλησης, της υποταγής, της αγάπης, του μίσους, της προσωπικής και κοινωνικής απομόνωσης, της απολυταρχίας και της δημοκρατίας, της ομαδικής αντιμετώπισης των δυσκολιών, της αντίστασης στον αυταρχισμό, με τρόπο ιδιαίτερα ευχάριστο και θελκτικό. Σαφώς το κείμενο αυτό επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις και απευθύνεται όχι μόνο στα πολύ μικρά αλλά και σε μεγαλύτερα παιδιά.

Η εικονογράφηση του βιβλίου Είχε απ’ όλα και είχε πολλά από την Έφη Λαδά είναι ενδιαφέρουσα, δημιουργώντας μια δεύτερη αφήγηση εικονιστική, πέραν της λεκτικής. Η έμφαση που δίνει η εικονογράφος στην απόδοση των χαρακτηριστικών του βασιλιά στην περίοδο της ευτυχίας, και στη συνέχεια της περισυλλογής και της δυστυχίας του, όταν καταπλακώνεται από το τσουβάλι με το θησαυρό του, η έκφραση των κατοίκων μετά την επιβολή των απαράδεκτων απαγορεύσεων, η απόδοση σε μεγέθυνση λεπτομερειών, καθώς και η απεικόνιση ευρύτερων συνόλων προσφέρει στο μικρό αναγνώστη τη δυνατότητα σχολιασμού και εμπλοκής του στην αφήγηση, καθώς και τη δυνατότητα συμπλήρωσης της αφήγησης με τη φαντασία του μέσα από τις εικόνες. Ακόμη η πορεία του βασιλιά στη γη αλλά και στο νερό, που κατά την εικονογράφο συμβολίζει την κάθαρσή του, προεκτείνει τα νοήματα της ιστορίας. «Συμβολικά ήθελα ο ήρωας να αναδυθεί μέσα απ’ αυτό [το νερό] καθαρότερος, αφήνοντας πίσω του τα ασήμαντα» επισημαίνει σε συνέντευξή της η εικονογράφος, σχολιάζοντας την εικόνα του εξωφύλλου. Το συνολικό αποτέλεσμα της συνομιλίας του κειμένου με την εικόνα είναι ιδιαίτερα πετυχημένο και προσκαλεί το παιδί σε μια δημιουργική ανάγνωση.

* Η ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι ομότιμη καθηγήτρια Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

altΕίχε απ' όλα και είχε πολλά
Μαρία Παπαγιάννη
Εικονογράφηση: Έφη Λαδά
Πατάκης 2015
Σελ. 32, τιμή εκδότη €8,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...
«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

«Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου», του Θοδωρή Τσεκούρα

«Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου», του Θοδωρή Τσεκούρα

Για το παιδικό μυθιστόρημα του Θοδωρή Τσεκούρα «Πώς να ταξιδέψεις στο διάστημα χωρίς να βγεις από το σπίτι σου» (εικ. Λέλα Στρούτση, σειρά «Βιβλιοναύτες») που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, μαζί με μια μίνι συνέντευξη με τον συγγραφέα. 

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ