senate human rights class 700

Για το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο «Πού κρύβονται τα δικαιώματα;» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Ελένης Σβορώνου

– Παιδιά, έχει κανείς ακούσει ένα νησάκι που το λένε Γυάρο;

– Ναι, κυρία. Εκεί δεν ήταν που ήταν οι εξορύξεις;

Η σκηνή διαδραματίστηκε σε μια σχολική τάξη, Δ΄ Δημοτικού. Ο μαθητής που απάντησε, βέβαια, με τη λέξη «εξορύξεις» εννοούσε «εξορία». Η θυμηδία που προκάλεσε το μπέρδεμα, στη δασκάλα και στην υποφαινόμενη, καταστάλαξε σε μια διπλή σκέψη: Τι καλά που τα παιδιά αυτά δεν γνώρισαν ποτέ διχασμούς, εμφυλίους, δικτατορίες και εξορίες. Από την άλλη, ελλοχεύει ο κίνδυνος να θεωρήσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία δεδομένες. Μπορεί να μη σκεφτούν ποτέ την πιθανότητα απώλειάς τους και να μη βρίσκονται σε εγρήγορση αν, ο μη γένοιτο, απειληθούν ποτέ οι πυλώνες της δημοκρατίας.

Υποψιάζονται άραγε οι αυτόχθονες του διαδικτύου πως οι σύγχρονες αυτοκρατορίες της Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft (γνωστές με το ακρωνύμιο «GAFAM») ενδέχεται να προσβάλλουν θεμελιώδη δικαιώματά μας; Τους εκχωρούμε πληροφορίες και δεδομένα που στην εποχή των «μεγάλων δεδομένων» (big data) μπορεί να αποτελέσουν ψηφίδες σε ένα μεγάλο, σκοτεινό ψηφιδωτό χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Μα μήπως κι εμείς οι ενήλικες γνωρίζουμε σε βάθος αυτούς τους κινδύνους; Ήδη κάποιες χώρες τροποποιούν τα Συντάγματά τους για να συμπεριλάβουν την προστασία των πολιτών και της δημοκρατίας από τυχόν αυθαιρεσίες αυτοκρατοριών που είναι απρόσωπες, ανώνυμες, χωρίς ηθικές αξίες, και πανίσχυρες.

Το Σύνταγμα, λοιπόν, ο καταστατικός χάρτης κάθε σύγχρονου δημοκρατικού κράτους, και ο ρόλος του ως «προστάτη των δικαιωμάτων των νόμων» είναι που εισάγει στα μικρά παιδιά (5+) η Μαρίζα Ντεκάστρο με το καινούργιο της βιβλίο. Απολύτως επίκαιρο, όχι μόνο λόγω της συζήτησης που έχει ανοίξει στη χώρα μας για την αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά και λόγω των προκλήσεων που διαφαίνονται για την προστασία της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Πώς όμως εξηγείς πολύπλοκες έννοιες όπως «Σύνταγμα» και «δικαιώματα» σε τόσο μικρά παιδιά; Δεν είναι τυχαίο που η πάλαι ποτέ «Αγωγή του Πολίτη» («Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» σήμερα) εισάγεται, ως μάθημα, στην Ε΄ Δημοτικού. Κι όμως, η έμπειρη συγγραφέας και παιδαγωγός βρήκε τον τρόπο. Ξεκινά, όπως ενδείκνυται στα παιδαγωγικά προγράμματα της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, από την άμεση εμπειρία του παιδιού. Τι ανακαλεί η λέξη «Σύνταγμα» σε ένα παιδί; Αγορά (ψώνια), στάση μετρό, μία πλατεία… Ωραία όλα αυτά. Αλλά «… στην πραγματικότητα είναι ένα χάρτινο έγγραφο! Είναι ο νόμος της Ελληνικής Δημοκρατίας» συνεχίζει η αφήγηση, για να εξελιχθεί σε μια πολύ λιτή, απλή, αλλά περιεκτική παρουσίαση των εννοιών «δικαιώματα», «νόμοι», «Σύνταγμα».

Αναδεικνύεται η λεπτή διάκριση ανάμεσα στους νόμους και το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα στην ουσία εξασφαλίζει «τα δικαιώματα των δικαιωμάτων όλων των Ελλήνων πολιτών». Δεν έχουμε λοιπόν ένα ακόμα βιβλίο για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα δικαιώματα του παιδιού. Υπάρχουν πολλά και καλά βιβλία γι’ αυτά τα θέματα. Για το Σύνταγμα όμως που εξασφαλίζει την πρωταρχική συνθήκη για την ύπαρξη κάθε δικαιώματος, δεν υπήρχε ένα βιβλίο γι’ αυτές τις ηλικίες.

Το Σύνταγμα περιλαμβάνει όλους τους νόμους που φτιάχνουν οι άνθρωποι για να προστατέψουν τα δικαιώματα των πολιτών, εξηγεί η συγγραφέας. Διατυπωμένη απλά αλλά όχι απλοϊκά, η διαπίστωση αυτή θα κάνει το παιδί και τον ενήλικα που θα συνοδεύσει το παιδί στην ανάγνωση του βιβλίου να σταματήσουν λίγο, να πάρουν μια ανάσα, να σκεφτούνε τι διάβασαν, να το συζητήσουν και να κατακτήσουν μαζί το ανώτερο επίπεδο στο οποίο κινείται η λειτουργία του Συντάγματος.

Αυτού του είδους τις αναγνωστικές εμπειρίες προτείνει το βιβλίο, έπειτα από τις οποίες η άφιξη στον σταθμό του μετρό «Σύνταγμα», η θέα της πλατείας και της Βουλής, που «ήταν τα ανάκτορα του βασιλιά», ακόμα και η βόλτα στην αγορά, δεν θα είναι ακριβώς τα ίδια για το παιδί. Θα ανακαλεί το βάθος της λέξης «Σύνταγμα» ακόμα κι αν δεν θυμηθεί τις λεπτομέρειες και τις πληροφορίες που δίνει το βιβλίο. Γιατί τι απομένει από ένα καλό βιβλίο; Από μια γνώση που έχει ξεχαστεί; Το βλέμμα του αναγνώστη στα πράγματα. Αυτό έχει τροποποιηθεί, έχει βαθύνει, έχει οξυνθεί. Κι ας μη θυμάται πώς ακριβώς έγινε αυτό.

Πολύ σημαντική είναι η αναφορά στα δικαιώματα που το παιδί, η μικρή ηρωίδα του βιβλίου, νομίζει ότι έχει. Νομίζει ότι μπορεί να κάνει ό,τι της καπνίσει καταπατώντας τα δικαιώματα των άλλων. Ακούγεται αυτονόητη η απάντηση στην ηρωίδα, αλλά δεν είναι. Η συζήτηση που διεξάγεται για την Κοινωνία Πολιτών είναι σοβαρή και δεν έχει πάντα εύκολες απαντήσεις. Ποια δικαιώματα, ποιων ομάδων συμφερόντων ή υπερασπιστών οικουμενικών δικαιωμάτων, είναι εύλογο να ακούγονται, να γίνονται σεβαστά και να επηρεάζουν τελικές αποφάσεις; Έχει δικαίωμα μια ρατσιστική οργάνωση να λαμβάνει μέρος ισότιμα σε έναν δημόσιο διάλογο; Κι αν ο προσδιορισμός «ρατσιστική» επηρεάζει την απάντηση, ποιος τον έδωσε; Με τι κριτήρια; Μόνο πολίτες που έχουν γαλουχηθεί με τις αρχές της δημοκρατίας μπορούν να δώσουν σωστές απαντήσεις και να χαράξουν τα όρια.

Η πυκνότητα και λιτότητα του λόγου σε αυτό το βιβλίο οφείλει πολλά στην εικονογράφηση, η οποία αναλαμβάνει να ιστορήσει τα παραλειπόμενα του κειμένου. Τα βιβλία που καίγονται ή που βρίσκονται φυλακισμένα, στο σημείο που αναφέρεται στο δικαίωμα στην ελεύθερη σκέψη, είναι χαρακτηριστική περίπτωση. Αυτές οι εικόνες απηχούν σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας και δίνουν το μέτρο της σημασίας της ελευθερίας του λόγου.

Οι ζωγραφιές της Άνα Μάτεγιτς ανακαλούν παιδικά σκίτσα. Άλλοτε εξηγούν, άλλοτε συμπληρώνουν, κι άλλοτε χαρίζουν μια ανάπαυλα στον αναγνώστη, για να σκεφτεί και να δαμάσει λέξεις και εκφράσεις όπως «ψηφοφορία», «συνταγματολόγοι» και «άρθρα» του Συντάγματος.

Μια σημαντική αναγνωστική εμπειρία, λοιπόν, κι ο λόγος βρίσκεται στο ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος με το οποίο κλείνει και το βιβλίο:

«Το Σύνταγμα εμπιστεύεται τον εαυτό του στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε προσπαθεί να το καταργήσει με τη βία».

Αμήν.

* Η ΕΛΕΝΗ ΣΒΟΡΩΝΟΥ είναι συγγραφέας.

* Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αξιοποιήσει το βιβλίο και ως συμπληρωματική δραστηριότητα σε αυτές που προτείνει το πρόσφατο βιβλίο των Χριστίνας Φραγκεσκάκη και Καλλιόπης Κύρδη Υπόγεια εκδρομή (εκδ. Καλειδοσκόπιο), μια περιήγηση στα έργα τέχνης των σταθμών του μετρό. Στον σταθμό «Σύνταγμα» ταιριάζει θαυμάσια και η αξιοποίηση του συγκεκριμένου βιβλίου στην τάξη.

alt

Πού κρύβονται τα δικαιώματα;
Μαρίζα Ντεκάστρο
Εικονογράφηση Άνα Μάτεγιτς
Μεταίχμιο 2019
Σελ. 36, τιμή εκδότη €9,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλία γνώσεων: Εικαστικά κομψοτεχνήματα, επιστημονικές γνώσεις και πολύ κέφι

Βιβλία γνώσεων: Εικαστικά κομψοτεχνήματα, επιστημονικές γνώσεις και πολύ κέφι

Ένα διαγνωσμένο, τα προηγούμενα χρόνια, κενό στην κατηγορία του ποιοτικού, τεκμηριωμένου και αισθητικά άρτια πλαισιωμένου βιβλίου γνώσεων αρχίζει να καλύπτεται με πολύ καλές επιλογές μεταφρασμένων, κατά κύριο λόγο, βιβλίων. Μετά από αυστηρό «ποιοτικό έλεγχο», μια επιλογή από τα καλύτερα αυτής της κατηγορίας.  ...

Φως σε μαύρο ουρανό, της Ελένης Πριοβόλου

Φως σε μαύρο ουρανό, της Ελένης Πριοβόλου

Για το εφηβικό μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Φως σε μαύρο ουρανό» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το εφηβικό μυθιστόρημα, που διαχωρίζεται εδώ και χρόνια τόσο από το παιδικό όσο και από το μυθιστόρημα για ενηλίκους, έδωσε πιο σύγ...

Βιβλία που μεγαλώνουν σοφά παιδιά

Βιβλία που μεγαλώνουν σοφά παιδιά

Οκτώ (συν ένας) αντιπροσωπευτικοί τίτλοι βιβλίων για μικρούς φιλόσοφους.

Των Άλκη Γούναρη και Βάσως Μπάκα

Μπορεί ένα παιδί να κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ένα ντοκιμαντέρ για τη μεταφορά της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Βαλλιάνειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όταν συνεχίζει να προβάλλεται για δεύτερο Σαββατοκύριακο στον κινηματογράφο Δαναό, με τα εισιτήρια να είναι σχεδόν εξαντλημένα, αυτό αποτελεί είδηση και μια καλή αφορμή να...

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ