«Δεν πάει άλλο!»
Ο ιστορικός της εκπαίδευσης Αλέξης Δημαράς ξεσπαθώνει περί μεταρρύθμισης
«Μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος δεν είναι η νομοθετική αντικατάσταση μιας διδακτικής μεθόδου με μιαν άλλη.
Δεν είναι ούτε το χτίσιμο σχολικών κτιρίων, ούτε η αύξηση των αποδοχών των δασκάλων, ούτε και η μεταβολή του ωρολογίου και του αναλυτικού προγράμματος. Αυτά όσο σημαντικά και αν είναι, μπορεί να αποτελούν στοιχεία μιας μεταρρύθμισης ή να είναι απλές αλλαγές στα χαρακτηριστικά ενός συστήματος που στην ουσία του παραμένει αμετάβλητο. Εκπαιδευτική μεταρρύθμιση είναι κάτι βαθύτερο· Είναι η αλλαγή προσανατολισμού, είναι η κυριάρχηση ενός νέου πνεύματος». Αυτά έγραφε ο Αλέξης Δημαράς στο κλασικό πλέον έργο του «Νεοελληνική εκπαίδευση. Η Μεταρρύθμιση που δεν έγινε» (πρώτη έκδοση 1974).
Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι μονολιθικό σε δομή και περιεχόμενο
Η Βοοk Press απευθύνθηκε στον κορυφαίο Έλληνα ιστορικό της εκπαίδευσης με αφορμή τη διαρκώς ανανεούμενη δημόσια συζήτηση περί της αναγκαιότητας για μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού συστήματος και τον ρώτησε, 35 χρόνια μετά τη συγγραφή του παραπάνω αποσπάσματος, κατά πόσον θεωρεί πως υπήρξε έκτοτε «αλλαγή προσανατολισμού και νέο πνεύμα». «Αφού αναφέρεστε σ’ αυτό το χωρίο, θα σας διαβάσω τη συνέχειά του: “Mπορούμε να μιλούμε για μεταρρύθμιση ενός συστήματος μόνο όταν, ας πούμε, αλλάζει ουσιαστικά ο σκοπός της διδασκαλίας, όταν δίνεται σε καινούριους φορείς το δικαίωμα να αποφασίζουν για τα εκπαιδευτικά πράγματα, όταν περνούμε από μια μονολιθική διάρθρωση σε ευέλικτα σχήματα, όταν μεταβάλλεται το σύστημα σε πλάτος και σε βάθος. Τέτοιες αλλαγές δεν γνώρισε ποτέ το ελληνικό κράτος”. Δεν θεωρώ ότι αυτός ο ορισμός χρειάζεται αναθεώρηση».
«Τελικά, δηλαδή, ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν έγινε ούτε κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης;» τον ρωτήσαμε. «Ξέρετε, φοβούμαι ότι δυστυχώς δεν χρειάζεται αλλαγή ούτε ο τίτλος εκείνου του έργου. Βέβαια, από τότε επιχειρήθηκαν πολλά και μεγάλα, κυρίως το 1976 και το 1982. Αλλά και αυτά, αν κριθούν σε σχέση με τα σημάδια που άφησαν στο σύστημα, δεν καλύπτουν τον ορισμό. Ασφαλώς τα κτήρια είναι καλύτερα, τα βιβλία αρτιότερα, οι δάσκαλοι πτυχιούχοι πανεπιστημίου και όχι Παιδαγωγικής Ακαδημίας, ο φόρτος των παιδιών ελαφρύτερος με την πενθήμερη εβδομάδα. Αλλά η διπλοβάρδια δεν εξουδετερώθηκε, η εισαγωγική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη, τα βιβλία εξακολουθούν να είναι ένα ανά αντικείμενο και τάξη, τα παιδιά είναι πιο φορτωμένα με σχολική ύλη και εξωσχολικές εκπαιδευτικές υποχρεώσεις.
«Γενικεύοντας, τι θα λέγατε για τη σημερινή κατάσταση του εκπαιδευτικού συστήματος και κατά πόσον θα βλέπατε μια διέξοδο»; «Το σύστημα είναι πάντα απολύτως συγκεντρωτικό ως προς τις καίριες αποφάσεις, μονολιθικό στη δομή και το περιεχόμενο, ο σκοπός της διδασκαλίας και των εξετάσεων σε κάθε βαθμίδα εξαρτημένος από τις ανάγκες της επόμενης, η θεωρία και η απομνημόνευση βασιλεύουν. Το απελπιστικό είναι ότι αυτά τα μειονεκτήματα επισημαίνονται από το 1899 χωρίς αποτέλεσμα –το ανησυχητικό ότι στις σχετικές συζητήσεις η ιδεολογική διάσταση είναι ολοένα και λιγότερο καθοριστική– και το αισόδοξο ότι τα πράγματα και οι πολίτες φαίνεται να έχουν στο όριό τους. Άρα, λογικά, πρέπει να έχει έρθει η ώρα της ουσιαστικής –κατά τον ορισμό– μεταρρύθμισης».
