Ο Άρης Πετρόπουλος χαρτογραφεί τις δυνατότητες προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων για συγγραφείς κι εκδότες στην ψηφιακή εποχή. Της Ελπίδας Πασαμιχάλη
«Η σύγχυση για το ψηφιακό τοπίο δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, ούτε καν πανευρωπαϊκό. Είναι παγκόσμιο!
Και στο εξωτερικό, τόσο οι εκδότες όσο και οι συγγραφείς νιώθουν αμηχανία μπροστά στις αλλαγές, οι οποίες δεν θα έλθουν, έχουν έλθει ήδη!», αυτή είναι η διαπίστωση του Άρη Πετρόπουλου, διευθυντή του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου (ΟΣΔΕΛ), ο οποίος συνεχίζει μιλώντας για τις κινήσεις που έχουν ξεκινήσει στο εξωτερικό: «Αναπτύσσονται πρωτοβουλίες, που βρίσκονται σε διερευνητικό στάδιο, και δεν υπάρχει προς το παρόν καμία εγγύηση για το ποια είναι η σωστή. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η κατάσταση αλλάζει, τίποτε δεν θα είναι το ίδιο και δεν μπορούμε να μείνουμε προσκολλημένοι στα παλιά. Όποιος μείνει εκεί θα καταστραφεί. Σίγουρα, δεν μπορούμε να μείνουμε προσκολλημένοι στον Γουτεμβέργιο!».
Στο εξωτερικό έχουν ξεκινήσει διάφορες πρωτοβουλίες. Υπάρχει, για παράδειγμα, ο εκδοτικός κολοσσός Springer, ο οποίος αποφάσισε να δουλεύει μόνο ψηφιακά και ο οποίος δεν ασχολείται με την προστασία του περιεχομένου του. Κάνει συμβάσεις και παίρνει συνδρομές από μεγάλους μαζικούς χρήστες, όπως είναι τα πανεπιστήμια, οι βιβλιοθήκες κ.ά., και δουλεύει με ετήσιες συνδρομές. Όταν πάρει τη συνδρομή, δίνει το βιβλίο ψηφιακά και δεν ενδιαφέρεται αν θα το εκτυπώσουν, αν θα το φωτοτυπήσουν ή αν θα το ανταλλάξουν μεταξύ τους. Ένα άλλο μοντέλο είναι αυτό των Γερμανών εκδοτών που συνασπίστηκαν και έκαναν ένα ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο, που λέγεται Libreca, όπου μπορείς να πάρεις βιβλίο σε ψηφιακή μορφή, αλλά και να το παραγγείλεις σε χαρτί.
Οι κίνδυνοι της πειρατείας είναι μεγαλύτεροι στην ψηφιακή εποχή, τονίζει ο κ. Πετρόπουλος, ο οποίος συνεχίζει: «Παλιά, το μόνο από το οποίο κινδύνευε το βιβλίο ήταν η φωτοτυπία. Τώρα, οποιοσδήποτε μπορεί με ένα σκάνερ των 30 ευρώ να σκανάρει στο σπίτι του ένα βιβλίο και να το ανεβάσει στο διαδίκτυο, σε ένα site, ή να το στείλει σε χιλιάδες φίλους του. Η πειρατεία γίνεται πολύ πιο εύκολη για οποιονδήποτε – είτε πρόκειται για μαζικό χρήστη (οργανισμοί ή εκπαιδευτικά ιδρύματα) είτε για άτομα, τα οποία δεν θα φωτοτυπήσουν πια μόνο για δική τους χρήση, αλλά μπορούν να ανεβάσουν κάτι στο οποίο να έχουν πρόσβαση οι πάντες.
Στις σημερινές συνθήκες η απαγόρευση δεν αποτελεί λύση
»Η αντιμετώπιση της πειρατείας σήμερα δεν μπορεί να γίνεται με απαγορεύσεις. Πρέπει να προσαρμοστούμε στις ανάγκες της αγοράς και των χρηστών, και να τους δώσουμε έτοιμα προϊόντα. Στον τομέα αυτό μπορεί να μας κατευθύνει η εμπειρία της μουσικής βιομηχανίας, η οποία προσπάθησε επί χρόνια να χτυπήσει την πειρατεία με διώξεις κ.λπ. Τελικά, αποδείχθηκε ότι με διώξεις δεν γίνεται τίποτε. Αυτό που έγινε με το Youtube έδειξε έναν δρόμο. Δεν μπορείς να κυνηγήσεις εκατομμύρια χρήστες. Δίνεις προϊόντα που καλύπτουν τις ανάγκες τους με νόμιμο τρόπο και στην ουσία καταργείς την ανάγκη να υπάρχει πειρατεία».
Πριν από τρία χρόνια ο ΟΣΔΕΛ ξεκίνησε τη δημιουργία μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας αδειοδότησης, την «αΣ.Π.ί.Δ.Α.», που ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2009. Μέσω της «αΣ.Π.ί.Δ.Α.» οποιοσδήποτε χρήστης, από οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη, μπορεί να ζητήσει και να του παραχωρηθεί άδεια για την αναπαραγωγή οποιουδήποτε ελληνικού βιβλίου, τα δικαιώματα του οποίου έχει ο ΟΣΔΕΛ. Όλη η διαδικασία γίνεται μέσω του διαδικτύου, χωρίς να χρειάζονται μετακινήσεις, αναμονές στην ουρά και γραφειοκρατικές καθυστερήσεις. Όπως διευκρινίζει ο κ. Πετρόπουλος, «Ο ΟΣΔΕΛ είναι ο διαμεσολαβητής, ώστε οποιοσδήποτε θέλει να αναπαραγάγει ένα μέρος του βιβλίου μέχρι 20% σε οποιαδήποτε μορφή –είτε φωτοτυπική είτε ψηφιακή– παίρνει άδεια και το κάνει νομίμως».
Παράλληλα, ο ΟΣΔΕΛ έχει αναλάβει επισήμως την ενημέρωση για τα θέματα της Google στην Ελλάδα. Αυτή την περίοδο η τροποποιημένη συμφωνία της Google με τους Αμερικανούς συγγραφείς και εκδότες βρίσκεται πάλι σε εξέταση από την αμερικανική δικαιοσύνη, ενώ η απόφαση δεν έχει ανακοινωθεί ακόμα. «Για το όλο θέμα της διαπραγμάτευσης ο ΟΣΔΕΛ δεν μπορεί να πάρει θέση» λέει ο κ. Πετρόπουλος. «Είναι θέμα των κατόχων πνευματικών δικαιωμάτων. Δεν μπορεί ο ΟΣΔΕΛ με μια θέση να δεσμεύσει τους δημιουργούς και τους εκδότες. Ο ρόλος του είναι ενημερωτικός».
Εκφράζοντας ωστόσο την προσωπική του άποψη, ο κ. Πετρόπουλος δηλώνει: «Η κίνηση της Google να ψηφιοποιήσει εκατομμύρια βιβλία από όλες τις γλώσσες χωρίς καμία άδεια ήταν μια παρανομία. Ήδη, η απόφαση που βγήκε και στη Γαλλία πρόσφατα, όπου η Google καταδικάστηκε και από γαλλικό δικαστήριο, υπογραμμίζει ότι πρόκειται για μια κίνηση χωρίς νόμιμο υπόβαθρο».
Δεδομένου όμως ότι οι όποιες αποφάσεις για την Google αφορούν τα αγγλόφωνα βιβλία, δημιουργείται ένας σοβαρός κίνδυνος για περιθωριοποίηση των μικρών γλωσσών. Ο κ. Πετρόπουλος διατυπώνει την εξής πρόταση: «Το τελευταίο διάστημα αναπτύσσεται μια σκέψη που λέει ότι όλες οι μικρές γλώσσες θα πρέπει να αναπτύξουν έναν εθνικό γλωσσικό κόμβο. Να ελέγχεται πρώτα εθνικά και ύστερα να συνδέεται με την Google, την Europeana, τη Libreca κ.ο.κ. Αν υπήρχε μια Εθνική Βιβλιοθήκη που να λειτουργεί, θα μπορούσε να το κάνει».
