alt

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου με το οποίο δούλεψαν πρόσφατα και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Ιωάννα Αβραμίδου με αφορμή τη μετάφραση των βιβλίων του László Krasznahorkai Πόλεμος και Πόλεμος και Η μελαγχολία της αντίστασης (εκδ. Πόλις).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Λάσλο Κρασναχόρκαϊ, αν και φανατική σινεφίλ και άρα και του Μπέλα Ταρ, δεν τον γνώριζα μέχρι τον Μάρτιο του 2014 όταν έλαβα ένα μήνυμα από τις εκδόσεις Πόλις, που μου ανέθεταν τη μετάφραση του βιβλίου Πόλεμος και πόλεμος. Είπα αμέσως ναι διότι πάντα ήθελα να συνεργαστώ με τις εκδόσεις Πόλις, αλλά δεν ήξερα τί με περίμενε. Όταν το άνοιξα και άρχισα να το διαβάζω, νόμιζα πως βαδίζω στα τυφλά μέσα σε μια ζούγκλα γλωσσικών σημάτων, εξοπλισμένη με φακό και άλλα εργαλεία ώστε να μην πέσω σε μια παγίδα. Πριν αρχίσω να τον μεταφράζω, έθεσα σε λειτουργία τη μηχανή αναζήτησης στο google και ανακάλυψα ότι, ενώ ήταν γνωστός σε όλο τον κόσμο (τουλάχιστον στο Δυτικό κόσμο), στην Ελλάδα ήταν παντελώς άγνωστος, μέχρι τότε δεν είχε μεταφραστεί ούτε ένα βιβλίο του. Η πρόκληση ήταν τεράστια, η αγωνία επίσης. Ερχόμουν αντιμέτωπη με έναν πανθομολογουμένως δύσκολο συγγραφέα, ακόμα και για τους Ούγγρους, όπως με διαβεβαίωσε ο φίλος του μουσικός Μίχαλη Βιγκ πρόσφατα στην Αθήνα, και αυτό επιβεβαιωνόταν και από τις διάφορες κριτικές του έργου του που διάβαζα σε όλες τις γλώσσες που γνωρίζω.

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που μου δόθηκε η ευκαιρία και η δυνατότητα να μεταφράσω αυτόν τον μέγιστο συγγραφέα, αφενός, διότι ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες που έχω για το μυθιστόρημα σήμερα και, αφετέρου, διότι ανακάλυψα έναν συγγραφέα του οποίου συμμερίζομαι την θεώρηση των πραγμάτων και την κλίμακα αξιών του.

Όμως, θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που μου δόθηκε η ευκαιρία και η δυνατότητα να μεταφράσω αυτόν τον μέγιστο συγγραφέα, αφενός, διότι ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες που έχω για το μυθιστόρημα σήμερα και, αφετέρου, διότι ανακάλυψα έναν συγγραφέα του οποίου συμμερίζομαι την θεώρηση των πραγμάτων και την κλίμακα αξιών του. Στα έργα του, όπως ομολογεί ο ίδιος σε συνέντευξή του, υπάρχει πάντα ένας ήρωας που, όπως και στον Ντοστογιέφσκι, είναι η ενσάρκωση της αγάπης και θυσιάζεται για το καλό του συνόλου, στο Πόλεμος και πόλεμος είναι ο Κόριμ, στη Μελαγχολία της Αντίστασης, ο αλαφροΐσκιωτος Βάλουσκα. Όπως και ο Ντοστογιέφσκι, κυρίως στους Δαιμονισμένους, δείχνει την ηθική κατάπτωση του σύγχρονου ανθρώπου και τα ασαφή όρια μεταξύ Καλού και Κακού.

Η δυσκολία του έγκειται καταρχήν στον μακροπερίοδο χειμαρρώδη λόγο του και κατά δεύτερον στη θεματική του η οποία τον τοποθετεί δίπλα σε κλασικά ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας όπως ο Ντοστογιέφσκι (οι επιρροές του οποίου είναι ορατές στα βιβλία, του), ο Κάφκα, ο Μπέκετ, ο Μπέρχαρντ. «Όταν δεν διαβάζω Κάφκα, σκέφτομαι τον Κάφκα, Όταν δεν σκέφτομαι τον Κάφκα λυπάμαι που δεν τον σκέφτομαι. Όταν δεν τον σκέφτομαι για ένα διάστημα, τον ξαναπιάνω και τον ξαναδιαβάζω. Το ίδιο μου συμβαίνει και με τον Όμηρο, τον Δάντη, τον Προυστ, τον Πάουντ, τον Μπέκετ, τον Μπέρχαρντ, τον Αττίλα Γιόζεφ, τον Sándor Weöres και τον Pilinszk» λέει ο ίδιος και ο μεταφραστής οφείλει να ακολουθήσει τα χνάρια του, να ξαναδιαβάσει και να εμβαθύνει στη σκέψη όλων εκείνων που τον επηρέασαν. Ο μακροπερίοδος λόγος του, δεν είναι μια απλή γραμματική φόρμα, αλλά μια μορφή σημαινόντων που εξυπηρετεί τους σκοπούς του, δηλαδή να περιγράψει και να καταδείξει μια περίπλοκη και χαοτική πραγματικότητα, καθώς και την ροή μιας πολυδαίδαλης και οξυδερκούς σκέψης. Ο συγγραφέας αποφλοιώνει το εξωτερικό περίβλημα των όντων και αποκαλύπτει, με τη χρήση μεταφορών, τον εσώτερο πυρήνα των πραγμάτων. Η χρήση μεταφορών είναι μια άλλη δυσκολία που μπορεί να υπονομεύσει την αρμονία του περιεχομένου. Τα βιβλία του αποτελούν ένα πανόραμα πραγματολογικών, ιστορικών, μυθολογικών και λογοτεχνικών αναφορών και η έρευνα πεδίου εκ μέρους του μεταφραστή είναι επιβεβλημένη.

Ο μακροπερίοδος λόγος του, δεν είναι μια απλή γραμματική φόρμα, αλλά μια μορφή σημαινόντων που εξυπηρετεί τους σκοπούς του, δηλαδή να περιγράψει και να καταδείξει μια περίπλοκη και χαοτική πραγματικότητα, καθώς και την ροή μιας πολυδαίδαλης και οξυδερκούς σκέψης.

Όλη η γοητεία του Κράσναχορκαϊ έγκειται στη γραφή του η οποία αντιστέκεται στον έλλογο χαρακτήρα της γλώσσας, την απελευθερώνει από τα περιοριστικά δεσμά της γραμματικής και της σύνταξης, δημιουργώντας έτσι μια νέα οπτική πάνω στην αισθητή πραγματικότητα και στη θέση του όντος μέσα σε έναν αφιλόξενο κόσμο. Όπως και στον προφορικό λόγο, όταν διακόπτουμε τον συνομιλητή μας πριν ολοκληρώσει τη φράση του, στην μακροσκελή πρόταση του Λάσλο, το ομιλούν υποκείμενο μπορεί να αλλάζει δύο και τρεις φορές, και η απόδοση αυτού του φαινομένου, πρέπει να μεταφερθεί στη γλώσσα-στόχου αβίαστα, δίχως να σκοντάφτει κάπου ο αναγνώστης, επομένως, κάποιες συντακτικές μετατοπίσεις, η παράλειψη ή προσθήκη μιας λέξης ή ενός εμφατικού μορίου, είναι αναγκαίες δίχως όμως να αλλοιώνουν την νοηματική συνοχή της φράσης. Προσπάθησα να σεβαστώ τις δομικές ιδιαιτερότητες της γραφής του, αλλά και τους εκφραστικούς τρόπους στους οποίους είναι συνηθισμένος ο Έλληνας αναγνώστης. Η ελληνική γλώσσα, σε αντίθεση με άλλες, είναι ικανή να εκφράσει ισοδύναμα αυτόν τον μακροπερίοδο λόγο δίχως να διασαλεύει την λογική σειρά των ιδεών που θέλει να εκφράσει ο συγγραφέας.

Θεωρώ ότι το μετάφρασμα πρέπει να αποδίδει πιστά το ύφος και το περιεχόμενο του συγγραφέα, πιστότητα (fidelité) δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και κατά λέξη μετάφραση (littérarité), μεταφράζω πιστά σημαίνει καταβάλλω προσπάθεια ώστε να προσεγγίσω σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό την γλωσσική δομή του πρωτοτύπου με τα ποικίλα του γλωσσικά ιδιώματά του, την ιδιαίτερη στίξη του, τις λαβυρινθώδεις παρακάμψεις της συνείδησης, τις συνεχείς παρεκβάσεις, το υπόγειο χιούμορ.

Θεωρώ ότι το μετάφρασμα πρέπει να αποδίδει πιστά το ύφος και το περιεχόμενο του συγγραφέα, πιστότητα (fidelité) δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και κατά λέξη μετάφραση (littérarité), μεταφράζω πιστά σημαίνει καταβάλλω προσπάθεια ώστε να προσεγγίσω σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό την γλωσσική δομή του πρωτοτύπου με τα ποικίλα του γλωσσικά ιδιώματά του, την ιδιαίτερη στίξη του, τις λαβυρινθώδεις παρακάμψεις της συνείδησης, τις συνεχείς παρεκβάσεις, το υπόγειο χιούμορ, με λίγα λόγια, όλη αυτή την συσσώρευση του πραγματικού που θεμελιώνει το μυθιστόρημα και δημιουργεί μια μυστηριακή ατμόσφαιρα εξωπραγματικού που κάνει τον αναγνώστη να αμφιβάλλει για τις βεβαιότητες και τις αποκρυσταλλωμένες παραδοχές του.

Στην Μελαγχολία της Αντίστασης, ο συγγραφέας διερευνά την δυνατότητα αντίστασης του πνεύματος ενάντια στην κοσμική αταξία, περιγράφει την αγριότητα και την βία που υπάρχει γύρω μας ή που φωλιάζει μέσα μας, την μηδαμινότητα της ανθρώπινης και θνητής ύπαρξης στη σχέση της με την απεραντοσύνη του σύμπαντος.

Θα επιθυμούσα να γνωρίζω ουγγρικά και να τα μεταφράσω απευθείας από τα ουγγρικά, είναι η πρώτη φορά που μεταφράζω έναν συγγραφέα από τη μετάφρασή του και για να είμαι ειλικρινής, με λυπεί πολύ.

Θα επιθυμούσα να γνωρίζω ουγγρικά και να τα μεταφράσω απευθείας από τα ουγγρικά, είναι η πρώτη φορά που μεταφράζω έναν συγγραφέα από τη μετάφρασή του και για να είμαι ειλικρινής, με λυπεί πολύ.

Κατά τη μετάφραση και των δύο βιβλίων του χρησιμοποιούσα και την αγγλική και τη γερμανική μετάφραση μέχρις ότου διάβασα μια συνέντευξή του στην οποίαν εκθειάζει την αγγλική μετάφραση και καταδικάζει την γερμανική, οπότε άφησα κατά μέρος τη γερμανική και επικεντρώθηκα στην αγγλική και κυρίως στη γαλλική μετάφραση. Αν και γνωρίζω πολύ καλά τη γαλλική κι έχω μακρόχρονη βιωματική σχέση με τη γλώσσα, ωστόσο, συνάντησα μεγάλες δυσκολίες, όχι τόσο στο Πόλεμος στο πόλεμος, το οποίο με δυσκόλεψε στις πρώτες τρεις-τέσσερις παραγράφους και στη συνέχεια, αφού βρήκα τον ρυθμό του, το τελείωσα πολύ γρήγορα. Όμως, στη Μελαγχολία της Αντίστασης δυσκολεύτηκα πολύ διότι η γραφή του είναι πυκνή και η σκέψη του συγγραφέα πολύ πιο αινιγματική, με τα δυστοπικά του θέματα και τις αλληγορίες να κυριαρχούν σε όλο το βιβλίο. Το δυσοίωνο και παραμορφωμένο παρόν, οδηγεί αναπόφευκτα και στην παραμόρφωση της γραφής του. Κάποια στιγμή σκέφτηκα να έρθω σ’ επαφή με τον συγγραφέα αλλά δεν τόλμησα να τον ενοχλήσω. Το έκανα για ένα άλλο, επίσης δύσκολο, βιβλίο και οι διευκρινίσεις του συγγραφέα με βοήθησαν πολύ στις μεταφραστικές επιλογές μου.

POLEMOS KAI POLEMOSInfo
Η Ιωάννα Αβραμίδου είναι μεταφράστρια. Έχει μεταφράσει Walter Benjamin, Paul Celan, Leonard Cohen, Martin Heidegger, Georg Trakl, Jean - Baptiste, Botul, κ.α.

alt

 

 

 

krasznahorkai cover


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Έλεγα σε προηγούμενο άρθρο μου ότι συμβαίνει κάμποσες φορές αναγνώστες μιας μετάφρασης να έχουν ενστάσεις για την απόδοση της μιας ή της άλλης λέξης. Όσοι διαμαρτύρονται μάλιστα συνήθως έχουν και μια τριβ...

Τι κάνει ο μεταφραστής

Τι κάνει ο μεταφραστής

Tου Κώστα Κουτσουρέλη

Συμβαίνει συχνά. Ο μεταφραστής που μένει πιστός στη μορφή του πρωτότυπου ποιήματος, που κρατάει λ.χ. το μέτρο ή την ομοιοκαταληξία του, να δέχεται κριτική (καλόπιστη συνήθως) ότι προδίδει το «νόημά» του. ...

Για τη μετάφραση

Για τη μετάφραση

Του Γιώργου Βέη

Ο Ezra Pound, ως γνωστόν, αρεσκόταν να μεταφράζει Κομφούκιο από το σινικό πρωτότυπο χωρίς να ομιλεί ή να γράφει τη γλώσσα των μανδαρίνων. Πρόκειται για δήθεν μετάφραση, παρανόηση, παράφραση ή επινόηση κειμένου;
...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Το λευκό δωμάτιο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Μπορούν άραγε να δραπετεύσουν οι ήρωες από ένα βιβλίο ή ένα θεατρικό και να συνεχίσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τη βούληση των Νονών-Δημιουργών τους;&n...

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά...

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

Το «πιο επικό» βιβλίο του Ian McEwan, η πλοκή του οποίου εκτυλίσσεται από τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη σημερινή πανδημία, πρόκειται να κυκλοφορήσει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο από τον εκδοτικό οίκο Jonathan Cape.

Επιμέλεια: Book Press

Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ