Tη Δάφνη ντι Μωριέ [Daphne du Maurier] τη γνωρίζουμε ήδη, αν όχι από τα βιβλία της, σίγουρα μέσα από κάποια από τις θαυμάσιες ταινίες που βασίστηκαν σε αυτά. Παράδειγμα, η «Ρεβέκκα» ή «Τα πουλιά», δυο από τις γνωστότερες ταινίες του Άλφρεντ Χίτσκοκ, ή το υποβλητικό «Μετά τα Μεσάνυχτα» του Νίκολας Ρεγκ, το οποίο βασίστηκε στη θαυμάσια νουβέλα της «Don't look now». Ακολουθούν δυο λόγια για τη σπουδαία Αγγλίδα συγγραφέα με αφορμή το διήγημά της «Η κούκλα» (εισαγ-μτφρ. Ευαγγελία Κουλιζάκη), που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη χώρα μας από τις εκδόσεις Στερέωμα.
Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης
«Η κούκλα», είναι ένα ολιγοσέλιδο διήγημα, ένα από τα πρώτα που δημοσίευσε η Δάφνη ντι Μωριέ. Μαρτυρά τις επιρροές της συγγραφέα, όχι τόσο από τη μεγάλη της αγάπη, τη νεοζηλανδή Κάθριν Μάνσφιλντ, όσο από τον Αμερικανό προπάτορά της Έντκαρ Άλαν Πόε, ενώ κάπου στο βάθος διαφαίνεται και ο Γάλλος Γκυ ντε Μωπασάν. Το διήγημα είναι σημαντικό για πολλούς λόγους. Καταρχάς, είναι ιδανική εισαγωγή στο έργο της Δάφνης ντι Μωριέ, όχι μονάχα επειδή ήταν μόλις είκοσι χρονών όταν το έγραψε, αλλά κι επειδή διαθέτει, συμπυκνωμένες, πολλές από τις αρετές που χαρακτήρισαν το έργο της τις δεκαετίες που ακολούθησαν: Επίγνωση του τι συνιστά μια ωραία ιστορία, αίσθηση του τραγικού και του αλλόκοτου, βάθος και πολυσημία των εικόνων. Γνωρίζουμε επίσης εδώ μια πρώιμη εκδοχή της Ρεβέκκας (έτσι ονομάζεται η κεντρική γυναικεία φιγούρα), της μυστηριώδους γυναίκας που κυριαρχεί στο γνωστότερο μυθιστόρημά της. Στα ατού της ελληνικής έκδοσης η πληρέστατη εισαγωγή της μεταφράστριας, της Ευαγγελίας Κουλιζάκη, με την οποία τοποθετεί τη Δάφνη ντι Μωριέ στον κανόνα της αγγλικής λογοτεχνίας του 20ου αιώνα, αλλά φανερώνει και πρωτοπόρες πλευρές του έργου της, ειδικά στον τρόπο που χειρίζεται τους γυναικείους χαρακτήρες και την πολύτροπη σεξουαλικότητά τους.
Οικογένεια καλλιτεχνών
Πάμε όμως ένα βήμα πίσω, να δούμε ορισμένα βιογραφικά στοιχεία της συγγραφέα, που έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον, και φωτίζουν εν μέρει και το έργο της. Η Δάφνη ντι Μωριέ γεννήθηκε το 1907 στο Λονδίνο, αλλά έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στην Κορνουάλη. Ήταν η μεσαία από τρεις κόρες ενός ζεύγους ηθοποιών, του σερ Τζέραλντ ντι Μωριέ και της Μίριελ Μπόμποντ, κι εγγονή του συγγραφέα και σκιτσογράφου Τζορτζ ντι Μωριέ, διάσημου στην εποχή του και στενού φίλου του Χένρι Τζέιμς. Η αδερφή της, Άντζελα, έγινε κι εκείνη συγγραφέας, ενώ η άλλη αδερφή της, η Ζαν, ηθοποιός. Ξαδέρφια τους ήταν τα αγόρια της οικογένειας Λουέλιν Ντέιβις, από τα οποία ο Τζέιμς Μάθιου Μπάρι εμπνεύστηκε τον Πίτερ Παν και την παρέα του, τα «χαμένα αγόρια». Ο πατέρας της Δάφνης, μάλιστα, υποδύθηκε τον Κάπτεν Χουκ στη θεατρική του μεταφορά.
Σε ολόκληρη τη ζωή της η Δάφνη βασανίστηκε από τη νοσηρή σχέση της με τον πατέρα της όσο και με την απόμακρη σχέση της με τη μητέρα της...
Μέσα σε αυτό το κλίμα καλλιτεχνικής ελευθερίας και δημιουργικότητας, η Δάφνη κατάφερε να αναπτύξει τη βαθύτερη κλίση της, που ήταν να ντύνεται και να συμπεριφέρεται σαν αγόρι. Επινόησε μάλιστα κι ένα alter ago, που βέβαια ήταν αγόρι, με το όνομα Έρικ Έιβον, που συχνά πυκνά κυριαρχούσε στη φαντασία της. Προς αυτήν την κατεύθυνση την εξωθούσε ιδιαίτερα ο πατέρας της, ο οποίος ανέπτυξε απέναντί της μια σχέση που, σύμφωνα με τις σημερινές αντιλήψεις, θα χαρακτηριζόταν ξεκάθαρα κακοποιητική. Ιδιαίτερα στην εφηβεία της, όταν άρχισε να αναπτύσσεται ο γυναικείος ερωτισμός της, ο πατέρας της αντέδρασε με σφοδρότητα, αναγκάζοντας τη Δάφνη σε αναδίπλωση. Σε ολόκληρη τη ζωή της η Δάφνη βασανίστηκε από τη νοσηρή σχέση της με τον πατέρα της όσο και με την απόμακρη σχέση της με τη μητέρα της (και βασάνισε, λέγεται, και τα τρία παιδιά της, ιδιαίτερα τις δύο κόρες της). Χαρακτηριστική της σύγχυσης που είχε δημιουργήσει στον ψυχισμό της αυτός ο εκτός ορίων πατέρας ήταν το γεγονός ότι, ενήλικας πια, η Δάφνη συνδέθηκε ερωτικά με την ηθοποιό Γερτρούδη Λόρενς, που υπήρξε στο παρελθόν ερωμένη του πατέρα της.
Η Κούκλα: Μια άκρως ρομαντική και αλλόκοτη ιστορία
Ας επιστρέψουμε όμως στην ολιγοσέλιδη Κούκλα και την άκρως ρομαντική και αλλόκοτη ιστορία της. Ένα σημειωματάριο, μισοκατεστραμμένο από το θαλασσινό νερό, ξεβράζεται σ’ έναν όρμο. Στις δυσανάγνωστες σελίδες του ξετυλίγεται η σκοτεινή ιστορία του φλογερού πάθους ενός άντρα για μια όμορφη και μυστηριώδη βιολονίστρια, τη Ρεβέκκα. Τόσο η γοητευτική εμφάνισή της, όσο και ο εξαίσιος και μοναδικός τρόπος με τον οποίο έπαιζε βιολί, καθηλώνουν τον ήρωα και τον βάζουν σε μια σχέση εξάρτησης και υποταγής. Η Ρεβέκκα μοιάζει να βασανίζεται από κάτι, αλλά η αφήγηση δεν μας αποκαλύπτει πολλά, παίζοντας με τις διακυμάνσεις του σασπένς, από ραντεβού σε ραντεβού, καθώς η ερωτική πολιορκία κλιμακώνεται. Έως ότου, ένα απόγευμα, η Ρεβέκκα θα αποφασίσει να δείξει στον ανύποπτο αφηγητή τι κρύβεται πίσω από τις διαρκείς παλινωδίες της…
Ας σταματήσουμε όμως εδώ. Η Κούκλα είναι ένα αφήγημα που, όπως όλα τα έργα της ντι Μωριέ, παίζει με την έκπληξη, εισάγοντας το αλλόκοτο και το ανοίκειο με απαράμιλλη τόλμη και μαεστρία. Κι εσύ θα κρίνεις, αναγνώστρια, αναγνώστη, πόσο η ταραγμένη προσωπική ζωή της καθρεφτίζεται ήδη, πολύ πειστικά, αλλά και ιδιαίτερα δημιουργικά, σε αυτό το πρελούδιο μιας σπουδαίας συγγραφικής πορείας.
Το διήγημα Η Κούκλα, σε θαυμάσια μετάφραση και εισαγωγή της Ευαγγελίας Κουλιζάκη, κυκλοφορεί σε μια όμορφη έκδοση μικρού σχήματος από τις εκδόσεις Στερέωμα, εγκαινιάζοντας τη νέα σειρά Αστερισμοί. Πρόκειται, όπως τονίσαμε και στην αρχή, για μια ιδανική εισαγωγή, στο πλούσιο κι εν μέρει παραγνωρισμένο έργο της σπουδαίας Δάφνης ντι Μωριέ.
Για το κλείσιμο, θα δανειστώ την ακριβοδίκαιη διαπίστωση της βιογράφου της Margaret Foster: «Κανένας άλλος δημοφιλής συγγραφέας δεν αψήφησε τόσο θριαμβευτικά την κατηγοριοποίηση. Η Δάφνη ντι Μωριέ ικανοποιούσε όλα τα αμφιλεγόμενα κριτήρια της δημοφιλούς μυθοπλασίας, κι ωστόσο πληρούσε επίσης τις αυστηρές προδιαγραφές της αληθινής λογοτεχνίας, κάτι που ελάχιστοι μυθιστοριογράφοι είναι σε θέση να κάνουν».
