senate human rights class 700

Για το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο «Πού κρύβονται τα δικαιώματα;» (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Ελένης Σβορώνου

– Παιδιά, έχει κανείς ακούσει ένα νησάκι που το λένε Γυάρο;

– Ναι, κυρία. Εκεί δεν ήταν που ήταν οι εξορύξεις;

Η σκηνή διαδραματίστηκε σε μια σχολική τάξη, Δ΄ Δημοτικού. Ο μαθητής που απάντησε, βέβαια, με τη λέξη «εξορύξεις» εννοούσε «εξορία». Η θυμηδία που προκάλεσε το μπέρδεμα, στη δασκάλα και στην υποφαινόμενη, καταστάλαξε σε μια διπλή σκέψη: Τι καλά που τα παιδιά αυτά δεν γνώρισαν ποτέ διχασμούς, εμφυλίους, δικτατορίες και εξορίες. Από την άλλη, ελλοχεύει ο κίνδυνος να θεωρήσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία δεδομένες. Μπορεί να μη σκεφτούν ποτέ την πιθανότητα απώλειάς τους και να μη βρίσκονται σε εγρήγορση αν, ο μη γένοιτο, απειληθούν ποτέ οι πυλώνες της δημοκρατίας.

Υποψιάζονται άραγε οι αυτόχθονες του διαδικτύου πως οι σύγχρονες αυτοκρατορίες της Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft (γνωστές με το ακρωνύμιο «GAFAM») ενδέχεται να προσβάλλουν θεμελιώδη δικαιώματά μας; Τους εκχωρούμε πληροφορίες και δεδομένα που στην εποχή των «μεγάλων δεδομένων» (big data) μπορεί να αποτελέσουν ψηφίδες σε ένα μεγάλο, σκοτεινό ψηφιδωτό χειραγώγησης της κοινής γνώμης. Μα μήπως κι εμείς οι ενήλικες γνωρίζουμε σε βάθος αυτούς τους κινδύνους; Ήδη κάποιες χώρες τροποποιούν τα Συντάγματά τους για να συμπεριλάβουν την προστασία των πολιτών και της δημοκρατίας από τυχόν αυθαιρεσίες αυτοκρατοριών που είναι απρόσωπες, ανώνυμες, χωρίς ηθικές αξίες, και πανίσχυρες.

Το Σύνταγμα, λοιπόν, ο καταστατικός χάρτης κάθε σύγχρονου δημοκρατικού κράτους, και ο ρόλος του ως «προστάτη των δικαιωμάτων των νόμων» είναι που εισάγει στα μικρά παιδιά (5+) η Μαρίζα Ντεκάστρο με το καινούργιο της βιβλίο. Απολύτως επίκαιρο, όχι μόνο λόγω της συζήτησης που έχει ανοίξει στη χώρα μας για την αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά και λόγω των προκλήσεων που διαφαίνονται για την προστασία της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Πώς όμως εξηγείς πολύπλοκες έννοιες όπως «Σύνταγμα» και «δικαιώματα» σε τόσο μικρά παιδιά; Δεν είναι τυχαίο που η πάλαι ποτέ «Αγωγή του Πολίτη» («Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» σήμερα) εισάγεται, ως μάθημα, στην Ε΄ Δημοτικού. Κι όμως, η έμπειρη συγγραφέας και παιδαγωγός βρήκε τον τρόπο. Ξεκινά, όπως ενδείκνυται στα παιδαγωγικά προγράμματα της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, από την άμεση εμπειρία του παιδιού. Τι ανακαλεί η λέξη «Σύνταγμα» σε ένα παιδί; Αγορά (ψώνια), στάση μετρό, μία πλατεία… Ωραία όλα αυτά. Αλλά «… στην πραγματικότητα είναι ένα χάρτινο έγγραφο! Είναι ο νόμος της Ελληνικής Δημοκρατίας» συνεχίζει η αφήγηση, για να εξελιχθεί σε μια πολύ λιτή, απλή, αλλά περιεκτική παρουσίαση των εννοιών «δικαιώματα», «νόμοι», «Σύνταγμα».

Αναδεικνύεται η λεπτή διάκριση ανάμεσα στους νόμους και το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα στην ουσία εξασφαλίζει «τα δικαιώματα των δικαιωμάτων όλων των Ελλήνων πολιτών». Δεν έχουμε λοιπόν ένα ακόμα βιβλίο για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή τα δικαιώματα του παιδιού. Υπάρχουν πολλά και καλά βιβλία γι’ αυτά τα θέματα. Για το Σύνταγμα όμως που εξασφαλίζει την πρωταρχική συνθήκη για την ύπαρξη κάθε δικαιώματος, δεν υπήρχε ένα βιβλίο γι’ αυτές τις ηλικίες.

Το Σύνταγμα περιλαμβάνει όλους τους νόμους που φτιάχνουν οι άνθρωποι για να προστατέψουν τα δικαιώματα των πολιτών, εξηγεί η συγγραφέας. Διατυπωμένη απλά αλλά όχι απλοϊκά, η διαπίστωση αυτή θα κάνει το παιδί και τον ενήλικα που θα συνοδεύσει το παιδί στην ανάγνωση του βιβλίου να σταματήσουν λίγο, να πάρουν μια ανάσα, να σκεφτούνε τι διάβασαν, να το συζητήσουν και να κατακτήσουν μαζί το ανώτερο επίπεδο στο οποίο κινείται η λειτουργία του Συντάγματος.

Αυτού του είδους τις αναγνωστικές εμπειρίες προτείνει το βιβλίο, έπειτα από τις οποίες η άφιξη στον σταθμό του μετρό «Σύνταγμα», η θέα της πλατείας και της Βουλής, που «ήταν τα ανάκτορα του βασιλιά», ακόμα και η βόλτα στην αγορά, δεν θα είναι ακριβώς τα ίδια για το παιδί. Θα ανακαλεί το βάθος της λέξης «Σύνταγμα» ακόμα κι αν δεν θυμηθεί τις λεπτομέρειες και τις πληροφορίες που δίνει το βιβλίο. Γιατί τι απομένει από ένα καλό βιβλίο; Από μια γνώση που έχει ξεχαστεί; Το βλέμμα του αναγνώστη στα πράγματα. Αυτό έχει τροποποιηθεί, έχει βαθύνει, έχει οξυνθεί. Κι ας μη θυμάται πώς ακριβώς έγινε αυτό.

Πολύ σημαντική είναι η αναφορά στα δικαιώματα που το παιδί, η μικρή ηρωίδα του βιβλίου, νομίζει ότι έχει. Νομίζει ότι μπορεί να κάνει ό,τι της καπνίσει καταπατώντας τα δικαιώματα των άλλων. Ακούγεται αυτονόητη η απάντηση στην ηρωίδα, αλλά δεν είναι. Η συζήτηση που διεξάγεται για την Κοινωνία Πολιτών είναι σοβαρή και δεν έχει πάντα εύκολες απαντήσεις. Ποια δικαιώματα, ποιων ομάδων συμφερόντων ή υπερασπιστών οικουμενικών δικαιωμάτων, είναι εύλογο να ακούγονται, να γίνονται σεβαστά και να επηρεάζουν τελικές αποφάσεις; Έχει δικαίωμα μια ρατσιστική οργάνωση να λαμβάνει μέρος ισότιμα σε έναν δημόσιο διάλογο; Κι αν ο προσδιορισμός «ρατσιστική» επηρεάζει την απάντηση, ποιος τον έδωσε; Με τι κριτήρια; Μόνο πολίτες που έχουν γαλουχηθεί με τις αρχές της δημοκρατίας μπορούν να δώσουν σωστές απαντήσεις και να χαράξουν τα όρια.

Η πυκνότητα και λιτότητα του λόγου σε αυτό το βιβλίο οφείλει πολλά στην εικονογράφηση, η οποία αναλαμβάνει να ιστορήσει τα παραλειπόμενα του κειμένου. Τα βιβλία που καίγονται ή που βρίσκονται φυλακισμένα, στο σημείο που αναφέρεται στο δικαίωμα στην ελεύθερη σκέψη, είναι χαρακτηριστική περίπτωση. Αυτές οι εικόνες απηχούν σκοτεινές σελίδες της Ιστορίας και δίνουν το μέτρο της σημασίας της ελευθερίας του λόγου.

Οι ζωγραφιές της Άνα Μάτεγιτς ανακαλούν παιδικά σκίτσα. Άλλοτε εξηγούν, άλλοτε συμπληρώνουν, κι άλλοτε χαρίζουν μια ανάπαυλα στον αναγνώστη, για να σκεφτεί και να δαμάσει λέξεις και εκφράσεις όπως «ψηφοφορία», «συνταγματολόγοι» και «άρθρα» του Συντάγματος.

Μια σημαντική αναγνωστική εμπειρία, λοιπόν, κι ο λόγος βρίσκεται στο ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος με το οποίο κλείνει και το βιβλίο:

«Το Σύνταγμα εμπιστεύεται τον εαυτό του στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που έχουν δικαίωμα και υποχρέωση να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε προσπαθεί να το καταργήσει με τη βία».

Αμήν.

* Η ΕΛΕΝΗ ΣΒΟΡΩΝΟΥ είναι συγγραφέας.

* Ο εκπαιδευτικός μπορεί να αξιοποιήσει το βιβλίο και ως συμπληρωματική δραστηριότητα σε αυτές που προτείνει το πρόσφατο βιβλίο των Χριστίνας Φραγκεσκάκη και Καλλιόπης Κύρδη Υπόγεια εκδρομή (εκδ. Καλειδοσκόπιο), μια περιήγηση στα έργα τέχνης των σταθμών του μετρό. Στον σταθμό «Σύνταγμα» ταιριάζει θαυμάσια και η αξιοποίηση του συγκεκριμένου βιβλίου στην τάξη.

alt

Πού κρύβονται τα δικαιώματα;
Μαρίζα Ντεκάστρο
Εικονογράφηση Άνα Μάτεγιτς
Μεταίχμιο 2019
Σελ. 36, τιμή εκδότη €9,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

Για τα εικονογραφημένα βιβλία-διασκευές για παιδιά: «Δον Κιχώτης» του Αντώνη Παπαθεοδούλου (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Τομ Σόγιερ» της Τζέμης Τασάκου (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδεται πληθώ...

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Τέσσερα εικονογραφημένα βιβλία γραμμένα με διαφορετικούς τρόπους γραφής, ύφους ή οπτικής γωνίας και θέμα το Ολοκαύτωμα: «Τα κίτρινα καπέλα» της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο με εικονογράφηση της ίδιας (Πατάκης, 2017), «Από μακριά» της Αγγελικής Δαρλάση (εικον. Βασίλης Κουτσογιάννης, εκδ. Μεταίχμιο), «Ζάζα» της Αργυρώς Πιπίνη ...

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ