fos se mauro ourano kentriki

Για το εφηβικό μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Φως σε μαύρο ουρανό» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το εφηβικό μυθιστόρημα, που διαχωρίζεται εδώ και χρόνια τόσο από το παιδικό όσο και από το μυθιστόρημα για ενηλίκους, έδωσε πιο σύγχρονα δείγματα γραφής από τη δεκαετία του 1970, ενώ με τη νέα χιλιετία αμιλλάται επάξια τόσο στη θεματική όσο και σε αφηγηματική τόλμη και σε νεωτερική και μετανεωτερική γραφή την ξένη εφηβική λογοτεχνία από την οποία έχει σαφώς επηρεασθεί. ΄Ετσι, δειλά αλλά σταθερά, κάνουν την εμφάνισή τους στην ελληνική λογοτεχνία για παιδιά και νέους μυθιστορήματα που κινούνται συνήθως σε ένα σύγχρονο δυστοπικό κοινωνικό περιβάλλον. Σ΄αυτό το είδος του κοινωνικού μυθιστορήματος κατατάσσεται και το βιβλίο της Ελένης Πριοβόλου Φως σε μαύρο ουρανό.

Η σύγχρονη Αθήνα, η Αθήνα της κρίσης, με την οικονομική εξαθλίωση, την ανεργία, τη βία, την τρομοκρατία, καθώς και η Αθήνα της Μαρφίν, των «μπαχαλάκηδων», αλλά και της Αντίστασης, των Ιουλιανών, της Δικτατορίας (σε αναδρομή), αποτελούν το χωροχρονικό πλαίσιο όπου συντελείται η ενηλικίωση του ήρωα, η μετάβασή του από την παιδική στην εφηβική ηλικία, στην ωριμότητα. Πρωταγωνιστής του είναι ένας δεκαεξάχρονος αντιήρωας, που κατορθώνει όχι μόνο να επιβιώσει σε ένα αρνητικό και δύσκολο κοινωνικά περιβάλλον, σχολικό και οικογενειακό, αλλά να σταθεί στα πόδια του κυρίως χάρη στην αλληλεγγύη, την ανθρωπιά και την υποστήριξη ανθρώπων «χαμένων».

Η πρωτοτυπία του μυθιστορήματος έγκειται στην αντιστροφή των στερεοτυπικών συμπεριφορών και κοινωνικών τάσεων. Η Πριοβόλου επιλέγει τον τυπικά απαξιωμένο κόσμο των λούζερς να είναι αυτός που θα βοηθήσει τον έφηβο ήρωα, καθώς και την μητέρα και την αδερφή του, για να ισορροπήσουν ψυχικά και να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους.

Η Πριοβόλου επιλέγει τον τυπικά απαξιωμένο κόσμο των λούζερς να είναι αυτός που θα βοηθήσει τον έφηβο ήρωα, καθώς και την μητέρα και την αδερφή του, για να ισορροπήσουν ψυχικά και να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους.

Ο Ντίνος, μαθηματικό μυαλό, είναι ένας έφηβος μάλλον αντικοινωνικός. Κυκλοφορεί σχεδόν πάντα με κατεβασμένη την κουκούλα –σύμβολο κοινωνικής απομόνωσης– για να περνά απαρατήρητος. (Πρέπει εδώ να σημειώσουμε πως η κουκούλα στο ίδιο μυθιστόρημα είναι ακόμη το σύμβολο και της άναρχης επαναστατικότητας, καθώς και της βίας, όπως ακριβώς και στη ζωή). Ο «ξεκρέμαστος» ψυχολογικά ήρωας καταφεύγει στον κόσμο των αστέγων για να ξεφύγει από το οικονομικά εξαθλιωμένο, καταπιεστικό, αυταρχικό οικογενειακό του περιβάλλον, όπου κυριαρχεί η φασιστική φιγούρα του πατέρα.

Στον δρόμο...

Δεν είναι τόσο η οικονομική δυσπραγία της οικογένειας που τον ωθεί στο να κοιμάται στους δρόμους με τους άστεγους ή να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο κοινωνικό εστιατόριο, όπου τον προέτρεψε να δουλέψει η Ντόρη, φίλη του, για την οποία ο ίδιος τρέφει και ερωτικά συναισθήματα. Είναι η απόφασή του να τινάξει τον ζυγό της πολλαπλής καταπίεσης που υφίσταται στο σπίτι. Αναζητά την ελευθερία στον δρόμο, έξω από θεσπισμένες κανονικότητες. Σαν τον «Γύφτο» του Παλαμά φωνάζει με τον δικό του τρόπο: «Νόμος εμάς, νυχτόημερα και πάντα, ο δρόμος»1.

priovolou

Η Ελένη Πριοβόλου γεννήθηκε στο Αγγελόκαστρο Αιτωλίας και ζει στην Αθήνα. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες.
Έχει καταθέσει είκοσι ένα βιβλία για παιδιά και εφήβους, επτά μυθιστορήματα για μεγάλους, μία νουβέλα και ένα βιβλίο με ιστορίες.
Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ για το μυθιστόρημά της Όπως ήθελα να ζήσω. Επίσης έχει αποσπάσει το Βραβείο Λογοτεχνικού Βιβλίου για Μεγάλα Παιδιά του περιοδικού «Διαβάζω» για το βιβλίο της Το σύνθημα (2009).

 

 

Η Πριοβόλου αποδίδει με ιδιαίτερη σκληρότητα αντιτιθέμενους κόσμους, αντίπαλα κοσμοείδωλα: Τον κόσμο των απόκληρων της ζωής που έχουν την ανάγκη μας για να μπορέσουν «ν’ αλλάξουν ζωή» και τον κόσμο των βιαστών της ελευθερίας, των ακραίων εκπροσώπων του φασισμού που θέλουν να επιβάλουν με την άκρατη βία τις απόψεις και τις αρχές τους. Καθώς η πλοκή εξελίσσεται, ανθρωπισμός και μίσος συγκρούονται με την ανθρωπιστική αντίληψη να κυριαρχεί και να οδηγεί σταδιακά τους ήρωες από τα κοινωνικά αδιέξοδα στο φως. Και αυτό συντελείται μέσα από τις συγκρούσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν όλα τα πρόσωπα του δράματος, κυρίως όμως ο έφηβος πρωταγωνιστής, κεντρικός και σφαιρικός χαρακτήρας, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με πολλές αντίπαλες καταστάσεις που τον ωριμάζουν. Εξάλλου, σύμφωνα και με τους θεωρητικούς του εφηβικού μυθιστορήματος, βασικό χαρακτηριστικό του μυθιστορηματικού αυτού είδους είναι οι συγκρούσεις των ηρώων2Συγκρούσεις με τον εαυτό τους, με άλλα πρόσωπα, οικογενειακά ή όχι, συγκρούσεις με την κοινωνία ή και με τη φύση.

Ο Ντίνος συγκρούεται όχι μόνο με τον πατέρα, αλλά και με τους περιθωριακούς τύπους στους οποίους στη συνέχεια καταφεύγει για να διαμορφώσει τον δικό του κόσμο αξιών. Φυσικά συγκρούεται με τους Δρομοφύλακες, εκφραστές της ναζιστικής ιδεολογίας, ενώ προβληματίζεται έντονα για την ενσωμάτωση – αφομοίωση ή την απαγκίστρωσή του από το αξιακό πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος, που εκπροσωπεί ο καθηγητής Παπαρσένης, πλαίσιο, που μπορεί να συμβάλει στην αποδοχή του αργότερα από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. 

Η λατρεία του στα μαθηματικά τον καθιστά ξεχωριστό στον χώρο του σχολείου, σε καθηγητές, συμμαθητές και φίλους. Η αγάπη του για τους αδικημένους εμπλουτίζει τον εμπειρικό του κόσμο και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική του συνείδηση.

Όπλα του σε όλες αυτές τις συγκρούσεις η κατατεθειμένη γνώση, ο συναισθηματικός πλούτος και η τέχνη. Η λατρεία του στα μαθηματικά τον καθιστά ξεχωριστό στον χώρο του σχολείου, σε καθηγητές, συμμαθητές και φίλους. Η αγάπη του για τους αδικημένους εμπλουτίζει τον εμπειρικό του κόσμο και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική του συνείδηση, ενώ η αγάπη προς τη μητέρα και την αδερφή του και ο έρωτας προς την Ντόρη διευρύνουν τον συναισθηματικό του κόσμο. Τέλος, τα πολύ πετυχημένα τραγούδια που γράφει, που μελοποιούνται και εκτελούνται από τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους», την μπάντα των γκραφιτάδων, τον καθιστούν μέλος μιας κοινότητας και συμμέτοχο στην πραγματοποίηση προσωπικών ονείρων.

Το «αγγελικό και μαύρο, φως», η «αγγελική και μαύρη, μέρα»3 της σεφερικής Κίχλης θα λέγαμε ότι είναι ο πυρήνας του εφηβικού αυτού μυθιστορήματος. Αυτή τη συνύπαρξη καλού και κακού, δυστοπίας και ουτοπίας, που την υπαινίσσεται ήδη ο τίτλος του μυθιστορήματος: Φως σε μαύρο σκοτάδι, επιδιώκει να μυθοποιήσει η Ελένη Πριοβόλου με ύφος σκληρά ρεαλιστικό, με γλώσσα χωρίς περιττά στολίδια, άμεση, που αποδίδει τις ψυχικές διακυμάνσεις, και τους προβληματισμούς των εφήβων και με πλοκή ανατρεπτική με κλιμακούμενες προκλήσεις, δοκιμασίες και εκπλήξεις. 

* Η ΆΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ-ΓΚΙΒΑΛΟΥ είναι Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τελευταίο της βιβλίο, η μελέτη «Φιλολογικές διαδρομές Γ΄- Δημιουργοί και αναγνώστες» (εκδ. Πατάκη).


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Παλαμάς Κωστής, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, Άπαντα τόμ. 3, Μπίρης, σ. 381
2. C. Hunt,“Young Adult Literature Evades the Theorists”,Quarterly (22,1). 1996, σ. 6. Βλ. ακόμη το κλασικό βιβλίο για την εφηβική λογοτεχνία των A. Pace Nilsen & K.L. Donelson, “Literature for Today’s Young Adults”, Harper Collins College Publishers, N.Y. 41993
3. Σεφέρης Γιώργος, Κίχλη, Ποιήματα, Ίκαρος, Αθήνα 161989, σ. 228


priovolou coverΦως σε μαύρο ουρανό
Ελένη Πριοβόλου
Καστανιώτης 2020
Σελ. 152, τιμή εκδότη €10,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ