tsilimeni 01

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματικές της παιδικής λογοτεχνίας. Παράλληλα με την επιστημονική και διδακτική της δράση διαθέτει πλούσιο συγγραφικό έργο στον χώρο της λογοτεχνίας (για ενήλικες αλλά και για παιδιά), κάτι που της επιτρέπει να διαβάζει ένα λογοτεχνικό κείμενο με τριπλή ιδιότητα: αυτή της δασκάλας, της συγγραφέα και της φιλολόγου.

Στο τελευταίο της βιβλίο Δε μ’ αρέσει η βροχή, η συγγραφέας ανασκαλεύει ένα θέμα αγαπημένο σχεδόν από όλους τους ποιητές. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιους/ες, αδικώντας αναπόφευκτα πολλούς/ές ακόμα: Νίκος Καρούζος, «Έρημος σαν τη βροχή», Μιχάλης Γκανάς, «Βροχή και άλλα κατακρημνίσματα», Κική Δημουλά, «Τα πάθη της βροχής», Μανόλης Αναγνωστάκης, «Άρχισε μια σιγανή βροχή…», Κ.Π. Καβάφης, «Βροχή», και στο μυαλό μου τριγυρίζει εδώ και χρόνια ο αξεπέραστος στίχος του Ελύτη από το έργο Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας (1982).

«Να φέρεσαι όπως η βροχή στους τσίγκους
ρυθμικά, με ανωτερότητα»

Πράγματι, η βροχή είναι ένα συνηθισμένο και οικείο φαινόμενο σε όλους/ες αλλά και σε όλα τα παιδιά, τόσο που η προσέγγισή του εμποδίζει μια τυπική, κλασική, απρόσκοπτη μυθοπλασία στα επίπεδα ενός μοντέλου που απαιτεί η γραμματική της αφήγησης στην παιδική λογοτεχνία, γιατί η βροχή ως φυσικό φαινόμενο δεν επιτρέπει υπερβάσεις και ακροβατισμούς, εκτός εάν η συγγραφέας βουτήξει στα γλυκά νερά της εξωπραγματικής φαντασίας του μαγικού και του θαυμαστού (magique et merveilleux) κάτι που η συγγραφέας το αποφεύγει.

DIAPLOUS TSILIMENH EXWFYLLO 400

Η συγγραφέας αναπτύσσει την αντικειμενική περιγραφή του φυσικού φαινομένου χωρίς να ωραιοποιεί καταστάσεις. Η βροχή και οι ιδιότητές της ξεδιπλώνονται μέσα από τα μάτια δυο παιδιών με την έμμεση παρουσίαση της βροχής, των πραγματικών συνεπειών και επιπτώσεών της. Ταυτόχρονα τυλίγει αυτό το πακέτο των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων της βροχής με τον μανδύα της γοητευτικής ατμόσφαιρας που καλλιεργείται από τη διάχυτη παρουσία της συνύπαρξης, της επικοινωνίας και φιλίας που αναπτύσσεται ανάμεσα στον Πέτρο και τη Μυρτώ.

Η Τσιλιμένη δεν απαριθμεί σε τρίτο ή σε πρώτο πρόσωπο τις ιδιότητες της βροχής, ούτε καταφεύγει σε φτηνές μεταφορές και εικόνες για να την περιγράψει. Χρησιμοποιεί τους δύο ήρωες να περιγράφουν με τα λόγια τους τη βροχή, το πολύ νερό που δυσκολεύει τη μετακίνηση από το σπίτι στο σχολείο με τις λακκούβες, αλλά και το άκουσμα του ρυθμικού ήχου πίσω από το τζάμι ή πάνω από τις στέγες των σπιτιών.

Η ιστορία παίρνει όμως τον δρόμο της.

«– Δεν μ αρέσει η βροχή! λέει η Μυρτώ και ξεκινά για το σχολείο ανοίγοντας την ομπρέλα της.
– Δεν μ’ αρέσει η βροχή! μουρμουρίζει ο Πέτρος και σηκώνει την κουκούλα του αδιάβροχου, τόσο που σχεδόν δεν βλέπει. Σίγουρα δεν βλέπει. Αφού όχι μόνο πέφτει πάνω στη Μυρτώ, αλλά πλατς, πέφτει και μέσα σε μια λακκούβα με νερά της βροχής…»

Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει… Χρειάζεται και το άλλο της μισό για να πληρωθεί το μήνυμα, καθώς η Μυρτώ δηλώνει:

«… Μ’ αρέσει το τραγούδι της βροχής τα καλοκαίρια…»

Και ο Πέτρος:

«“…Μ’ αρέσει ο χορός της βροχής όταν την βλέπω να πέφτει στο τζάμι…”
Και η βροχή τι λέει σε όλα αυτά; ΤΙΠΟΤΑ… και η ιστορία συνεχίζεται… γιατί η βροχή δεν σταματά…»

Η συγγραφέας επιλέγει την τεχνική της έμμεσης αναπαράστασης των ιδιοτήτων της βροχής με τη βοήθεια του διαλόγου ανάμεσα στους ήρωες, μια έμμεση δραματοποίηση που κοντράρει στα ίσια την πρωτοκαθεδρία της γραμμικής αφήγησης.

Κι εδώ έρχεται η ανατροπή της αφηγηματικής δομής με τη μεταμόρφωση του τριτοπρόσωπου αφηγητή. Αυτή η τεχνική έχει τη γοητεία του ελεύθερου πλάγιου λόγου που προβιβάζει τον αφηγητή και τον ιδανικό αναγνώστη σε σημαίνοντα πρόσωπα της ιστορίας και προκαλεί άμεση εμπλοκή στον μικρό αναγνώστη. Είμαι σίγουρος ότι την ώρα που τα παιδιά θα το διαβάζουν ή θα τους το διαβάζουν, πολλά θα απαντήσουν αυθόρμητα στις ερωτήσεις του αφηγητή.

«– Ας την ακούσουμε. Σσσς…
– Τι λες;
– Κατάλαβες τι λέει;»

Θα είναι αυτός ο αφηγητής που θα κάνει τις παραπάνω ερωτήσεις μετά την εισαγωγική πρόταση:

«Εγώ τώρα αναρωτιέμαι αν η βροχή αρέσει σε εσένα ή μήπως δεν σ’ αρέσει…»

Μου αρέσει αυτή η ιστορία γιατί πολύ γρήγορα έρχεται η βαρκούλα να γεμίσει με αγάπη και φιλία τα δυο παιδιά, αλλά και γιατί στιγμές η γλώσσα του κειμένου πλησιάζει τα όρια της ποιητικής γραφής, τόσο μορφολογικά όσο και ειδολογικά.

Η εκπληκτική εικονογράφηση του Βασίλη Παπατσαρούχα, ενός πολύ γνωστού εικονογράφου και ζωγράφου, υποβοηθεί την πρόσληψη και ανάγνωση των αναπαριστώμενων σχημάτων και κάνει βήματα παραπέρα (...) 

Σε ό,τι αφορά στην εικονογράφηση πραγματικά μας αφήνει άφωνους. Δεν είναι απλά μια επιλεκτική αναπαράσταση των κινήσεων και συμπεριφορών των δύο ηρώων. Είναι κάτι πολύ περισσότερο. Καταφέρνει η ισορροπία κειμένου και εικόνας να ξεπερνάει το κείμενο, να ερμηνεύει και να προσθέτει επιπλέον ερωτήματα στον αναγνώστη, προβληματισμούς που υπερβαίνουν ενίοτε το κείμενο αλλά συνήθως το απογειώνουν, ανοίγοντας δρόμους για πολλαπλές αναγνώσεις του βιβλίου.

DIAPLOUS PAPATSAROUHAS16 9
Σύνθεση του Βασίλη Παπατσαρούχα από τη σελίδα του στο facebook.
 

Η εκπληκτική εικονογράφηση του Βασίλη Παπατσαρούχα, ενός πολύ γνωστού εικονογράφου και ζωγράφου, υποβοηθεί την πρόσληψη και ανάγνωση των αναπαριστώμενων σχημάτων και κάνει βήματα παραπέρα… Σκηνοθετεί τους ήρωες από διαφορετικές οπτικές γωνίες και προσθέτει αντικείμενα και πρόσωπα στα όρια του φανταστικού αλλά ορατού, θα έλεγα, στα όρια του παράξενου. Προσθέτει σε ανύποπτο χρόνο και σημείο τον τίτλο του βιβλίου στα γαλλικά και στα γερμανικά και όχι στα αγγλικά (ξέρει αυτός), ζωγραφίζει μεγαλόπρεπα τον μαυροπίνακα των παιδικών μας χρόνων.

Ξεφύλλισα το βιβλίο επανειλημμένα εμμένοντας στην παρακολούθηση και της εικονογράφησης η οποία –ειρήσθω εν τη παρόδω– απευθύνεται και σε μεγάλους.

Γενικά, το βιβλίο είναι μια εξαιρετική περίπτωση εικονογραφημένου βιβλίου. Με τη φαντασία του εικονογράφου σε συνδυασμό με την περίτεχνη αφηγηματική τεχνική της ιστορίας, φλερτάρει ασταμάτητα με το ορατό αλλά και το αόρατο. Κυρίως προσφέρει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να πολλαπλασιάσει τις αναγνώσεις και να εφεύρει τα δικά του προσωπικά στηρίγματα σε έναν κόσμο που τώρα ανακαλύπτει και να συλλάβει ότι πίσω από το αρνητικό υπάρχει το θετικό, πίσω από τον θυμό υπάρχει η χαρά της επικοινωνίας και πίσω από τον εκνευρισμό ένα ουράνιο τόξο με φιλία και αγάπη.

* Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΑΚΙΤΣΙΟΣ είναι καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης (σε αφυπηρέτηση).



politeia link moreΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Τέσσερα εικονογραφημένα βιβλία γραμμένα με διαφορετικούς τρόπους γραφής, ύφους ή οπτικής γωνίας και θέμα το Ολοκαύτωμα: «Τα κίτρινα καπέλα» της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο με εικονογράφηση της ίδιας (Πατάκης, 2017), «Από μακριά» της Αγγελικής Δαρλάση (εικον. Βασίλης Κουτσογιάννης, εκδ. Μεταίχμιο), «Ζάζα» της Αργυρώς Πιπίνη ...

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...
«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ