tsilimeni 01

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματικές της παιδικής λογοτεχνίας. Παράλληλα με την επιστημονική και διδακτική της δράση διαθέτει πλούσιο συγγραφικό έργο στον χώρο της λογοτεχνίας (για ενήλικες αλλά και για παιδιά), κάτι που της επιτρέπει να διαβάζει ένα λογοτεχνικό κείμενο με τριπλή ιδιότητα: αυτή της δασκάλας, της συγγραφέα και της φιλολόγου.

Στο τελευταίο της βιβλίο Δε μ’ αρέσει η βροχή, η συγγραφέας ανασκαλεύει ένα θέμα αγαπημένο σχεδόν από όλους τους ποιητές. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιους/ες, αδικώντας αναπόφευκτα πολλούς/ές ακόμα: Νίκος Καρούζος, «Έρημος σαν τη βροχή», Μιχάλης Γκανάς, «Βροχή και άλλα κατακρημνίσματα», Κική Δημουλά, «Τα πάθη της βροχής», Μανόλης Αναγνωστάκης, «Άρχισε μια σιγανή βροχή…», Κ.Π. Καβάφης, «Βροχή», και στο μυαλό μου τριγυρίζει εδώ και χρόνια ο αξεπέραστος στίχος του Ελύτη από το έργο Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας (1982).

«Να φέρεσαι όπως η βροχή στους τσίγκους
ρυθμικά, με ανωτερότητα»

Πράγματι, η βροχή είναι ένα συνηθισμένο και οικείο φαινόμενο σε όλους/ες αλλά και σε όλα τα παιδιά, τόσο που η προσέγγισή του εμποδίζει μια τυπική, κλασική, απρόσκοπτη μυθοπλασία στα επίπεδα ενός μοντέλου που απαιτεί η γραμματική της αφήγησης στην παιδική λογοτεχνία, γιατί η βροχή ως φυσικό φαινόμενο δεν επιτρέπει υπερβάσεις και ακροβατισμούς, εκτός εάν η συγγραφέας βουτήξει στα γλυκά νερά της εξωπραγματικής φαντασίας του μαγικού και του θαυμαστού (magique et merveilleux) κάτι που η συγγραφέας το αποφεύγει.

DIAPLOUS TSILIMENH EXWFYLLO 400

Η συγγραφέας αναπτύσσει την αντικειμενική περιγραφή του φυσικού φαινομένου χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις. Η βροχή και οι ιδιότητές της ξεδιπλώνονται μέσα από τα μάτια δυο παιδιών με την έμμεση παρουσίαση της βροχής, των πραγματικών συνεπειών και επιπτώσεών της. Ταυτόχρονα τυλίγει αυτό το πακέτο των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της βροχής με τον μανδύα της γοητευτικής ατμόσφαιρας που καλλιεργείται από τη διάχυτη παρουσία της συνύπαρξης, της επικοινωνίας και φιλίας που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Πέτρο και τη Μυρτώ.

Η Τσιλιμένη δεν απαριθμεί σε τρίτο ή σε πρώτο πρόσωπο τις ιδιότητες της βροχής, ούτε καταφεύγει σε φτηνές μεταφορές και εικόνες για να την περιγράψει. Χρησιμοποιεί τους δύο ήρωες να περιγράφουν με τα λόγια τους τη βροχή, το πολύ νερό που δυσκολεύει τη μετακίνηση από το σπίτι στο σχολείο με τις λακκούβες, αλλά και το άκουσμα του ρυθμικού ήχου πίσω από το τζάμι ή πάνω από τις στέγες των σπιτιών.

Η ιστορία παίρνει όμως τον δρόμο της.

«– Δεν μ αρέσει η βροχή! λέει η Μυρτώ και ξεκινά για το σχολείο ανοίγοντας την ομπρέλα της.
– Δεν μ’ αρέσει η βροχή! μουρμουρίζει ο Πέτρος και σηκώνει την κουκούλα του αδιάβροχου, τόσο που σχεδόν δεν βλέπει. Σίγουρα δεν βλέπει. Αφού όχι μόνο πέφτει πάνω στη Μυρτώ, αλλά πλατς, πέφτει και μέσα σε μια λακκούβα με νερά της βροχής…»

Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει… Χρειάζεται και το άλλο της μισό για να πληρωθεί το μήνυμα, καθώς η Μυρτώ δηλώνει:

«… Μ’ αρέσει το τραγούδι της βροχής τα καλοκαίρια…»

Και ο Πέτρος:

«“…Μ’ αρέσει ο χορός της βροχής όταν την βλέπω να πέφτει στο τζάμι…”
Και η βροχή τι λέει σε όλα αυτά; ΤΙΠΟΤΑ… και η ιστορία συνεχίζεται… γιατί η βροχή δεν σταματά…»

Η συγγραφέας επιλέγει την τεχνική της έμμεσης αναπαράστασης των ιδιοτήτων της βροχής με τη βοήθεια του διαλόγου ανάμεσα στους ήρωες, μια έμμεση δραματοποίηση που κοντράρει στα ίσια την πρωτοκαθεδρία της γραμμικής αφήγησης.

Κι εδώ έρχεται η ανατροπή της αφηγηματικής δομής με τη μεταμόρφωση του τριτοπρόσωπου αφηγητή. Αυτή η τεχνική έχει τη γοητεία του ελεύθερου πλάγιου λόγου που προβιβάζει τον αφηγητή και τον ιδανικό αναγνώστη σε σημαίνοντα πρόσωπα της ιστορίας και προκαλεί άμεση εμπλοκή στον μικρό αναγνώστη. Είμαι σίγουρος ότι την ώρα που τα παιδιά θα το διαβάζουν ή θα τους το διαβάζουν, πολλά θα απαντήσουν αυθόρμητα στις ερωτήσεις του αφηγητή.

«– Ας την ακούσουμε. Σσσς…
– Τι λες;
– Κατάλαβες τι λέει;»

Θα είναι αυτός ο αφηγητής που θα κάνει τις παραπάνω ερωτήσεις μετά την εισαγωγική πρόταση:

«Εγώ τώρα αναρωτιέμαι αν η βροχή αρέσει σε εσένα ή μήπως δεν σ’ αρέσει…»

Μου αρέσει αυτή η ιστορία γιατί πολύ γρήγορα έρχεται η βαρκούλα να γεμίσει με αγάπη και φιλία τα δυο παιδιά, αλλά και γιατί στιγμές η γλώσσα του κειμένου πλησιάζει τα όρια της ποιητικής γραφής, τόσο μορφολογικά όσο και ειδολογικά.

Η εκπληκτική εικονογράφηση του Βασίλη Παπατσαρούχα, ενός πολύ γνωστού εικονογράφου και ζωγράφου, υποβοηθεί την πρόσληψη και ανάγνωση των αναπαριστώμενων σχημάτων και κάνει βήματα παραπέρα (...) 

Σε ό,τι αφορά στην εικονογράφηση πραγματικά μας αφήνει άφωνους. Δεν είναι απλά μια επιλεκτική αναπαράσταση των κινήσεων και συμπεριφορών των δύο ηρώων. Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Καταφέρνει η ισορροπία κειμένου και εικόνας να ξεπερνάει το κείμενο, να ερμηνεύει και να προσθέτει επιπλέον ερωτήματα στον αναγνώστη, προβληματισμούς που υπερβαίνουν ενίοτε το κείμενο αλλά συνήθως το απογειώνουν, ανοίγοντας δρόμους για πολλαπλές αναγνώσεις του βιβλίου.

DIAPLOUS PAPATSAROUHAS16 9
Σύνθεση του Βασίλη Παπατσαρούχα από τη σελίδα του στο facebook.
 

Η εκπληκτική εικονογράφηση του Βασίλη Παπατσαρούχα, ενός πολύ γνωστού εικονογράφου και ζωγράφου, υποβοηθεί την πρόσληψη και ανάγνωση των αναπαριστώμενων σχημάτων και κάνει βήματα παραπέρα… Σκηνοθετεί τους ήρωες από διαφορετικές οπτικές γωνίες και προσθέτει αντικείμενα και πρόσωπα στα όρια του φανταστικού αλλά ορατού, θα έλεγα, στα όρια του παράξενου. Προσθέτει σε ανύποπτο χρόνο και σημείο τον τίτλο του βιβλίου στα γαλλικά και στα γερμανικά και όχι στα αγγλικά (ξέρει αυτός), ζωγραφίζει μεγαλόπρεπα τον μαυροπίνακα των παιδικών μας χρόνων.

Ξεφύλλισα το βιβλίο επανειλημμένα εμμένοντας στην παρακολούθηση και της εικονογράφησης η οποία –ειρήσθω εν τη παρόδω– απευθύνεται και σε μεγάλους.

Γενικά, το βιβλίο είναι μια εξαιρετική περίπτωση εικονογραφημένου βιβλίου. Με τη φαντασία του εικονογράφου σε συνδυασμό με την περίτεχνη αφηγηματική τεχνική της ιστορίας, φλερτάρει ασταμάτητα με το ορατό αλλά και το αόρατο. Κυρίως προσφέρει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να πολλαπλασιάσει τις αναγνώσεις και να εφεύρει τα δικά του προσωπικά στηρίγματα σε έναν κόσμο που τώρα ανακαλύπτει και να συλλάβει ότι πίσω από το αρνητικό υπάρχει το θετικό, πίσω από τον θυμό υπάρχει η χαρά της επικοινωνίας και πίσω από τον εκνευρισμό ένα ουράνιο τόξο με φιλία και αγάπη.

* Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΑΚΙΤΣΙΟΣ είναι καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης (σε αφυπηρέτηση).



politeia link moreΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

«Θα έδινα τα πάντα» της Έλενας Αρτζανίδου (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Έλενας Αρτζανίδου «Θα έδινα τα πάντα» με εικονογράφηση της Έφης Λαδά (εκδ. Ψυχογιός, 2022).

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Το πρόσφατο βιβλίο με τον τίτλο Θα έδινα τα πάντα της Έλενα...

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

Για τα εικονογραφημένα βιβλία-διασκευές για παιδιά: «Δον Κιχώτης» του Αντώνη Παπαθεοδούλου (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Τομ Σόγιερ» της Τζέμης Τασάκου (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδεται πληθώ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δεν έχει νόημα να γράφεις χωρίς κέφι»: 8 συγγραφικές συμβουλές της Αν Ράις

«Δεν έχει νόημα να γράφεις χωρίς κέφι»: 8 συγγραφικές συμβουλές της Αν Ράις

Η Αν Ράις (Anne Rice) ήταν Αμερικανίδα συγγραφέας που ασχολήθηκε κυρίως με το είδος του γοτθικού τρόμου. Το πλέον γνωστό της έργο είναι το μυθιστόρημα «Συνέντευξη με έναν βρικόλακα», που την καθιέρωσε ως μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς τρόμου της γενιάς της, και ενέπνευσε την ομότιτλη κινηματογραφική διασκευή ...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ