vlantis_eksofyllo

Το έντυπο βιβλίο θα επιβιώσει εφόσον γίνει ξανά καλαίσθητο, ποιοτικό, επιθυμητό αντικείμενο. Του Νίκου Βλαντή*

Πολλά ακούγονται για το ηλεκτρονικό βιβλίο και για το αν θα αντικαταστήσει το «συμβατικό». Εμπειρογνώμονες του εκδοτικού χώρου τοποθετούν αυτή την προοπτική στο –όχι και τόσο μακρινό– 2018-2019. Στις συζητήσεις που κάνω με συναδέλφους συγγραφείς ή ανθρώπους του βιβλίου, ακούω την επαναλαμβανόμενη άποψη για τη «μαγεία του τυπωμένου χαρτιού», «το φετίχ του βιβλίου» κ.ά.

Ουδείς φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι το βιομηχανοποιημένο βιβλίο, σελιδοποιημένο βιαστικά και με ιλουστρασιόν εξώφυλλο, ουδεμία σχέση έχει –ποιοτικά μιλώντας– με το προβιομηχανικό βιβλίο: δεν διαθέτει μεγάλη διάρκεια ζωής (λόγω κακής ποιότητας βιομηχανικού χαρτιού), ούτε μεταφέρει καμία άλλη «μαγεία», εκτός από το «φετίχ της ιδιοκτησίας», το πολιτισμικό μόρφωμα του ύστερου καπιταλισμού. Σε εποχές πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, τα βιβλία –όντας πανάκριβα– δεν ήταν αντικείμενο ιδιοκτησίας, αλλά μελέτης από τους λόγιους, θαμώνες βιβλιοθηκών. Τρόπον τινά, αποπροσανατολιζόμαστε από την ουσία του ζητήματος, που αφορά το μέλλον του εκδοτικού χώρου και των συγγραφέων εν τέλει, το οποίο ταυτίζουμε με το αμφίβολο μέλλον ενός κακής ποιότητας προϊόντος.

Είμαι κάτοχος ηλεκτρονικού βιβλίου εδώ και έξι μήνες. Το αγόρασα, διότι εκείνο τον καιρό οι αναγνωστικές μου προτιμήσεις με προσανατόλιζαν προς δυσεύρετα βιβλία στην αγγλική του 19ου αιώνα, τα οποία είναι κατά κανόνα προσβάσιμα ως κείμενα στο Ίντερνετ, καθότι απελευθερωμένα από δικαιώματα. Τύπωνα ασταμάτητα και διάβαζα σελίδες, έως που έμαθα ότι διατέθηκε το ηλεκτρονικό βιβλίο.

Η συσκευή ανάγνωσης μου φάνηκε παντελώς ανοίκεια όταν την πρωτοείδα: ένα αλουμινένιο παραλληλόγραμμο μηχάνημα με οθόνη που θύμιζε τις παλιές των υγρών κρυστάλλων. Έμοιαζε πρωτόγονο, σαν παιδική «μαγική οθόνη». Τo έθεσα σε  λειτουργία, ομολογουμένως με δυσπιστία. Οι σελίδες εμφανίστηκαν στην οθόνη μεγέθους μικρού βιβλίου, κι άρχισα να διαβάζω. Η εμπειρία ουδεμία σχέση είχε με διάβασμα βιβλίου. Κατ’ αρχάς, η οθόνη είναι σκουρόχρωμη, ώστε να μην κουράζεται το μάτι. Κατά δεύτερο λόγο, γυρίζοντας σελίδα (πατώντας το αντίστοιχο κουμπί) αποπροσανατολίστηκα: πού πήγε η προηγούμενη; Μήπως θα ξεχνούσα το περιεχόμενο όσων διάβασα επειδή δεν υπήρχε σελίδα;

Το σημαντικό είναι να μη χαθεί ο ρόλος των εκδοτών και των συγγραφέων

Τελικά, το ηλεκτρονικό μου βιβλίο έγινε ιδανική αναγνωστική συντροφιά. Συνήθισα το ψηφιακό ξεφύλλισμα, τη μουντή οθόνη, τις μικρές σελίδες, καταπολέμησα τον φόβο της λήθης του άυλου περιεχομένου των βιβλίων και αφέθηκα να διαβάζω απερίσπαστος. Μάλιστα, το ηλεκτρονικό μου βιβλίο είχε να με ανταμείψει με μια δυνατότητα που μου φάνηκε αναντικατάστατη: πατώντας με το σιδερένιο του «μολύβι» πάνω σε μια λέξη, εμφανιζόταν απευθείας στο κάτω μέρος της οθόνης το αντίστοιχο λήμμα από το λεξικό της Οξφόρδης.

Την αγάπη μου για τα βιβλία την αντικατέστησα με την αγάπη για το ένα και μοναδικό ηλεκτρονικό βιβλίο, που μου εξασφάλιζε πρόσβαση στην παγκόσμια βιβλιοθήκη της γνώσης. Η κλασική κληρονομιά της λογοτεχνίας, της ποίησης, της φιλοσοφίας είναι διαθέσιμη σε νόμιμα sites (όπως π.χ. το Gutenberg.org) και σου δίνεται η δυνατότητα να διαβάσεις ό,τι θελήσεις. Αυτήν τη δυνατότητα που μου δίνει το ηλεκτρονικό βιβλίο τη βρήκα καταπληκτική, και βίωσα ότι μιλάμε πράγματι για μια αναγνωστική και γνωστική επανάσταση.

Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται, κατά τη γνώμη μου, δεν αφορά το μέλλον της ανάγνωσης: οι άνθρωποι διαβάζουν και θα συνεχίσουν να διαβάζουν, είτε αυτό γίνεται από οθόνες ή συσκευές είτε από τυπωμένο χαρτί, και ίσως η πλάστιγγα ανάμεσα στα δύο μετακινηθεί σταδιακά υπέρ των πρώτων. Ούτε αφορά το μέλλον του βιβλίου ως προϊόντος, το οποίο –παρεμπιπτόντως– δοκιμάζεται, όπως και τα υπόλοιπα προϊόντα του λιανικού εμπορίου, λόγω της οικονομικής κρίσης. Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα διασφαλίζονται η πνευματική δημιουργία και η κίνηση ιδεών σε έναν μελλοντικό, ψηφιοποιημένο κόσμο.

Το σημαντικό είναι να μη χαθεί ο ρόλος των εκδοτών και των συγγραφέων, στην περίπτωση που το σενάριο περί κυριαρχίας του ηλεκτρονικού βιβλίου στην ευρωπαϊκή αγορά περί το 2018-2019 βγει αληθινό.

mpanou_1Για να επιβιώσει το βιβλίο όμως, θα πρέπει οι συγγραφείς και οι εκδότες να παίξουν σωστά τον ρόλο τους στη σημερινή συγκυρία. Το βιβλίο, για να διατηρήσει μια θέση στην αγορά, ανταγωνιζόμενο τον ψηφιακό αντίπαλό του, θα πρέπει να είναι φροντισμένο,  «βιβλιοφιλικό», υψηλής ποιότητας, ένα επιθυμητό αντικείμενο.

Δεύτερον, θα πρέπει οι εκδότες να σταθμίσουν ξανά ότι η έκδοση βιβλίων σημαίνει κίνηση ιδεών. Να σταματήσει (και φαίνεται πως, ένεκα της οικονομικής κρίσης, αυτό θα συμβεί) η ανεξάντλητη παραγωγή χαρτοπολτού, βιβλίων αδιάφορων, με σχεδόν παρόμοιο περιεχόμενο και εξώφυλλο, και με ημερομηνία λήξης.

Τρίτον, θα πρέπει και οι συγγραφείς (όσοι τουλάχιστον θεωρούν εαυτούς κληρονόμους μιας «παράδοσης» και ενός «ρόλου») να σταθμίσουν τι γράφουν, τι εκδίδουν και γιατί. Το εκδοτικό σύστημα σχεδόν τους «υποχρεώνει» να έχουν ένα βιβλίο στην αγορά κάθε δύο χρόνια το πολύ, και παρατηρώ πολλούς να ξαναγράφουν κατ’ ουσίαν το ίδιο βιβλίο, μόνο και μόνο για να παραμείνουν στις προτιμήσεις των αναγνωστών ή –έστω– στο ενδιαφέρον των κριτικών.

Ενδέχεται λοιπόν το ψηφιακό βιβλίο να είναι ένα όπλο του αναγνώστη, ώστε να εξυγιανθεί η αγορά του βιβλίου. Στο εξωτερικό, εδώ και χρόνια, οι τίτλοι λανσάρονται σε φθηνά paper back και, στη συνέχεια, μόνο όσοι είναι άξιοι διαχρονικότητας κυκλοφορούν με σκληρό εξώφυλλο.

Ίσως, στο μέλλον, αυτό που λέμε paper back να γίνει ψηφιακό βιβλίο, ενώ όσα βιβλία ο αναγνώστης θεωρήσει ότι αξίζει να τα έχει σπίτι του να τα αγοράζει σε ακριβές, καλαίσθητες εκδόσεις. Έτσι, το βιβλίο που αξίζει να σωθεί και να διατηρηθεί ίσως αποκτήσει και πάλι τον φετιχισμό του, αυτόν που έχει στερηθεί λόγω της σωρείας της βιβλιοπαραγωγής.

 

*Ο Ν. Βλαντής είναι συγγραφέας και εργάζεται για τον εκδοτικό οίκο Μαγικό Κουτί.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ε-readers

Ε-readers

Καταιγιστικές είναι οι εξελίξεις στο μέτωπο των ψηφιακών αναγνωστών, συσκευών που προορίζονται για ανάγνωση βιβλίων και γενικότερα κειμένων, αλλά πολλές από τις οποίες συνδυάζουν και άλλες λειτουργίες, όπως το άκουσμα μουσικής και η οργάνωση αρχείων. Η βελτίωση της τεχνολογίας e-ink που κάνει την οθόνη να θυμίζει πλ...

«Ο Γουτεμβέργιος περνάει στο παρελθόν»

«Ο Γουτεμβέργιος περνάει στο παρελθόν»

Ο Άρης Πετρόπουλος χαρτογραφεί τις δυνατότητες προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων για συγγραφείς κι εκδότες στην ψηφιακή εποχή. Της Ελπίδας Πασαμιχάλη

«Η σύγχυση για το ψηφιακό τοπίο δεν ε...

«Οι νέοι θα προτιμήσουν τα e-books»

«Οι νέοι θα προτιμήσουν τα e-books»

Οι Έλληνες εκδότες επενδύουν στο ψηφιακό μέλλον.

Της Ελπίδας Πασαμιχάλη

Ποιες είναι οι πολιτικές των Ελλήνων εκδοτών στο μείζον θέμα της ψηφιοποίησης των βιβλίων; Σε τι ποσοστό έχουν ψηφιοποιήσει τους ήδη υπάρχοντες τίτλους; Πώς βλέπο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ