alt

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου με το οποίο δούλεψαν πρόσφατα και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενη, η μεταφράστρια Ιωάννα Αβραμίδου με αφορμή τη μετάφραση των βιβλίων του László Krasznahorkai Πόλεμος και Πόλεμος και Η μελαγχολία της αντίστασης (εκδ. Πόλις).

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Λάσλο Κρασναχόρκαϊ, αν και φανατική σινεφίλ και άρα και του Μπέλα Ταρ, δεν τον γνώριζα μέχρι τον Μάρτιο του 2014 όταν έλαβα ένα μήνυμα από τις εκδόσεις Πόλις, που μου ανέθεταν τη μετάφραση του βιβλίου Πόλεμος και πόλεμος. Είπα αμέσως ναι διότι πάντα ήθελα να συνεργαστώ με τις εκδόσεις Πόλις, αλλά δεν ήξερα τί με περίμενε. Όταν το άνοιξα και άρχισα να το διαβάζω, νόμιζα πως βαδίζω στα τυφλά μέσα σε μια ζούγκλα γλωσσικών σημάτων, εξοπλισμένη με φακό και άλλα εργαλεία ώστε να μην πέσω σε μια παγίδα. Πριν αρχίσω να τον μεταφράζω, έθεσα σε λειτουργία τη μηχανή αναζήτησης στο google και ανακάλυψα ότι, ενώ ήταν γνωστός σε όλο τον κόσμο (τουλάχιστον στο Δυτικό κόσμο), στην Ελλάδα ήταν παντελώς άγνωστος, μέχρι τότε δεν είχε μεταφραστεί ούτε ένα βιβλίο του. Η πρόκληση ήταν τεράστια, η αγωνία επίσης. Ερχόμουν αντιμέτωπη με έναν πανθομολογουμένως δύσκολο συγγραφέα, ακόμα και για τους Ούγγρους, όπως με διαβεβαίωσε ο φίλος του μουσικός Μίχαλη Βιγκ πρόσφατα στην Αθήνα, και αυτό επιβεβαιωνόταν και από τις διάφορες κριτικές του έργου του που διάβαζα σε όλες τις γλώσσες που γνωρίζω.

Θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που μου δόθηκε η ευκαιρία και η δυνατότητα να μεταφράσω αυτόν τον μέγιστο συγγραφέα, αφενός, διότι ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες που έχω για το μυθιστόρημα σήμερα και, αφετέρου, διότι ανακάλυψα έναν συγγραφέα του οποίου συμμερίζομαι την θεώρηση των πραγμάτων και την κλίμακα αξιών του.

Όμως, θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που μου δόθηκε η ευκαιρία και η δυνατότητα να μεταφράσω αυτόν τον μέγιστο συγγραφέα, αφενός, διότι ανταποκρίνεται πλήρως στις προσδοκίες που έχω για το μυθιστόρημα σήμερα και, αφετέρου, διότι ανακάλυψα έναν συγγραφέα του οποίου συμμερίζομαι την θεώρηση των πραγμάτων και την κλίμακα αξιών του. Στα έργα του, όπως ομολογεί ο ίδιος σε συνέντευξή του, υπάρχει πάντα ένας ήρωας που, όπως και στον Ντοστογιέφσκι, είναι η ενσάρκωση της αγάπης και θυσιάζεται για το καλό του συνόλου, στο Πόλεμος και πόλεμος είναι ο Κόριμ, στη Μελαγχολία της Αντίστασης, ο αλαφροΐσκιωτος Βάλουσκα. Όπως και ο Ντοστογιέφσκι, κυρίως στους Δαιμονισμένους, δείχνει την ηθική κατάπτωση του σύγχρονου ανθρώπου και τα ασαφή όρια μεταξύ Καλού και Κακού.

Η δυσκολία του έγκειται καταρχήν στον μακροπερίοδο χειμαρρώδη λόγο του και κατά δεύτερον στη θεματική του η οποία τον τοποθετεί δίπλα σε κλασικά ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας όπως ο Ντοστογιέφσκι (οι επιρροές του οποίου είναι ορατές στα βιβλία, του), ο Κάφκα, ο Μπέκετ, ο Μπέρχαρντ. «Όταν δεν διαβάζω Κάφκα, σκέφτομαι τον Κάφκα, Όταν δεν σκέφτομαι τον Κάφκα λυπάμαι που δεν τον σκέφτομαι. Όταν δεν τον σκέφτομαι για ένα διάστημα, τον ξαναπιάνω και τον ξαναδιαβάζω. Το ίδιο μου συμβαίνει και με τον Όμηρο, τον Δάντη, τον Προυστ, τον Πάουντ, τον Μπέκετ, τον Μπέρχαρντ, τον Αττίλα Γιόζεφ, τον Sándor Weöres και τον Pilinszk» λέει ο ίδιος και ο μεταφραστής οφείλει να ακολουθήσει τα χνάρια του, να ξαναδιαβάσει και να εμβαθύνει στη σκέψη όλων εκείνων που τον επηρέασαν. Ο μακροπερίοδος λόγος του, δεν είναι μια απλή γραμματική φόρμα, αλλά μια μορφή σημαινόντων που εξυπηρετεί τους σκοπούς του, δηλαδή να περιγράψει και να καταδείξει μια περίπλοκη και χαοτική πραγματικότητα, καθώς και την ροή μιας πολυδαίδαλης και οξυδερκούς σκέψης. Ο συγγραφέας αποφλοιώνει το εξωτερικό περίβλημα των όντων και αποκαλύπτει, με τη χρήση μεταφορών, τον εσώτερο πυρήνα των πραγμάτων. Η χρήση μεταφορών είναι μια άλλη δυσκολία που μπορεί να υπονομεύσει την αρμονία του περιεχομένου. Τα βιβλία του αποτελούν ένα πανόραμα πραγματολογικών, ιστορικών, μυθολογικών και λογοτεχνικών αναφορών και η έρευνα πεδίου εκ μέρους του μεταφραστή είναι επιβεβλημένη.

Ο μακροπερίοδος λόγος του, δεν είναι μια απλή γραμματική φόρμα, αλλά μια μορφή σημαινόντων που εξυπηρετεί τους σκοπούς του, δηλαδή να περιγράψει και να καταδείξει μια περίπλοκη και χαοτική πραγματικότητα, καθώς και την ροή μιας πολυδαίδαλης και οξυδερκούς σκέψης.

Όλη η γοητεία του Κράσναχορκαϊ έγκειται στη γραφή του η οποία αντιστέκεται στον έλλογο χαρακτήρα της γλώσσας, την απελευθερώνει από τα περιοριστικά δεσμά της γραμματικής και της σύνταξης, δημιουργώντας έτσι μια νέα οπτική πάνω στην αισθητή πραγματικότητα και στη θέση του όντος μέσα σε έναν αφιλόξενο κόσμο. Όπως και στον προφορικό λόγο, όταν διακόπτουμε τον συνομιλητή μας πριν ολοκληρώσει τη φράση του, στην μακροσκελή πρόταση του Λάσλο, το ομιλούν υποκείμενο μπορεί να αλλάζει δύο και τρεις φορές, και η απόδοση αυτού του φαινομένου, πρέπει να μεταφερθεί στη γλώσσα-στόχου αβίαστα, δίχως να σκοντάφτει κάπου ο αναγνώστης, επομένως, κάποιες συντακτικές μετατοπίσεις, η παράλειψη ή προσθήκη μιας λέξης ή ενός εμφατικού μορίου, είναι αναγκαίες δίχως όμως να αλλοιώνουν την νοηματική συνοχή της φράσης. Προσπάθησα να σεβαστώ τις δομικές ιδιαιτερότητες της γραφής του, αλλά και τους εκφραστικούς τρόπους στους οποίους είναι συνηθισμένος ο Έλληνας αναγνώστης. Η ελληνική γλώσσα, σε αντίθεση με άλλες, είναι ικανή να εκφράσει ισοδύναμα αυτόν τον μακροπερίοδο λόγο δίχως να διασαλεύει την λογική σειρά των ιδεών που θέλει να εκφράσει ο συγγραφέας.

Θεωρώ ότι το μετάφρασμα πρέπει να αποδίδει πιστά το ύφος και το περιεχόμενο του συγγραφέα, πιστότητα (fidelité) δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και κατά λέξη μετάφραση (littérarité), μεταφράζω πιστά σημαίνει καταβάλλω προσπάθεια ώστε να προσεγγίσω σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό την γλωσσική δομή του πρωτοτύπου με τα ποικίλα του γλωσσικά ιδιώματά του, την ιδιαίτερη στίξη του, τις λαβυρινθώδεις παρακάμψεις της συνείδησης, τις συνεχείς παρεκβάσεις, το υπόγειο χιούμορ.

Θεωρώ ότι το μετάφρασμα πρέπει να αποδίδει πιστά το ύφος και το περιεχόμενο του συγγραφέα, πιστότητα (fidelité) δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και κατά λέξη μετάφραση (littérarité), μεταφράζω πιστά σημαίνει καταβάλλω προσπάθεια ώστε να προσεγγίσω σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό την γλωσσική δομή του πρωτοτύπου με τα ποικίλα του γλωσσικά ιδιώματά του, την ιδιαίτερη στίξη του, τις λαβυρινθώδεις παρακάμψεις της συνείδησης, τις συνεχείς παρεκβάσεις, το υπόγειο χιούμορ, με λίγα λόγια, όλη αυτή την συσσώρευση του πραγματικού που θεμελιώνει το μυθιστόρημα και δημιουργεί μια μυστηριακή ατμόσφαιρα εξωπραγματικού που κάνει τον αναγνώστη να αμφιβάλλει για τις βεβαιότητες και τις αποκρυσταλλωμένες παραδοχές του.

Στην Μελαγχολία της Αντίστασης, ο συγγραφέας διερευνά την δυνατότητα αντίστασης του πνεύματος ενάντια στην κοσμική αταξία, περιγράφει την αγριότητα και την βία που υπάρχει γύρω μας ή που φωλιάζει μέσα μας, την μηδαμινότητα της ανθρώπινης και θνητής ύπαρξης στη σχέση της με την απεραντοσύνη του σύμπαντος.

Θα επιθυμούσα να γνωρίζω ουγγρικά και να τα μεταφράσω απευθείας από τα ουγγρικά, είναι η πρώτη φορά που μεταφράζω έναν συγγραφέα από τη μετάφρασή του και για να είμαι ειλικρινής, με λυπεί πολύ.

Θα επιθυμούσα να γνωρίζω ουγγρικά και να τα μεταφράσω απευθείας από τα ουγγρικά, είναι η πρώτη φορά που μεταφράζω έναν συγγραφέα από τη μετάφρασή του και για να είμαι ειλικρινής, με λυπεί πολύ.

Κατά τη μετάφραση και των δύο βιβλίων του χρησιμοποιούσα και την αγγλική και τη γερμανική μετάφραση μέχρις ότου διάβασα μια συνέντευξή του στην οποίαν εκθειάζει την αγγλική μετάφραση και καταδικάζει την γερμανική, οπότε άφησα κατά μέρος τη γερμανική και επικεντρώθηκα στην αγγλική και κυρίως στη γαλλική μετάφραση. Αν και γνωρίζω πολύ καλά τη γαλλική κι έχω μακρόχρονη βιωματική σχέση με τη γλώσσα, ωστόσο, συνάντησα μεγάλες δυσκολίες, όχι τόσο στο Πόλεμος στο πόλεμος, το οποίο με δυσκόλεψε στις πρώτες τρεις-τέσσερις παραγράφους και στη συνέχεια, αφού βρήκα τον ρυθμό του, το τελείωσα πολύ γρήγορα. Όμως, στη Μελαγχολία της Αντίστασης δυσκολεύτηκα πολύ διότι η γραφή του είναι πυκνή και η σκέψη του συγγραφέα πολύ πιο αινιγματική, με τα δυστοπικά του θέματα και τις αλληγορίες να κυριαρχούν σε όλο το βιβλίο. Το δυσοίωνο και παραμορφωμένο παρόν, οδηγεί αναπόφευκτα και στην παραμόρφωση της γραφής του. Κάποια στιγμή σκέφτηκα να έρθω σ’ επαφή με τον συγγραφέα αλλά δεν τόλμησα να τον ενοχλήσω. Το έκανα για ένα άλλο, επίσης δύσκολο, βιβλίο και οι διευκρινίσεις του συγγραφέα με βοήθησαν πολύ στις μεταφραστικές επιλογές μου.

POLEMOS KAI POLEMOSInfo
Η Ιωάννα Αβραμίδου είναι μεταφράστρια. Έχει μεταφράσει Walter Benjamin, Paul Celan, Leonard Cohen, Martin Heidegger, Georg Trakl, Jean - Baptiste, Botul, κ.α.

alt

 

 

 

krasznahorkai cover

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Δεν μεταφράζουμε λέξεις!

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Έλεγα σε προηγούμενο άρθρο μου ότι συμβαίνει κάμποσες φορές αναγνώστες μιας μετάφρασης να έχουν ενστάσεις για την απόδοση της μιας ή της άλλης λέξης. Όσοι διαμαρτύρονται μάλιστα συνήθως έχουν και μια τριβ...

Τι κάνει ο μεταφραστής

Τι κάνει ο μεταφραστής

Tου Κώστα Κουτσουρέλη

Συμβαίνει συχνά. Ο μεταφραστής που μένει πιστός στη μορφή του πρωτότυπου ποιήματος, που κρατάει λ.χ. το μέτρο ή την ομοιοκαταληξία του, να δέχεται κριτική (καλόπιστη συνήθως) ότι προδίδει το «νόημά» του. ...

Για τη μετάφραση

Για τη μετάφραση

Του Γιώργου Βέη

Ο Ezra Pound, ως γνωστόν, αρεσκόταν να μεταφράζει Κομφούκιο από το σινικό πρωτότυπο χωρίς να ομιλεί ή να γράφει τη γλώσσα των μανδαρίνων. Πρόκειται για δήθεν μετάφραση, παρανόηση, παράφραση ή επινόηση κειμένου;
...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ